سوره طه، آیه ۱۳۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۱
وَ لَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْ لاَ أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَ وَ نَخْزَى
اگر ما آنان را پیش از آن (که قرآن نازل شود) با عذابی هلاک میکردیم، (در قیامت) میگفتند: «پروردگارا! چرا پیامبری برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیروی کنیم، پیش از آنکه ذلیل و رسوا شویم!»
معنی کلمات و عبارات
«مِن قَبْلِهِ»: پیش از نزول قرآن. پیش از بعثت محمّد. «نَذِلَّ وَ نَخْزَی»: در دنیا خوار و در آخرت رسوا شویم. در آخرت خوار و رسوا شویم.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - اتمام حجت و سلب حقانیت از هرگونه اعتراض، از اهداف فرستادن پیامبران و نزول آیات و معجزات «و لو أنّا أهلکنهم بعذاب من قبله لقالوا ربّنا لولا أرسلت»
مراد از ضمیر در «من قبله» - به قرینه «لولا أرسلت» - رسول است و ممکن است مربوط به کلمه «بیّنة» (در آیه قبل) باشد گرچه کلمه «بیّنة» مؤنث است; ولى به اعتبار این که به معناى برهان است، ارجاع ضمیر مذکر به آن صحیح مى باشد.
۲ - خداوند، بدون فرستادن رسولان و اتمام حجت بر مردم، آنان را عذاب نمى کند. «و لو أنّا أهلکنهم بعذاب من قبله لقالوا ربّنا لولا أرسلت »
«لو» در «لو أنّا...» براى امتناع است; یعنى، اگر پیش از فرستادن رسول و اتمام حجت عذاب مى کردیم - که البته نمى کنیم - جا براى اعتراض بود.
۳ - کیفردادن قبل از بیان و اتمام حجت، کارى ناروا است. «و لو أنّا ... لولا أرسلت إلینا رسولاً »
گرچه «لولا أرسلت» در این آیه، اعتراضى است که از زبان کافران نقل شده; ولى از آن جهت که بر این اعتراض فرضى، ترتیب اثر داده شده است، برمى آید که این اعتراض، قابل قبول بوده و فرستادن رسولان براى اتمام حجت، ضرورت داشته است.
۴ - تعالیم رسولان الهى براى اتمام حجت بر مشرکان کافى است; هر چند که آنان، رسالت خویش را با معجزه اثبات نکرده باشند. «و لو أنّا أهلکنهم ... لقالوا ربّنا لولا أرسلت إلینا رسولاً فنتّبع ءایتک»
خداوند، براى عذاب مشرکان پیش از آمدن پیامبران، اعتراض قابل قبول را، در «محرومیت از آیات الهى» منحصر کرده است; یعنى، براى پى بردن به بطلان شرک، صرف آمدن رسولان و آوردن تعالیم الهى کافى است، نه این که آنان پس از شنیدن آیات خداوند، منتظر صدور معجزه باشند و بعد از آن تا به بطلان شرک پى ببرند.
۵ - آیات قرآن، اتمام حجت خداوند بر منکران رسالت «أوَلم تأتهم بیّنة ... و لو أنّا أهلکنهم بعذاب من قبله ... فنتّبع ءایتک»
۶ - هدایت ناپذیرى برخى مردم، مانع فرستادن رسول الهى به سوى آنان نیست. «أوَلم تأتهم ... و لو أنّا أهلکنهم ... لولا أرسلت »
۷ - منکران رسالت پیامبران پس از دریافت آیات الهى، سزاوار کیفرى سخت و نابودى با عذاب استیصال «و لو أنّا أهلکنهم بعذاب من قبله لقالوا ... فنتّبع ءایتک »
«عذاب» نکره است و ناشناخته بودن عذاب، حاکى از شدت سختى آن است; به گونه اى که حقیقت آن را نمى توان براى مخاطب ترسیم کرد.
۸ - اهل مکه پیش از بعثت پیامبر(ص)، از تعالیم رسولان الهى محروم بودند. «من قبله لقالوا ربّنا لولا أرسلت إلینا رسولاً فنتّبع ءایتک »
۹ - اتمام حجت و فرستادن پیامبران براى ابلاغ آیات الهى، مقتضاى ربوبیت الهى است. «ربّنا لولا أرسلت إلینا رسولاً فنتّبع ءایتک »
۱۰ - گرفتاران عذاب، ربوبیت خداوند را دریافته و به آن اعتراف خواهند کرد. «و لو أنّا أهلکنهم ... لقالوا ربّنا »
۱۱ - فرستادن پیامبران، هموارکننده راه دسترسى انسان به هدایت و آیات الهى است. «لولا أرسلت إلینا رسولاً فنتّبع ءایتک »
۱۲ - پیروان رسولان الهى، از عذاب استیصال در امان اند. «و لو أنّا أهلکنهم ... لقالوا ربّنا لولا أرسلت إلینا رسولاً فنتّبع ءایتک»
۱۳ - حاکمیت اراده خداوند بر تحولات تاریخ و سرنوشت امت ها «و لو أنّا أهلکنهم »
۱۴ - هلاکت به وسیله عذاب الهى، مایه خوارى و رسوایى است. «و لو أنّا أهلکنهم بعذاب من قبله لقالوا ... أن نذلّ و نخزى »
«ذلت» به معناى ضعف و حقارت است (مصباح). «خزى» در معناى نرمى، رسوایى، شرمندگى و هلاکت به کار مى رود (لسان العرب).
