سوره ص، آیه ۸۵ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۸
لَأَمْلَأَنَ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ
که جهنّم را از تو و هر کدام از آنان که از تو پیروی کند، پر خواهم کرد!»
معنی کلمات و عبارات
«تَبِعَکَ»: از تو پیروی کرد. به دنبال تو راه افتاد. «أَجْمَعِینَ»: تأکید ضمیر (کَ) و (هُمْ) است.
نکات آیه
۱ - جهنم، مملو از شیطان ها و پیروان آنان خواهد شد. «لأملأنّ جهنّم منک و ممّن تبعک منهم أجمعین»
بیشتر مفسران گفته اند: مقصود از «منک» «من جنسک» است; زیرا منطقى نیست که جهنم با آن عظمت، تنها با داخل شدن یک فرد (ابلیس) پر شود. پس مقصود، پر شدن دوزخ از مجموعه شیاطین (ابلیس و فرزندانش) و انسان ها خواهد بود.
۲ - پر شدن دوزخ از شیطان ها و پیروان آنان، سخنى حق و تحقق یافتنى است. «فالحقّ و الحقّ أقول . لأملأنّ جهنّم منک و ... منهم أجمعین»
برداشت یاد شده بر این دیدگاه است که جمله «لأملأنّ جهنّم...» با تقدیر «قسمى»، مقسم علیه براى فالحقّ باشد. هم چنین جمله «و الحقّ أقول» جمله معترضه باشد; یعنى، فالحقّ قسمى لأملأنّ جهنّم...».
۳ - پر شدن جهنم از شیطان ها و پیروان آنان، سوگند مؤکد خداوند «لأملأنّ جهنّم منک و ممّن تبعک منهم أجمعین»
۴ - دوزخ، سرنوشت مشترک شیطان ها و انسان هاى پیرو آنان «لأملأنّ جهنّم منک و ممّن تبعک منهم أجمعین»
۵ - تکبر و خودبرتربینى ابلیس و تصمیم وى بر اغوا کردن انسان ها، موجب گرفتار شدن او به آتش دوزخ «قال فبعزّتک لأُغوینّهم ... قال فالحقّ ... لأملأنّ جهنّم منک»
۶ - پیروى از ابلیس، موجب استحقاق عذاب دوزخ «لأملأنّ جهنّم منک و ممّن تبعک منهم أجمعین»
۷ - شیطان ها، از موجوداتى برخوردار از جسم «لأملأنّ جهنّم منک»
ورود ابلیس به دوزخ - که جایگاه آتشین و با ویژگى هاى مادى و جسمانى است - و نیز پر شدن دوزخ با ورود شیاطین، مى تواند گویاى جسم بودن آنان باشد; زیرا مجردات، فضایى را اشغال نمى کنند.