آیه ۱۱۷ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۱۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۰

فَقُلْنَا يَا آدَمُ إِنَ هٰذَا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ فَلاَ يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى

پس گفتیم: «ای آدم! این (ابلیس) دشمن تو و (دشمن) همسر توست! مبادا شما را از بهشت بیرون کند؛ که به زحمت و رنج خواهی افتاد!

معنی کلمات و عبارات
«تَشْقَی»: تو به درد و رنج خواهی افتاد. از شقاوتِ به معنی زحمت و مشقّت است (نگا: طه / . روی سخن متوجّه آدم و حوّاء است، ولی علّت مفرد آمدن فعل بدان خاطر است که عهد و پیمان در آغاز متوجّه آدم بوده و نقطه پایان هم متوجّه او شده است. از سوی دیگر، درد و رنج مرد که رئیس اهل و عیال خود است، متضمّن درد و رنج اهل و عیال نیز می‌باشد.
نزول
نکات آیه
۱ - آدم(ع) و همسرش حوا، در بهشت سکونت داشتند. «فقلنا ... فلایخرجنّکما من الجنّة » «جنّة» به معناى باغ است و «الجنّة» در قرآن نوعاً به معناى بهشت به کار رفته است. گفتنى است که خروج آدم و حوا(ع) از بهشت خویش، نشانه آن است که آن بهشت، غیر از بهشت موعود بوده است. ۲ - ابلیس، براى بیرون راندن آدم و حوا(ع) از بهشت، در کمین آنان بود. «إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک فلایخرجنّکما » ۳ - خداوند حضرت آدم(ع) را از دشمنى ابلیس با او و همسرش حوا آگاه ساخت. «اسجدوا ... أبى فقلنا ی-َادم إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک» ۴ - امتناع ابلیس از سجده در برابر آدم، نشانگر دشمنى او با آدم و دیگرانسان ها است. «إلاّإبلیس أبى . فقلنا ی-َادم إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک » معرفى ابلیس پس از امتناع از سجده، به عنوان دشمن «آدم و حوا» نشانگر آن است که ترک سجده، علامت این دشمنى بوده است و دشمن شدن او با حوا، گویاى این است که ابلیس پس از ماجراى سجده بر آدم، با جنس انسان، خصومت یافته است. ۵ - بهشت مسکونى آدم و حوا، جایگاهى آماده براى آسایش و راحتى و به دور از هرگونه مشقت و سختى «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى » ۶ - خداوند، زندگى آدم(ع) را در بیرون بهشت، زندگى سخت و رنج آورى توصیف کرد و او را از ابتلاى به آن برحذر داشت. «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى » «شقاوة» به معناى سختى و عسر است (قاموس). در آیات بعد، تلویحاً نمونه هایى از آن سختى ها، بازگو شده است. ۷ - هشدار خداوند به آدم(ع) و حوا در مورد دشمنى شیطان با آنان، بدان جهت بود که آنان گرفتار رنج و سختى نشوند. «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى » ۸ - ابلیس، دشمن و بدخواه انسان و در صدد محروم ساختن او از نعمت هاى الهى و گرفتار ساختن او به رنج و سختى «إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک ... فتشقى » طرح خصومت ابلیس با حوا، گویاى آن است که وى با تمامى انسان ها دشمن است. ۹ - آدم(ع) و حوا، در بهشت مسکونى خود نیز به انجام تکالیف، ملزم