سوره طه، آیه ۸۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۷
قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَ لٰكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَاراً مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذٰلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُ
گفتند: «ما به میل و اراده خود از وعده تو تخلّف نکردیم؛ بلکه مقداری از زیورهای قوم را که با خود داشتیم افکندیم!» و سامری اینچنین القا کرد...
معنی کلمات و عبارات
«مَلْکِ»: اختیار و توانائی. «أَوْزَاراً»: جمع وِزْر است به معنی بارهای سنگین. «زِینَة»: زیورآلات. مراد زر و طلای امانتی است که زنان بنیاسرائیل قبل از حرکت از مصر به بهانه فرارسیدن عید خود از قبطیان گرفته بودند. «قَذَفْنَا»: انداختیم. از خود دور کردیم. «فَکَذلِکَ أَلْقَی السَّامِرِیُّ»: سامری هم آنچه داشت دور انداخت. سامری هم آنها را به میان آتش انداخت. این بود که سامری برنامه و طرحی که داشت به مرحله اجرا درآورد.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - بنى اسرائیل در برابر بازخواست و توبیخ خود از جانب موسى(ع)، سعى در بى تقصیر نشان دادن خود در ماجراى گوساله پرستى داشتند. «ألم یعدکم ... أفطال ... أم أردتّم ... قالوا ما أخلفنا موعدک بملکنا»
جمله «ما أخلفنا» و نیز «حمّلنا»، جملگى توجیهات بنى اسرائیل براى پذیرش گوساله پرستى از سوى آنان است.
۲ - بنى اسرائیل، به پیمان شکنى و تخلف از قول و قرار خود با موسى(ع) معترف بودند. «ما أخلفنا موعدک بملکنا »
۳ - بى اختیار قلمداد کردن خود، از بهانه هاى بنى اسرائیل براى توجیه پیمان شکنى با موسى(ع) و پذیرش گوساله پرستى در میان خود «ما أخلفنا موعدک بملکنا »
«موعد» مصدر و به معناى «وعد» است. «ملک» نیز مصدر است و مراد بنى اسرائیل، نفى مالک بودن امور خویش است. از همین رو معناى «ما أخلفنا...» چنین مى شود: ما از پیمان و وعده تو، به اختیار خود تخلف نکردیم.
۴ - بنى اسرائیل بخشِ قابل توجهى از زیور آلات فرعونیان را با خود به همراه آورده بودند. «و لکنّا حمّلنا أوزارًا من زینة القوم»
مراد از «القوم» بر حسب ظاهر فرعونیان هستند. و «وزر» به معناى «ثقل» است. از همین رو به گناه نیز «وزر و ثقل» اطلاق مى گردد; چرا که بر دوش گنه کار سنگینى مى کند. استعمال این واژه احتمالاً اشاره به آن است که بنى اسرائیل، همراه داشتن زیور آلات فرعونیان را بر خود جایز نمى شمردند.
۵ - بنى اسرائیل در به همراه آوردن زینت آلات فرعونیان نیز خود را بى اختیار قلمداد مى کردند. «و لکنّا حمّلنا أوزارًا من زینة القوم»
آمدن «حُمّلنا» به صیغه مجهول، در ادامه توجیه بنى اسرائیل از عملکرد خویش است; یعنى، ما در حمل زینت هاى فرعونیان نیز ناخواسته آن را انجام دادیم و به ما تحمیل شد.
۶ - اقدام بنى اسرائیل در به همراه آوردن زینت آلات فرعونیان و مصادره آنها، بدون صدور دستورى از جانب موسى(ع) صورت گرفته بود. «و لکنّا حمّلنا أوزارًا من زینة القوم»
تعبیر «حمّلنا» و کلمه «وزر»، حکایت از آن دارد که موسى(ع) در این زمینه دستورى صادر نکرده بوده، و بنى اسرائیل، خودسرانه این کار را انجام داده بودند.
۷ - بنى اسرائیل، در زمان غیبت موسى(ع) و رفتن او به میقات، زیورآلات غنیمتى خود را دور انداختند. «حمّلنا أوزارًا من زینة القوم فقذفنها»
«قذف» به معناى پرتاب کردن و دور انداختن است. با توجه به جمله «حمّلنا أوزاراً» به نظر مى رسد، بنى اسرائیل زیورآلات به غنیمت گرفته شده را به این خاطر که گناه و آلودگى است، به دور انداختند. و یا به جهت بى قدر و قیمت شدن آنها در شرایط صحرا و زندگى بیابانى، تصمیم به دور انداختن آنها گرفتند.
