سوره طه، آیه ۱۸ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۳
قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَ أَهُشُ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَ لِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى
گفت: «این عصای من است؛ بر آن تکیه میکنم، برگ درختان را با آن برای گوسفندانم فرومیریزم؛ و مرا با آن کارها و نیازهای دیگری است.
معنی کلمات و عبارات
«أَتَوَکَّؤُاْ»: تکیه میزنم، چه در ایستادن و چه در رفتن. «أَهُشُّ»: برگ درختان را میریزم. فرود میآورم و میرانم. «مَآرِبُ»: جمع مأْرِبَةَ، حوائج و منافع.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - موسى(ع) در پاسخ به پرسش خداوند - در باره آنچه در دست دارد - آن را عصاى خویش اعلام کرد. «و ما تلک بیمینک ... قال هى عصاى»
۲ - موسى(ع) تکیه زدن بر عصا و زدن و ریختن برگ هاى سست درختان را براى گوسفندان خویش، از فواید عصا برشمرد. «هى عصاى أتوکؤا علیها و أهشّ بها على غنمى»
«هشّ» به معناى ضربه زدن به درخت خشک براى ریختن برگ هاى آن است (لسان العرب). این کلمه در مورد چیزهاى ملایم و بدون صلابت به کار مى رود (مفردات راغب). حرف «على» در «على غنمى» به حضور گوسفندان در پاى درخت براى استفاده از برگ ها است.
۳ - موسى(ع) غیر از تکیه دادن و ریختن برگ درختان، عصاى خویش را در رفع چندین نیاز دیگر کارساز خواند. «ولى فیها مَ--َارب أُخرى»
«مأربة» مفرد «مأرب» به معناى حاجت و نیاز است (مصباح).
۴ - عصا در دست گرفتن و تکیه بر آن در راه رفتن و ایستادن، کارى مطلوب و مفید است. «هى عصاى أتوکّؤا علیها»
تقدیم تکیه دادن بر دیگر فواید عصا - در سخن نقل شده از موسى(ع) - نشانِ اهمیت این استفاده در مجموع فواید دیگر است. این اهمیت با توجه به سلامت جسمانى، بلکه نیرومندى موسى(ع) وضوح بیشترى مى یابد.
۵ - حضرت موسى(ع) در راه مدین به مصر، داراى گوسفندانى بود که خود، آنها را شبانى مى کرد. «أهشّ بها على غنمى»
«غنم» یعنى، گوسفندان. این کلمه از لفظ خود، مفرد ندارد و به یک گوسفند «شاة» گفته مى شود (مصباح)
۶ - سرزمینى که موسى(ع) در آن دام دارى و شبانى مى کرد، درختانى داشت که برگ آن براى تغذیه دام مناسب بود. «و أهشّ بها على غنمى»
۷ - موسى(ع)، فرصت سخن گفتن با خداوند را غنیمت شمرده و از آن لذت مى برد. «ما تلک ... قال هى عصاى أتوکّؤا علیها و أهشّ ... ولى فیها مَ--َارب أُخرى»
جمله «هى عصاى» براى پاسخ گویى به سؤال خداوند کافى بود; افزودن دیگر جملات، گویا به خاطر اشتیاق موسى(ع) به سخن گفتن با خداوند بوده است.
۸ - در عمل به خواسته هاى خداوند، باید تمامى احتمالات انجام پذیرد. «ما تلک ... هى عصاى أتوکّؤا ... ولى فیها مَ--َارب اخرى»
در باره اکتفا نکردن موسى(ع) به «هى عصاى» گفته شده است: واضح بودن این جواب، موسى(ع) را به این اندیشه واداشت که شاید مراد، فواید عصا باشد و همین احتمال سبب شد که پاسخ هاى بعدى را به زبان آورد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۷۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۷–۳۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اصل احتاطتغذیه گوسفندان موسیفواید عصافواید عصای موسیلذایذمعنوی موسیلذت گفتگو با خدامکان چوپانی موسیکیفیت عمل به تکلیفگوسفندان موسیچوپانی موسیعصای موسیگفتگوی خدا با موسیعمل پسندیدهقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
- ریختن برگهای درختان از سوی موسی(علیه السلام) با عصای خود، برای تغذیه گوسفندانش+۱ آیه
- مبعوث شدن موسی(علیه السلام) به رسالت، در حال چوپانی+۵ آیه
- عصای موسی(علیه السلام)، وسیله کمکی برای چوپانی وی+۵ آیه
- دامداری، در عصر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- دامداری موسی(علیه السلام) پیش از نبوّت+۳ آیه
- عصای موسی(علیه السلام) در دست راست وی، به هنگام مقابله با ساحران+۲ آیه
- عصای موسی(علیه السلام) در دست راست وی، به هنگام مقابله با ساحران+۲ آیه
- پرسش تقریری خداوند از موسی(علیه السلام) درباره عصا، جهت ایجاد زمینه و امادگی برای نمایاندن معجزه به وسیله ان+۴ آیه
- به دست راست گرفتن عصا، سبب یُمن و برکت، و از اداب ان+۲ آیه
- تبدیل عصا به مار پرتحرک، معجزه موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- عصای موسی(علیه السلام)، از ایات خدا+۵ آیه
- عصای موسی(علیه السلام) از ایات خدا+۵ آیه
- در دست گرفتن و تکیه دادن بر عصا، از فواید ان
- عصا، وسیله موسی(علیه السلام) برای چوپانی و ریختن برگهای درختان، برای گوسفندان+۱ آیه
- عصا، ابزاری برای رفع بعضی نیازهای انسان+۱ آیه
- فرمان خدا به موسی(علیه السلام)، مبنی بر انداختن عصای خویش بر زمین، در کوه طور+۶ آیه
- تغذیه گوسفندان، از برگ درختان
- ریختن برگ درختان برای تغذیه گوسفندان، از فواید عصای موسی+۱ آیه
- حضرت موسی علیه السلام، دارای گوسفندان+۱ آیه
- لذّت بردن موسی علیه السلام از سخن گفتن با خدا+۱ آیه
- عصا، متکّای موسی علیه السلام+۱ آیه
- تکیه زدن بر عصا، از فواید عصای خود ان، از منظر موسی علیه السلام+۱ آیه
- اظهار اعجاز الهی با تبدیل ساختن عصا به مار جنبنده و یدبیضا در کوه طور، به منظور تسکین قلب موسی علیه السلام و علامت اعلام رسالت الهی به او+۶ آیه
- مبعوث شدن موسی علیه السلام به رسالت، در حال چوپانی+۳ آیه
- دامداری و چوپانی موسی علیه السلام با عصای خود+۱ آیه
- دامداری موسی علیه السلام با عصای خود+۱ آیه