بوده اند. «فلایخرجنّکما » گرچه نهى در «فلایخرجنّ» متوجه ابلیس است; ولى خطاب آن به آدم(ع) و حوا، به معناى نهى آن دو از تأثیرپذیرى از القائات او است. ۱۰ - حوا در بهشت مسکونى خویش، همسر آدم(ع) و تحت سرپرستى وى بود. «عدوّ لک و لزوجک فلایخرجنّکما» خداوند، رهنمودهاى مربوط به حوا را، با آدم(ع) در میان گذاشته و او را به پرهیز هر دو از زمینه هاى خروج از بهشت فرمان داده است. این گونه خطاب را مى توان نشانِ سرپرستى آدم(ع) قلمداد کرد. ۱۱ - آدم(ع)، نزد خداوند ارجمندتر از حوا بود. «عدوّ لک و لزوجک » هر چند که حوا نیز در ماجراى بهشت، با آدم(ع) هم سرنوشت بود; ولى خداوند تنها حضرت آدم(ع) را مخاطب خود ساخته است. این ویژگى نشانه برترى آدم(ع) است. ۱۲ - گفت وگوى مستقیم خداوند با حضرت آدم(ع) «فقلنا ی-َادم » ۱۳ - آدم(ع) و همسرش حوا، نزد خداوند مقامى رفیع داشتند. «اسجدوا لأدم ... إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک » فرمان سجده بر آدم(ع) - که در آیه قبل ذکر شد - و هشدارهاى خداوند به آدم(ع) در مورد دشمنى هاى ابلیس با او و حوا، نشانگر ارجمندى آن دو نزد خداوند است. ۱۴ - زنان و مردان، هر دو در خطر فریفته شدن به وسوسه هاى شیطانى اند. «فلایخرجنّکما » ۱۵ - شوهران باید براى رفع رنجها و سختیهاى همسران خویش تلاش کنند. «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى » با توجه به این که دشمنى شیطان با آدم(ع) و حوا یکسان بوده است و وى در صدد آن بوده که هر دو را از بهشت بیرون کند و به مشقت اندازد; ولى با این حال فعل «تشقى» به صورت مفرد آمده است. بنابراین رفع رنج و سختى هاى حوا نیز، بر دوش آدم(ع) بوده است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۶ - «حسین بن میسر قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن جنّة آدم فقال: جنّة من جنّات الدنیا تطلع فیها الشمس والقمر و لو کانت من جنان الأخرة ما خرج منها أبداً; حسین بن میسر گوید از امام صادق(ع) در مورد بهشت آدم(ع) سؤال کردم فرمود: آن باغى از باغ هاى دنیا بود که خورشید و ماه در آن جا طلوع مى کرد و اگر از باغ هاى آخرت بود هرگز از آن جا خارج نمى شد». [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۴۷، ح ۲; نورالثقلین، ج ۱، ص ۶۲- ، ص ۱۱۷ و ۱۱۸.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
  • اتمام حجّت خدا با ادم(علیه السلام) در باره دشمنی شیطان+۲ آیه
  • ازاد بودن ادم(علیه السلام) برای تمرّد از فرمان خدا+۴ آیه
  • ازدواج ادم(علیه السلام) و حوّا پیش از سکونتشان در بهشت+۲ آیه
  • بهشت ادم(علیه السلام) واجد شرایط و امکانات لازم برای اسایش+۴ آیه
  • حضور یافتن ابلیس در بهشت ادم(علیه السلام)+۶ آیه
  • اخراج ادم(علیه السلام) از بهشت در پی وسوسه ابلیس+۲ آیه
  • اخراج ادم(علیه السلام) از بهشت، درپیدارنده رنج و سختی برای او+۲ آیه
  • بهشت ادم(علیه السلام)، باغی از باغهای دنیا+۳ آیه
  • سکونت ادم(علیه السلام) و همسرش در بهشت+۳ آیه