۱۵- پیروى از پیامبران و آیات الهى، موجب عزت و شرافت است. «لولا أرسلت ... فنتّبع ءایتک من قبل أن نذلّ و نخزى»
منتفى بودن «ذلت» و «خزى»، در صورت پیروى از آیات و رسولان الهى، مساوى با عزت داشتن و شرافت است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اتمام حجت با دیناتمام حجت بر مکذبان نبوتاقرار اهل عذابانبیا در مکهتبلیغ آیات خدازمینه نزول آیات خداعوامل مؤثر در سرنوشت انبیامصونیت از عذاب استیصالمصونیت پیروان انبیامنشأ اتمام حجت خدانقش هدایت ناپذیرانفلسفه نزول آیات خدااتمام حجت با معجزهمحرومیت اهل مکهناپسندی کیفر بی بیاناهمیت نبوت انبیاآثار پیروی از انبیااهمیت تعالیم انبیاآثار عذابهای خدااتمام حجت با قرآنفلسفه معجزهفلسفه نبوت انبیااتمام حجت با انبیامنشأ نبوت انبیاکیفر مکذبان انبیااتمام حجت بر مشرکانعوامل عزتاقرار به ربوبیت خداعذاب استیصالعوامل ذلتهدایتگری انبیاآثار اتمام حجتنقش انبیانقش محمدمنشأ تحولات تاریخاتمام حجت خداحاکمیت اراده خدازمینه هدایتنقش قرآنمراتب عذابآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
- گرفتار شدن به اتش جهنّم و عذاب اخرت، موجب رسوایی و بی ابرویی+۲ آیه
- پیروی از ایات الهی، سبب عزّت و شرافت در دنیا
- پیروی از ایات الهی، رهاییبخش انسان در قیامت+۱ آیه
- پیروی از ایات الهی، سبب امنیّت از عذاب استیصال
- کافران، خواهان نزول ایاتی قابل مشاهده از سوی خدا برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان صدر اسلام بهوسیله پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- انکار کافران در برابر اتمام حجّت خدا، باعث استحقاق انان برای کیفر و عذاب+۱۰ آیه
- اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان صدر اسلام بهوسیله پیامبر اسلام+۹ آیه
- عدم بیان حکم چیزی از سوی شارع، از شرایط اجرای اصل برایت+۳ آیه
- اصل برایت از مسؤولیّت و عقاب الهی پیش از بعثت انبیا و بیان حقایق و تکالیف، اصلی مسلّم در سنّت خداوند+۱ آیه
- اعتراف کافران به ربوبیّت خدا، پس از وارد شدن مصیبتی در دنیا بر انان+۱ آیه
- نابودی و عذاب امّتها پیش از اتمام حجّت، باعث اعتراضشان به فرستاده نشدن پیامبری ازسوی خدا برای اطاعت از انان+۱ آیه
- پیروی از دستورهای انبیا، سبب مصونیّت از عذاب الهی در قیامت+۳ آیه
- ابلاغ ایات خدا به مردم، از وظایف انبیای الهی+۱ آیه
- بعثت پیامبران، برای اتمام حجّت خدا بر مردم+۹ آیه
- نزول عذاب دنیایی بر امّتهای گناهکار، پس از اتمام حجّت و فرستادن پیامبران بهسوی انان+۷ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۷ آیه
- لزوم اطاعت از انبیا و پیامبران الهی+۲ آیه
- حرمت مخالفت با انبیا+۲ آیه
- ربوبیّت الهی، اقتضاکننده اتمام حجّت بر انسانها و جوامع، قبل از هلاکت و کیفر انان+۲ آیه
- خواست خدا، جهت فرستادن پیامبران برای هدایت انسانها، مقتضای ربوبیّت او
- هلاکت با عذابهای الهی، مایه ذلّت و خواری کافران در دنیا
- هلاکت با عذابهای الهی، مایه ذلّت و خواری کافران در دنیا
- پیروی از رسولان الهی، موجب مصونیّت از ذلّت و خواری+۱ آیه
- رسالت پیامبران برای اتمام حجّت خدا برای مردم+۹ آیه
- نزول عذاب دنیایی بر امّتهای گناهکار پس از اتمام حجّت و فرستادن پیامبران به سوی انان+۵ آیه
- رسوایی و شرمساری، یکی از سخت ترین احوال روحی انسان+۳ آیه
- رهایی سالکان صراط مستقیم، از عذاب الهی+۱ آیه
- گرفتار شدن به عذاب الهی، موجب رسوایی و بی ابرویی
- پیروی از دستورهای انبیا، سبب مصونیّت از عذاب الهی+۳ آیه
- گرفتاری کافران به عذاب ذلّت اور+۱ آیه
- اتمامحجّت خدا بر کافران صدر اسلام، به وسیله پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- اتمامحجّت بر همگان، از فلسفههای رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- سازشناپذیری پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر کافران+۱ آیه
- ارایه معجزات از ناحیه هریک از انبیای الهی به مردم، مایه اتمام حجت خدا بر انان+۳ آیه
- اتمام حجت و سلب حق هر گونه اعتراض، از اهداف ارایه معجزات+۱ آیه
- وجوب اطاعت از انبیا و پیامبران الهی+۲ آیه
- پیروان پیامبر، مشمول هدایت و ره یافتن به راه درست+۱ آیه