سوره طه، آیه ۸۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۸
أَ فَلاَ يَرَوْنَ أَلاَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلاً وَ لاَ يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرّاً وَ لاَ نَفْعاً
آیا نمیبینند که (این گوساله) هیچ پاسخی به آنان نمیدهد، و مالک هیچ گونه سود و زیانی برای آنها نیست؟!
معنی کلمات و عبارات
«لا یَرْجِعُ»: برنمیگرداند. مراد این است که سخن نمیگوید و پاسخ نمیدهد. به صورت متعدّی استعمال شده است (نگا: ممتحنه / ، سبأ / ). «أَلاّ یَرْجِعَ»: حرف (أَنْ) مخفّف از مثقّله و جزو حروف مشبّهةٌ بالفعل است.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - گوساله سامرى، پیکره اى عاجز از پاسخ گویى و ناتوان از نفع و ضرر رسانى «أفلایرون ألاّیرجع إلیهم قولاً و لایملک لهم ضرًّا و لانفعًا »
«رجوع» در کلام فصیح عرب به صورت متعدى نیز استعمال مى شود (مصباح) و «لایرجع...»; یعنى گوساله، گفته اى را به آنان بازنمى گرداند و به آنان پاسخى نمى دهد و «لایملک...»; یعنى، گوساله، مالک نفع و ضرر آنان نیست.
۲ - تعقل و اندیشه، مبنایى براى شناخت معبود حقیقى، از معبودهاى پندارى و وهمى «أفلایرون ألاّیرجع إلیهم قولاً »
«رؤیت» در لغت به دو معنا آمده است: ۱- به معناى دیدن حسى با چشم; ۲- به معناى علم و درک. وجود «أن» مخففه در «ألاّیرجع» قرینه بر اراده معناى دوم است.
۳ - توبیخ و سرزنش بنى اسرائیل از سوى خداوند، به جهت عقیده کور و نسنجیده آنان به معبود بودن گوساله سامرى «أفلایرون ألاّیرجع إلیهم قولاً »
استفهام در «أفلایرون» براى انکار توبیخى است.
۴ - قدرت بر پاسخ گویى و اجابت خواسته ها و توان نفع و ضرر رسانى، از جمله ویژگى هاى لازم براى معبود حقیقى است. «أفلایرون ألاّیرجع إلیهم قولاً و لایملک لهم ضرًّا و لانفعًا »
«برگرداندن قول»، مفهومى است که شامل اجابت دعا نیز مى باشد.
۵ - گوساله پرستان بنى اسرائیل، مردمى جاهل و دور ازاندیشه و فکر «أفلایرون ألاّیرجع إلیهم قولاً »
۶ - صداى خارج شده از گوساله سامرى، خالى ار هرگونه مفهوم لفظى بود. «له خوار ... أفلایرون ألاّیرجع إلیهم قولاً »
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۱۱۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۷–۹۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بی عقلی گوساله پرستان بنی اسرائیلجهل گوساله پرستان بنی اسرائیلعجز گوساله سامریمبانی خدا شناسیصدای گوساله سامریعقیده باطل بنی اسرائیلزیان رسانی معبودراستینمنفعت رسانی معبودراستینویژگیهای معبودراستینسرزنش بنی اسرائیلتقلید کورکورانهگوساله پرستی بنی اسرائیلآثار تعقلسرزنشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- ناتوانی گوساله سامری از پاسخگویی و رساندن هرگونه سود و زیان، احتجاج خداوند بر ضدّ گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۶ آیه
- ارتداد بنیاسراییل، سبب سرزنش انان از سوی موسی(علیه السلام)+۴ آیه
- جلب منفت و دفع ضرر از خویش، از انگیزههای بتپرستی+۱۱ آیه
- مبارزه موسی(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل، با نابود کردن و سوزاندن گوساله سامری+۴ آیه
- ناتوانی گوساله سامری از پاسخگویی و رساندن هرگونه سود و زیان، احتجاج خداوند علیه گوسالهپرستان بنیاسراییل+۲ آیه
- گوسالهپرستان بنیاسراییل، مردمی جاهل و دور از اندیشه+۳ آیه
- سرزنش خداوند از گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۷ آیه
- بهکارگیری عقل، زمینه راهیابی انسان به توحید و معارف صحیح الهی+۱ آیه
- روی برتافتن از توحید و گرایش به شرک و بتپرستی، درپیدارنده نکوهش الهی+۱ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۷ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق
- سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۱ آیه
- سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسمه فاقد تاثیر+۱ آیه
- سؤال نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۱ آیه
- ناتوانی معبودهای شرک از هرگونه سخن گفتن، پاسخ گویی و اجابت درخواستها، دلیل بطلان شرک+۵ آیه
- صدای گوساله سامری، از عوامل مؤثّر در گمراه شدن برخی بنی اسراییل+۳ آیه
- بهره گیری قران از حسّ ضررگریزی انسان، برای تبلیغ توحید عبادی+۹ آیه
- معبودان باطل (بتها)، عاجز از هرگونه دفع ضرر، از پرستش گران خویش+۱۰ آیه
- ناتوانی بتها از ضرررسانی به غیر+۵ آیه
- عجز معبودان باطل، از رساندن نفع و ضرر+۷ آیه
- گوساله سامری، پیکره ای ناتوان از ضرررسانی+۱ آیه
- ناتوانی معبودان باطل، از ضرررسانی به انسانها+۹ آیه
- معبودان باطل، ناتوان از رساندن منفعت به انسانها+۸ آیه
- تعقّل و اندیشه، مبنایی برای شناخت معبود راستین، از باطل+۱ آیه
- پاسخگویی به سخنان و درخواستهای پرستشگران، از صفات معبود راستین+۱ آیه
- دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی
- ناتوانی گوساله سامری، از پاسخ گویی و رساندن هرگونه سود و زیان+۳ آیه
- بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۶ آیه
- ناتوانی گوساله سامری از پاسخ گفتن و سود و زیان رساندن+۲ آیه
- ارتداد، از موجبات ملامت و نکوهش+۶ آیه
- نکوهش خدا از گوسالهپرستان بنیاسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۲ آیه
- نکوهش مرتدّان از جانب خدا+۵ آیه