  • امکان عصیان و تمرّد از فرمان خدا در بهشت ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • بهشت ادم(علیه السلام)، ماوا و مسکن او پیش از عصیان+۲ آیه
  • هشدار خدا به ادم(علیه السلام) درمورد دشمنی ابلیس بااو+۲ آیه
  • ادم(علیه السلام) دارای شخصیّتی برجستهتر از همسرش حوّا+۲ آیه
  • هبوط ادم(علیه السلام) همراه با دشمنی ابلیس و عداوت بین نسل او+۳ آیه
  • هشدار خدا به ادم(علیه السلام) مبنی بر اخراج او از بهشت، در صورت پیروی از ابلیس+۱ آیه
  • ابلیس، دشمن ادم(علیه السلام)
  • ابلیس، سبب لغزش ادم(علیه السلام) و اخراج او از بهشت+۶ آیه
  • ابلیس، وسوسهکننده ادم(علیه السلام) در بهشت+۵ آیه
  • ابلیس و حوا(علیها السلام) دشمن یکدیگر+۴ آیه
  • ابلیس، باعث لغزش و خروج حوّا(علیها السلام) از بهشت+۵ آیه
  • دشمنی ابلیس با حوا(علیها السلام)+۲ آیه
  • دشمنی ابلیس با ادم(علیه السلام) و حوا(علیها السلام)+۴ آیه
  • انذار خداوند درباره دشمنی ابلیس با حوّا(علیها السلام)+۱ آیه
  • انسان در معرض دشمنی شیطان+۴ آیه
  • انسان و شیطان، دشمن یکدیگر+۴ آیه
  • درختان برگدار، در بهشت ادم+۳ آیه
  • تلاش ادم(علیه السلام) و همسرش در پوشاندن شرمگاهشان با برگ (درختان) بهشت+۳ آیه
  • اسایش حوّا(علیها السلام)، با بهره مندی از انواع نعمتها در بهشت با ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • هشدار خداوند در مورد دشمنی ابلیس با حوّا(علیها السلام)+۳ آیه
  • اتمام حجّت خدا با ادم و حوّا(علیهما السلام)، درباره دشمنی شیطان با انان+۳ آیه
  • اختیار حوّا(علیها السلام) در اطاعت و تمرّد از فرمان خدا+۵ آیه
  • برهنگی حوّا(علیها السلام)، در پی وسوسه شیطان و خوردن از درخت ممنوع+۶ آیه
  • استفاده حوّا(علیها السلام) از برگ درختان بهشتی، برای پوشاندن عورت خویش، پس از تناول از درخت ممنوع+۴ آیه
  • علاقه حوّا و ادم(علیهما السلام) به جاودانگی و سلطنت بی زوال، باعث وادار شدن به تناول از درخت ممنوع+۲ آیه
  • ملزم بودن حوّا(علیها السلام) در بهشت، به انجام دادن تکلیف الهی
  • اخراج حوّا(علیها السلام) از بهشت، درپی دارنده رنج و سختی برای او+۲ آیه
  • نشان دادن دشمنی ابلیس به حوّا و ادم(علیهما السلام)، از سوی خداوند
  • احساس شرمندگی حوّا(علیها السلام)، در پی اشکار شدن عورتش+۴ آیه
  • نمایان شدن زشتیهای حوّا(علیها السلام)، بر اثر عصیان او از فرمان خدا، مبنی بر دوری از درخت ممنوع+۵ آیه
  • فریب خوردن حوّا(علیها السلام) از شیطان، در تناول از درخت ممنوع، باعث هبوط وی+۹ آیه
  • گرایش حوّا و ادم(علیهما السلام)، به پوشاندن عورت خود+۱ آیه
  • گرایش حوّا(علیها السلام)، به سلطنت پایدار و جاوید+۲ آیه
  • پوشیده بودن بدن حوّا(علیها السلام) با لباس در بهشت، پیش از فریفته شدن و تناول از درخت ممنوع+۵ آیه
  • کنده شدن لباس حوّا(علیها السلام)، در پی تناول او از درخت ممنوع+۴ آیه
  • کوشش شیطان برای کندن لباس حوا(علیها السلام) و اشکار کردن شرمگاه وی+۵ آیه
  • مقام رفیع ادم و حوّا(علیهما السلام) نزد خداوند، پیش از خروج از بهشت+۵ آیه
