آیه ۱۱۵ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۱۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۰

وَ لَقَدْ عَهِدْنَا إِلَى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً

پیش از این، از آدم پیمان گرفته بودیم؛ امّا او فراموش کرد؛ و عزم استواری برای او نیافتیم!

معنی کلمات و عبارات
«عَهِدْنَا إلَی آدَمَ»: به آدم فرمان دادیم. مراد از عهد در اینجا سفارش و فرمان است. چنین توصیه و امری هم راجع بود به نخوردن از میوه درخت ممنوع (نگا: بقره / ). «مِن قَبْلُ»: در اوائل کار. پیشاپیش. قبل از زمان حال در روزگاران گذشته. «نَسِیَ»: ترک کرد. مراد از نسیان در اینجا فراموش کردن مطلق نیست. زیرا بر فراموشی مطلق عتاب و ملامتی وجود ندارد. از سوی دیگر، شیطان که نخوردن از میوه درخت را برابر فرموده آیه سوره اعراف به یاد آدم آورده بود. لذا مراد ترک فرمان یا دست‌کم فراموشکاریی است که به سبب کم توجّهی حاصل می‌گردد (نگا: طه / . «عَزْماً»: تصمیم و اراده استواری که انسان را در برابر وسوسه‌های اهریمن نگاه دارد.
نزول
نکات آیه
۱ - قرآن حاوى عهدها و توصیه هاى خداوند «و کذلک أنزلنه ... لعلّهم ... و لقد عهدنا إلى ءادم من قبل » «عهد»; یعنى، وصیت و سفارش (قاموس)، «واو» در «و لقد عهدنا» داستان آدم را به مطالب قبل (و کذلک أنزلناه)، عطف کرده است، ارتباط عهد خداوند با آدم به نازل کردن قرآن، گویاى آن است که قرآن در پى آموختن عهدها و توصه هاى خداوند، به مردم است. ۲ - خداوند، در آغاز آفرینش انسان و روزگار پیش از عصر نزول قرآن، باآدم ابوالبشر، خواسته و توصیه اى را در میان گذاشته بود. «و کذلک أنزلنه ... و لقد عهدنا إلى ءادم من قبل » مضاف الیه کلمه «قبل» - به قرینه آیه پیشین - زمان نزول قرآن است و ممکن است مراد، قبل از رخدادهایى باشد که از آغاز سوره به آن پرداخته شده بود و مراد از عهدى که خداوند با حضرت آدم(ع) کرده بود - چنانچه از آیات دیگر قصه آدم(ع) استفاده مى شود نخوردن از درخت ممنوع بوده است. ۳ - آدم(ع)، سفارش و عهد خداوند را نادیده گرفت و به آن عمل نکرد. «و لقد عهدنا إلى ءادم من قبل فنسى » مراد از «نسیان» به قرینه سخن شیطان به آدم (ما نهاکما ربّکما... اعراف / ۲۰) فراموشى حقیقى نبوده است; بلکه لازمه آن (ترک عمل) اراده شده است. ۴ - آدم، فاقد عزم و اراده لازم براى به کار بستن توصیه هاى خداوند و توجه به آن بود. «و لقد عهدنا إلى ءادم ... فنسى و لم نجد له عزمًا» ۵ - عزم و تصمیم جدى براى عمل به توصیه هاى خداوند، خصلتى ارزشمند است. «و لقد عهدنا إلى ءادم ... فنسى و لم نجد له عزمًا » تعبیر «نیافتیم» به جاى «نبود»، گویاى آن است که دراین موارد، وجود عزم، مطلوب و مورد انتظار است. ۶ - عزم و تصمیم جدى براى عمل به توصیه هاى خداوند، موجب ارزش مندى انسان در پیشگاه خداوند است. «و لم نجد له عزمًا» ضمیر فاعلى در «لم نجد»، دلالت دارد که وجود عزم در آدم(ع) مطلوب خداوند بود و نبود آن، امرى خلاف انتظار بوده است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۷ - «عن أبى جعفر(ع) قال: إنّ اللّه تبارک و تعالى عهد إلى آدم(ع) أن لایقرب الشجرة ... نسى فأکل منها و هو قول اللّه تبارک و تعالى: «و لقد عهدنا إلى آدم من قبل فنسى و لم نجد له عزماً»; از امام باقر(ع) روایت شده: خداوند - تبارک و تعالى - به آدم دستور داد که به آن درخت نزدیک نشود ... او دستور را فراموش کرد و از آن درخت خورد و این است سخن خداوند: «و لقد عهدنا...»». [منبع: کمال الدین صدوق، ص ۲۱۳، ب ۲۲، ح ۲; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۹۹، ح ۱۴۷.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
