سوره عبس، آیه ۲۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۵
معنی کلمات و عبارات
«أمَاتَهُ»: او را میراند. «أَقْبَرَهُ»: وارد گورش گردانْد.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - مرگ، سرنوشت محتوم همه انسان ها است. «ثمّ أماته»
۲ - مرگ انسان ها، به دست خداوند است. «ثمّ أماته»
۳ - لحظه مرگ، لحظه پایان فرصت براى حرکت در راه خدا است. «ثمّ السبیل یسّره . ثمّ أماته»
حرف «ثمّ» براى ترتیب زمانى است و دلالت مى کند که با فرا رسیدن مرگ، فرصت حرکت در راه خدا سپرى شده است.
۴ - توجّه به وابستگى مرگ انسان ها به خداوند، مانع کفر به او است. «ما أکفره ... ثمّ أماته»
۵ - خداوند، الهام بخش دفن مردگان در قبرها است. «فأقبره»
تفاوت فعل «أقْبَر» با «قَبَر»، این است که «قابر»; یعنى، کسى که با دست خود مرده اى را دفن کند و «إقبار» این است که براى مرده قبرى فراهم سازند و یا فرمان به دفن او دهند. (لسان العرب)
۶ - اقدام بى درنگ به دفن جنازه مردگان، مطلوب خداوند است. «فأقبره»
حرف «فاء» در «فأقبره» بر نبود فاصله بین مرگ و دفن دلالت دارد. از آن جا که تمام شیوه هاى برخورد با اموات (از قبیل «سوزاندن» و غیر آن) در حقیقت مستند به خداوند و وابسته به مسبب الاسباب است; اکتفا به استناد مراسم خاک سپارى به خداوند، حاکى از ناهنجارى آن شیوه ها و مطلوب بودن دفن مردگان است.
۷ - مرگ براى انسان و دفن اموات، دو نعمت از جانب خداوند و سزوار شکرگزارى است. «قتل الإنسن ماأکفره ... ثمّ أماته فأقبره»
برداشت یادشده، بر این اساس است که کفر در «ماأکفره» به معناى کفران نعمت باشد.
۸ - خاک سپارى مردگان، شیوه اى سابقه دار در دوران جاهلیت «فأقبره»
یادآورى مراسم خاک سپارى در ضمن بر شمردن نعمت هاى خداوند براى مردم عصر بعثت، نشانه جارى بودن آن مراسم در آن روزگار است.
۹ - نقش اساسى جسم در حقیقت انسان «من نطفة خلقه ... ثمّ أماته فأقبره»
تشریح مراحل وجودى انسان، با بیان پیدایش او از نطفه و مردن و دفن او و نیز محدود دانسته شدن حرکت تکاملى او در فاصله شکل گیرى از نطفه تا لحظه مرگ، گویاى نقش اساسى جسم انسان در مراحل وجودى او است.
۱۰ - کار طبیعت و عوامل مؤثر در آن، در حقیقت کار خداوند است. «ثمّ أماته فأقبره»
نسبت یافتن میراندن و دفن انسان به خداوند - با آن که دخالت عوامل طبیعى در آن بدیهى است - مى رساند که طبیعت مجراى افعال خداوند است. فعل هاى «أمات» و «أقبر» گرچه ماضى است; ولى به قرینه ارتباط آن به «جنس انسان»، هر سه زمان را شامل مى شود.
۱۱ - توجّه به پایان زندگى و مدفون شدن انسان ها در قبر، مانع کفرورزى به خداوند است. «ما أکفره ... فأقبره»
۱۲ - وجود نشانه هاى خداشناسى، در مراحل پیدایش تا مرگ انسان «ما أکفره . من أىّ شىء خلقه ... ثمّ أماته فأقبره»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۷–۲۳ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۷–۲۳ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۷–۲۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۲۰–۲۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ذکر دفن میتحقیقت انسان هادفن میت در جاهلیتفرصت سلوک سبیل اللهمنشأ دفن میتنعمت دفن میتنقش بدننعمت مرگآیات انفسیآثار ذکر مرگمرگ انسان هامراحل خلقت انسانحتمیت مرگموانع کفرحقیقت مرگفرجام انسان هادلایل خدا شناسیمنشأ مرگرسوم جاهلیتشکر نعمتنقش عوامل طبیعیعمل پسندیدهنعمتهای خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۳)
- مُقْبِر
- مرگ، سرنوشتی حتمی برای انسان+۳ آیه
- خاکسپاری مردگان در گورستانهای عمومی، از رسوم دوران جاهلیّت+۴ آیه
- اقدام بی درنگ به دفن جنازه مردگان، امری مطلوب
- حیات و برانگیخته شدن انسانها پس از مرگ، در حالت غفلت و بی خبری از معاد+۲ آیه
- خروج انسانها از قبرها، با مشیّت خداوند+۱ آیه
- خروج هر کسی در قیامت، از قبر خودش+۳ آیه
- خداوند، بیرون اورنده همه مردگان از قبرها+۳ آیه
- توجّه به مدفون شدن انسانها در قبر، مانع کفرورزی به خداوند+۱ آیه
- خاکسپاری مردگان، شیوه ای سابقه دار در دوران جاهلیّت
- خداوند، الهام بخش دفن مردگان در قبور
- اقدام بی درنگ به دفن مردگان در قبر، امری مطلوب و شایسته
- دفن مردگان در قبر، از نعمتهای خداوند+۲ آیه
- خداوند، الهام بخش کندن زمین و دفن مردگان در ان
- غفلت کافران از مرگ و دفن شدن انسان در قبر+۵ آیه
- سرباز زدن کافران از ایمان و پرداختن به تکالیف الهی با وجود فراهم بودن شرایط برای رها ساختن کفر جای تعجّب+۳ آیه
- سابقه دیرینه دفن و خاکسپاری مردگان+۱ آیه
- خاک سپاری مردگان، شیوهای سابقهدار در دوران جاهلیت+۱ آیه
- خداوند الهام بخش دفن مردگان در قبرها
- معاد، امری جسمانی و روحانی+۲ آیه
- مُقبِر/ اسماوصفات
- مرگ و الهام چگونگی دفن مردگان از سوی خدا به انسانها، نعمتی درخور شکر و سپاس+۱ آیه
- مرگ برای انسان، از نعمتهای الهی و مقتضی شکرگزاری در برابر خداوند+۲ آیه