۸ - سامرى، سردمدار جریان به دورافکندن زیورآلات به وسیله بنى اسرائیل «فقذفنها فکذلک ألقى السامرىّ»
مشخص کردن سامرى در بین مجموعه اى که زیورآلات را به دور افکندند، نشان دهنده جلودار بودن او در این قضیه است.
۹ - بنى اسرائیل، شاهد دست زدن سامرى به اقدامى مشابه با حرکت عمومى بنى اسرائیل در به دور افکندن غنیمت هاى به جا مانده از فرعونیان «فقذفنها فکذلک ألقى السامرىّ»
«کذلک»; یعنى، مانند آنچه ما انجام دادیم. این توصیف گویاى آن است که سامرى در حضور بنى اسرائیل و همانند آنان، عمل کرده و چیزهایى را دور انداخته بود.
۱۰ - اقدام سامرى در دور افکندن اشیاى خویش، پس از آن بود که بنى اسرائیل غنیمت هاى همراه خویش را دور ریخته بودند. «فکذلک ألقى السامرىّ»
۱۱ - بنى اسرائیل، غنیمت هاى به جا مانده از فرعونیان را، تأمین کننده هزینه ساخت گوساله خوانده و خود را از هرگونه کمک مالى به آن تبرئه کردند. «ما أخلفنا موعدک بملکنا و لکنّا حمّلنا أوزارًا »
یکى از معانى ذکر شده براى «ملک»، «مملوک» است (قاموس). مفاد آیه با توجه به این معنا چنین مى شود: ما به وسیله اموال خودمان، خود را در این انحراف سهیم نساختیم; بلکه سامرى از اموالى که ما به دور ریخته بودیم، این فتنه را به بار آورد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۱۱۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۷–۹۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
توجیه گری بنی اسرائیلجبرگرایی بنی اسرائیلدوراندازی زیورآلات بنی اسرائیلدوراندازی زیورآلات سامریزیورآلات بنی اسرائیلزیورآلات فرعونیانعهدشکنان با موسیهزینه گوساله سامرینقش سامریاقرار بنی اسرائیلعهدشکنی بنی اسرائیلبنی اسرائیل در غیاب موسیسرزنشهای موسیسرزنش بنی اسرائیلنقش موسیگوساله پرستی بنی اسرائیلتاریخ بنی اسرائیل
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۵)
- سوزاندن گوساله سامری از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- ابتکار سامری در ساختن مجسمه گوساله از زیورالات، میان قوم بنیاسراییل+۳ آیه
- ارتداد بنیاسراییل، سبب سرزنش انان از سوی موسی(علیه السلام)+۴ آیه
- سامری از جمله مرتدّان و گوسالهپرستانِ بنیاسراییل+۲ آیه
- خطر ارتداد و انحراف عقیدتی، در صورت عدم حضور رهبر دینی در جامعه+۵ آیه
- دعوت بنیاسراییل از سوی سامری، به پرستش گوساله، پس از رفتن موسی(علیه السلام) به میقات+۲ آیه
- مساعدت بنیاسراییل، در ساخت گوساله زرّین با سامری+۱ آیه
- بیاختیار قلمداد کردن خود، از بهانههای بنیاسراییل برای توجیه پیمانشکنی با موسی(علیه السلام)و نفوذ ایین بتپرستی در میان انان+۱ آیه
- سامری، عامل گمراهی و گرایش بنیاسراییل به گوسالهپرستی+۴ آیه
- سازنده مجسّمه گوساله بنیاسراییل، دارای مهارت در صنعت مجسّمهسازی+۲ آیه
- تبلیغ سوء سامری در گرایش دادن قوم موسی به شرک، با ساختن گوسالهای از زیور الات انان+۲ آیه
- فرعون و اطرافیانش، دارای زینتهای خدادادی در زندگی دنیا
- بهرهمندی بنیاسراییل، از زیورالات+۱ آیه
- ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس برای سامری+۲ آیه
- حمل و نقل زیورالاتی از فرعونیان، به واسطه بنی اسراییل، هنگام کوچ از مصر
- ابتکار سامری در ساختن مجسّمه گوساله زرّین، در بین بنی اسراییل+۳ آیه
- مساعدت بنی اسراییل با سامری، در ساخت گوساله زرّین+۲ آیه