  • نیاز حوّا(علیها السلام) به لباس، برای پوشاندن خویش+۴ آیه
  • وعده خدا به ادم و حوّا(علیهما السلام)، برای مصونیّت انان از ضلالت و شقاوت، در صورت پیروی از هدایتهای او+۱ آیه
  • فرمان خدا به هبوط حوّا(علیها السلام)، از بهشت+۶ آیه
  • فریب خوردن حوّا(علیها السلام) از شیطان، در تناول از درخت ممنوع، باعث هبوط وی+۹ آیه
  • وعده خدا به ادم و حوّا(علیهما السلام)، برای هدایت ایشان، پس از هبوط به زمین+۳ آیه
  • هشدار خدا به حوّا(علیها السلام)، مبنی بر اخراج وی از بهشت، در صورت پیروی از ابلیس
  • ادم(علیه السلام)، همسر حوّا(علیها السلام)+۲ آیه
  • همسری ادم و حوّا(علیهما السلام)، پیش از ورودشان به بهشت+۲ آیه
  • عمل کردن حوّا(علیها السلام) مطابق تصمیمات شوهرش ادم(علیه السلام)، در ماجرای تناول از درخت ممنوع+۲ آیه
  • ادم و حوّا(علیهما السلام)، نخستین تشکیل دهنده خانواده انسانی+۲ آیه
  • فریبکاری و گول زدن ادم(علیه السلام) برای استفاده از درخت (شجره) ممنوع، برخاسته از دشمنی او با ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • ابلیس، از دشمنان انسان+۸ آیه
  • دشمنی ابلیس، با ادم و حوّا(علیهما السلام)+۶ آیه
  • سجده نکردن ابلیس بر ادم(علیه السلام)، به رغم فرمان الهی به ان، از نشانه های دشمنی ابلیس با ادم و حوّا(علیهما السلام)+۱ آیه
  • هشدار خداوند به ادم و حوّا(علیهما السلام) درباره دشمنی ابلیس با انان، به منظور گرفتار شدن انها به سختی و رنج+۱ آیه
  • شیطان، دشمن ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • هشدار و تذکّر پیشاپیش خداوند به ادم و حوّا(علیهما السلام)، در مورد دشمنی اشکار شیطان با انان+۶ آیه
  • برخورداری ادم(علیه السلام) از رفاه و نعمتهای گسترده و پاکیزه در بهشت+۳ آیه
  • برخورداری حوّا(علیها السلام) از انواع نعمتها در بهشت+۳ آیه
  • اطاعت و پیروی از شیطان، موجب محرومیّت از نعمت رفاه+۱۰ آیه
  • زندگی ادم(علیه السلام) در بیرون بهشت، توام با سختیها و مشکلات
  • زندگی حوّا(علیها السلام) در بیرون بهشت، توام با سختیها و مشکلات
  • زندگانی در دنیا، همراه با رنج و مشقّت+۱ آیه
  • بهشت، محلّ شجره ممنوعه+۵ آیه
  • قصّه ادم(علیه السلام) و ماموریّت فرشتگان برای سجده در مقابل وی و رویگردانی ابلیس، امری شایسته یاداوری و عبرت اموزی+۴ آیه
  • عورت ادم و حوّا(علیهما السلام)، مستور از دید یکدیگر، پیش از خوردن از میوه شجره ممنوعه+۵ آیه
  • تلاش ادم و حوّا(علیهما السلام) در پوشاندن عورت و شرمگاه شان با برگ درختهای بهشت+۳ آیه
  • بهشت ادم عاری از گرسنگی+۱ آیه
  • بهشت ادم(علیه السلام) عاری از گرما+۱ آیه
  • فرمان خدا به هبوط ادم و حوّا علیهما السلام از بهشت+۵ آیه
  • یاداوری دشمنی بین شیطان، ادم و حوّا علیهما السلام از سوی خداوند، هنگام فرمان به هبوط انان از بهشت+۷ آیه
  • اخراج و هبوط ادم و حوّا علیهما السلام از بهشت، در پی عصیان ان دو+۷ آیه
  • یاداوری دشمنی شیطان با فرزندان ادم و حوّا علیهما السلام هنگام هبوط انان از بهشت+۴ آیه
واژه‌ها