هر کس در محضر پروردگارش خطاکار حاضر شود، آتش دوزخ برای اوست؛ در آن جا، نه میمیرد و نه زندگی میکند!
معنی کلمات و عبارات
«إِنَّهُ»: کار و بار چنین است. واژه (هُ) ضمیر شأن است. «مُجْرِماً»: بزهکارانه. به قرینه واژه (مُؤْمِن) در آیه بعدی و بسیاری از آیات دیگر، مراد از مُجْرِم، کافر و بیایمان است (نگا: اعراف / ، فرقان / ).
۱ - آنان که با کفر به پروردگار خویش، در قیامت حاضر شوند، بى تردید اهل دوزخ خواهند بود. «إنّه من یأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم »
«جرم» در این آیه - به قرینه آیه بعد - به معناى کفر است; زیرا در آیه بعد آمده است: «و من یأته مؤمناً ...».
۲ - کفر، جرم و گناه است و کافران مجرم و دوزخى اند. «إنّه من یأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم »
لام در «له جهنّم» بر استحقاق دلالت مى کند.
۳ - هراس از جهنم و عذاب طاقت فرساى آن، مایه تحکیم ایمان در قلب ساحران فرعون «إنّا ءامنّا بربّنا ... إنّه من یأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم »
جمله «إنّه من یأت...» تعلیل براى محتواى آیه قبل است.
۴ - ایمان و توبه، موجب بخشش گناهان، قبل از حضور در پیشگاه خداوند است. «إنّا ءامنّا بربّنا لیغفر ... إنّه من یأت ربّه مجرمًا »
۵ - قیامت، روز حضور همگان در پیشگاه خداوند «إنّه من یأت ربّه مجرمًا »
به قرینه آیه بعد (و من یأته مؤمناً)، حضور در قیامت همگانى است.
۶ - جزاى اعمال، پرتویى از ربوبیت خداوند است. «إنّه من یأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم »
۷ - دوزخیان در دوزخ نخواهند مرد - تا عذاب را درک نکنند - و نه مانند زندگان خواهند بود. «فإنّ له جهنّم لایموت فیها و لایحیى »
مراد از «حیاة» در «لایحیى» به قرینه «لایموت فیها» حیاتى است که بر مرگ ترجیح داشته باشد و حیات اهل دوزخ، چون مایه افزایش عذاب است، از مرگ - که پایان دهنده عذاب است - ناگوارتر و منفورتر مى باشد.
۸ - عذاب دوزخ جاودان است و کافران در آن مخلد خواهند بود. «لایموت فیها »
۹ - عذاب جهنم، عذابى سخت و غیر قابل تحمل است. «فإنّ له جهنّم لایموت فیها و لایحیى»
۱۰ - جاودانگى عذاب جهنم و نبود مرگ در آن، دلیل پاینده تر بودن عذاب کافران از شکنجه و آزارى است که آنان بر مؤمنان روا مى داشتند. «واللّه خیر و أبقى . إنّه من یأت ... لایموت فیها »
۱۱ - «عن أبى سعید الخدرى: إنّ رسول اللّه(ص) خطب فأتى على هذه آیة «إنّه من یأت ربّه مجرماً فإنّ له جهنّم لایموت فیها و لایحیى» فقال رسول اللّه(ص): أمّا أهلها الذین هم أهلها، فإنّهم لایموتون فیها و لایحیون، و أمّا الذین لیسوا بأهلها فإنّ النار تمیتهم إماتة ثمّ یقوم الشفعاء فیشفعون; از ابوسعید خدرى روایت شده که رسول خدا(ص) خطبه خواند، تا به این آیه رسید «إنّه من یأت ربّه مجرماً فإنّ له جهنّم لایموت فیها و لایحیى». پس آن حضرت فرمود: ساکنان جهنم - که سزاوار آن هستند - در آن جا نه مى میرند و نه زندگى دارند. اما کسانى که سزاوار جهنم نیستند پس آتش، آنان را یک بار مى میراند، آن گاه شفیعان به پاخاسته و آنان را شفاعت مى کنند». [منبع: الدرالمنثور، ج ۵، ص ۵۸۷.]
المیزان در تفسیر این آیه به آیهٔ مقابل استناد کرده است
… ن برود، ندارد، تا آدمى به انتظار رسيدن به آن، تلخى عذاب را تحمل کند. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۴ صفحه ۲۵۶ اما وعده او به ايشان آن بود که قبلا داده و گفته بود: از مقربانتان مى کنم و اجرتان مى دهم. و قرآن چنين حکايت کرد: «قَالُوا إنّ لَنَا لَأجراً إن کُنَّا نَحنُ الغَالِبِين قَالَ نَعَم وَ إنَّکُم لَمِنَ المُقَرَّبِين». ايشان هم در پاسخش گفتند: «مَن يَأتِهِ مُؤمِناً قَد عَمِلَ الصَّالِحَاتِ فَأُولَئِکَ لَهُمُ الدَّرَجَاتِ العُلَى» - و …