- تبلیغ سوء سامری از گوساله دست ساز خود، در جایگاه خدای موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۲ آیه
- استفاده سامری از بنی اسراییل، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
- موقعیّت و جایگاه ممتاز سامری، در بنی اسراییل+۳ آیه
- بدعت سامری، موجب خشم و تاسّف شدید موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- قصّه سامری و گمراه کردن بنی اسراییل، داستانی عبرت انگیز و قابل تامّل و اندیشه+۲ آیه
- ساخت تندیس زرّین به دست سامری، با طلاهای خودش و بنی اسراییل+۲ آیه
- سؤال موسی(علیه السلام) از سامری، درباره پدید اوردن فتنه گوساله پرستی+۲ آیه
- طولانی شدن وعده خدا بر بنی اسراییل یا فراهم کردن موجبات غضب خدا برای خود، سؤال انکارامیز موسی(علیه السلام) از انان+۱ آیه
- هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۲ آیه
- نقش رهبران شرک، در گمراهی پیروان خود+۲ آیه
- تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۲ آیه
- گوساله سامری، پیکره ای ناتوان از ضرررسانی+۱ آیه
- سامری با ساخت گوساله طلایی، موجب گمراهی بنی اسراییل+۱ آیه
- عکس العمل شدید موسی(علیه السلام) در برابر اغواگری سامری و گمراهی بنی اسراییل از سوی او+۴ آیه
- تسویلات نفسانی و تزیین اعمال زشت در نظر سامری، زمینه ایجاد انحراف و گمراهی در بنی اسراییل+۳ آیه
- اتش، وسیله ذوب طلا و نقره+۱ آیه
- ذوب طلاجات بنی اسراییل برای ساختن گوساله، به دست سامری
- گوساله سامری، ساخته شده از طلا و نقره های بنی اسراییل+۲ آیه
- معرّفی تندیس گوساله زرّین، در جایگاه معبود بنی اسراییل، از سوی سامری+۱ آیه
- ناتوانی گوساله سامری، از پاسخ گویی و رساندن هرگونه سود و زیان+۲ آیه
- تزیین عمل به وسیله نفس، برای سامری+۳ آیه
- ساخت پیکر گوساله زرّین با زیورالات بنی اسراییل، به دست سامری، حاصل تزیین عمل و تسویل نفس برای وی+۲ آیه
- ادّعای دروغین سامری در مورد فراموشی موسی(علیه السلام) نسبت به پروردگار، در پی معرّفی گوساله به جای خدای بنی اسراییل و موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- سامری، فراموش کننده پروردگار خود+۱ آیه
- نسبت فراموشی به موسی(علیه السلام)، از سوی سامری و پیروان وی+۱ آیه
- ساخت مجسّمه گوساله از زیورالات بنیاسراییل، با ابتکار سامری+۱ آیه
- ساخت مجسّمه گوساله به دست سامری، با سوء استفاده از اموختههای دینی+۳ آیه
- همکاری بنیاسراییل با سامری، در ساخت گوساله زرّین+۱ آیه
- ساخت مجسّمه گوساله نر، از زیورالات جمعاوری شده بنیاسراییل، از سوی سامری+۱ آیه
- مجسّمه گوساله زرّین سامری، دارای نعرهای همانند بانگ گوساله+۱ آیه
- سامری فردی ماهر در فنّ مجسّمهسازی، صنعتکار و هنرمند+۲ آیه
- مکر و نیرنگ سامری، در ساختن تندیس گوساله و گمراه کردن بنیاسراییل+۳ آیه
- سرزنش سامری از سوی موسی علیه السلام به دلیل گمراه ساختن بنیاسراییل+۲ آیه
- توبیخ سامری از جانب موسی علیه السلام در پی گمراه ساختن بنیاسراییل و سوق دادن انان به سوی گوسالهپرستی+۳ آیه
- سوزاندن و افکندن گوساله سامری به دریا از جانب موسی علیه السلام+۴ آیه
- ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس سامری+۲ آیه
- گمراهی بنیاسراییل، به سبب بیتوجّهی به وعدههای خداوند+۱ آیه
- احتجاج هارون علیه السلام در برابر موسی علیه السلام برای توجیه جلوگیری نکردنش از گوسالهپرستی بنیاسراییل، به ترس از ایجاد اختلاف+۳ آیه