  • تناول ادم(علیه السلام) از درخت ممنوع بر اثر وسوسه شیطان+۵ آیه
  • فرمان خدا به ادم(علیه السلام) برای پرهیز از خوردن درخت ممنوع+۴ آیه
  • اتمام حجّت خدا با ادم(علیه السلام) در باره دشمنی شیطان+۲ آیه
  • ضعف اراده ادم(علیه السلام) در پیمانش با خدا
  • وجود تکالیفی برای ادم(علیه السلام) در بهشت+۵ آیه
  • مجاز نبودن ادم(علیه السلام) به استفاده از درخت ممنوع در بهشت+۵ آیه
  • امکان عصیان و تمرّد از فرمان خدا در بهشت ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • ضعف اراده ادم(علیه السلام) در پیمان با خدا، زمینه عصیاناو+۲ آیه
  • به فراموشی سپردن عهد خدا از سوی ادم(علیه السلام)زمینه عصیان او+۲ آیه
  • پیمان گرفتن خدا از ادم(علیه السلام) برای پرهیز از درخت ممنوع
  • فراموش کردن پیمان با خدا از سوی ادم(علیه السلام)
  • به فراموشی سپرده شدن پیمان ادم(علیه السلام)با خدا
  • وجود تکلیف، در بهشت ادم و حوّا(علیهما السلام)+۴ آیه
  • مجاز نبودن ادم(علیه السلام)، به استفاده از درخت ممنوع در بهشت+۵ آیه
  • موظّف بودن فرشتگان به سجده برای ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • خوردن ادم و حوّا(علیهما السلام) از شجره ممنوعه در بهشت، بر اثر وسوسه شیطان، موجب برهنه شدن انان+۵ آیه
  • اخراج و هبوط ادم و حوّا(علیهما السلام) از بهشت، در پی خوردن انان از شجره ممنوعه در بهشت+۴ آیه
  • نهی خدا از نزدیکی ادم و حوّا(علیهما السلام) به درخت ممنوع+۴ آیه
  • خوردن ادم و حوّا(علیهما السلام) از درخت ممنوع، بر اثر وسوسه شیطان+۳ آیه
  • موظّف بودن فرشتگان به سجده برای ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • فرمان خدا به ادم و حوّا(علیهما السلام)، برای پرهیز از شجره ممنوعه+۳ آیه
  • سستی اراده ادم(علیه السلام)، زمینه فراموشی وی از نهی خدا و عامل استفاده از شجره ممنوعه+۲ آیه
  • تناول ادم و حوّا(علیهما السلام) از شجره ممنوعه، بر اثر وسوسه شیطان+۷ آیه
  • ضعف اراده ادم(علیه السلام) در پیمان با خدا، زمینه عصیان او+۲ آیه
  • ضعف اراده ادم(علیه السلام) در پیمانش با خدا
  • هدایتهای خاصّ الهی، موجب برخورداری ادم(علیه السلام)از مقام عصمت+۱ آیه
  • وجوب پایبندی انسان به عهد و پیمانهای مقرّر بین خود و خداوند+۱ آیه
  • عهدشکنی ادم(علیه السلام) به سبب فراموشی و عدم اراده
  • اخذ عهد و پیمان خداوند از ادم(علیه السلام)
  • به فراموشی سپردن عهد خدا از سوی ادم(علیه السلام)، زمینه عصیان او+۲ آیه
  • به فراموشی سپردن عهد خدا از جانب ادم(علیه السلام)، زمینه عصیان او+۲ آیه
  • عهد خدا با ادم(علیه السلام) برای پرهیز از درخت ممنوع
  • اجتناب از شجره ممنوعه، عهد خدا با ادم(علیه السلام)+۲ آیه
  • عزم و اراده جدّی برای عمل به عهد و پیمان الهی، زمینه وفای به ان
  • ادم(علیه السلام) فراموش کننده پیمان خویش با خدا
  • فراموشی عهد و پیمان با خدا، از طرف ادم(علیه السلام)زمینه عصیان ان حضرت+۱ آیه
  • ضعف اراده ادمی، موجب گناه وی+۱ آیه
  • موظف بودن فرشتگان به سجده برای ادم علیه السلام+۸ آیه
واژه‌ها