سوره محمد، آیه ۱۰ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۷
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ لِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا
آیا در زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که قبل از آنان بودند چگونه بود؟! خداوند آنها را هلاک کرد؛ و برای کافران امثال این مجازاتها خواهد بود!
معنی کلمات و عبارات
«دَمَّرَ»: هلاک و نابود ساخته است (نگا: اعراف / شعراء / نمل / ). «أَمْثَالُهَا»: امثال چنین عاقبت یا عقوبتی. ضمیر (هَا) به (عَاقِبَة) برمیگردد.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- توبیخ کافران از سوى خداوند، به خاطر عبرت نگرفتن از سرنوشت شوم کافران گذشته تاریخ «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
۲- لزوم سیر در زمین و بررسى تاریخ ملت ها، براى عبرت آموزى «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا»
۳- مطالعه تاریخ و فرجام ملت ها، داراى نقش در جهان بینى و گرایش به ایمان «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
واژه «ینظروا» به معناى نگریستن براى بینش یافتن است; بینشى کلى در رابطه با هستى که جهان بینى انسان را تشکیل مى دهد.
۴- کفر و عواقب شوم آن، داراى پیشینه و نمادهاى بسیار در گذشته تاریخ «فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
۵- امکان دستیابى بشر در هر عصر، به آثار برجاى مانده از امت هاى نابودشده پیشین «أفلم یسیروا»
قرآن، فقط براى مخاطبان عصر نزول سخن نمى گوید; بلکه پیام آن متوجّه همه عصرها و نسل ها است. باتوجه به این نکته استفاده مى شود که آثار برجاى مانده از امت هاى هلاک شده، به گونه اى است که در هر عصر قابل مشاهده و یا اکتشاف است.
۶- نابودى دیار کافران و هلاکت ایشان، نمودى از ذلت آنان و پوچى فرجامشان* «فتعسًا لهم و أضلّ أعملهم ... دمّر اللّه علیهم»
بدان احتمال که «دمّر اللّه علیهم» تفسیر و بیان نمودى از «تعساً لهم» باشد، برداشت بالا استفاده مى شود.
۷- اراده الهى، حاکم بر تحولات تاریخ بشر «دمّر اللّه علیهم»
بى شک نابودى کامل یک نسل در نتیجه کفر و عصیان، تحولى عمده در تاریخ بشر به حساب مى آید و خداوند این دگرگونى عظیم را به خود نسبت داده است.
۸- کافران، با تمامى امکانات خویش، در نهایت مغلوب قدرت قاهر خداوند «دمّر اللّه علیهم»
واژه «دمّر» در صورت تعدّى با «على»، بیانگر شدت ویرانى و تخریب و نمایانگر نهایت قدرت و غلبه خداوند است.
۹- هشدار خداوند به کافران، نسبت به استمرار اراده او بر نابودى ملت هاى کفرپیشه «دمّر اللّه علیهم و للکفرین أمثلها»
۱۰- کفرپیشگى، از عوامل عمده نابودى ملت ها «دمّر اللّه علیهم و للکفرین أمثلها»
وصف کفر در «للکافرین»، بیانگر این نکته است که کفر، عامل اصلى نابودى ملت ها است.
۱۱- ناخشنودى از دین و پیام هاى الهى، معلول نیندیشیدن به عاقبت کفر و کافران * «کرهوا ما أنزل اللّه ... أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا»
از ارتباط «أفلم یسیروا» با «کرهوا ماأنزل اللّه»، مى توان استفاده کرد که اگر کافران عصر بعثت به فرجام شوم پیشینیان کافر مى اندیشیدند، این چنین از پیام هاى دین، گریزان و ناخشنود نبودند.
۱۲- کیفر الهى براى کافران، داراى گونه هاى بسیار با نتایجى ویرانگر و مشابه* «دمّر اللّه علیهم و للکفرین أمثلها»
جمع آمدن واژه «أمثالها» مى رساند که مجازات ملت هاى کفر پیشه، هر چند در نابودى و ویرانگرى همگون است; اما در شکل متفاوت است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار عبرت ناپذیری کافرانآثار عدم تعقل در فرجام کافرانآثار عدم تعقل در فرجام کفرآثارباستانی امتهای پیشیناهمیت سیاحتتشابه فرجام کافرانتفاوت کیفرهای خداعبرت از فرجام شوم کافرانعوامل مؤثر در جهان بینیعوامل ناخشنودی از دینمقهوریت کافراننابودی دارالکفرنشانه های ذلت کافرانتفاوت کیفر کافرانتاریخ کفرفرجام کفرقهاریت خداعوامل هلاکت امتهاآثار مطالعه تاریخهشدار به کافرانهلاکت کافرانآسیب شناسی اجتماعیفرجام کافرانسرزنش کافرانمنشأ تحولات تاریخزمینه ایمانحاکمیت اراده خداعبرت از تاریخاراده خداهشدارهای خداآثار کفرعوامل عبرتسرزنشهای خداقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
- سرگذشت امّتهای گذشته، عبرتاموز و قابل یاداوری+۱۰ آیه
- کافران، بدون یاور در برابر عذاب خداوند+۱ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۱۷ آیه
- تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۱۶ آیه
- خداوند، منشا تحوّلات تاریخ بشری+۲ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۸ آیه
- ضرورت مطالعه تاریخ پیشینیان و عبرتاموزی از فرجام انان+۱۴ آیه
- تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۷ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن، در اثار ملّتهای پیشین+۱۳ آیه
- اهمیّت مطالعه و تفکّر در تاریخ، برای عبرت گرفتن از ان+۱۷ آیه
- هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۱ آیه
- هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از گرفتاری به عذاب استیصال و هلاکت+۵ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۶ آیه
- مطلوبیّت سیر و سیاحت در زمین، برای عبرت گیری از سرنوشت پیشینیان+۱۲ آیه
- سیر و سیاحت در زمین و مشاهده فرجام کافران، زمینه ساز رضایت از احکام الهی+۱ آیه
- سیر نکردن کافران در زمین، برای مطالعه فرجام گذشتگان، مورد سؤال توبیخ امیز خدا+۱ آیه
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان و کافران، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امتهای پیشین برای عبرت اموزی+۷ آیه
- سیر نکردن کافران در زمین برای تفکّر و عبرت از فرجام گذشتگان، پرسش انکاری و توبیخ امیز خدا از انان+۳ آیه
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امّتهای پیشین، برای عبرت اموزی+۷ آیه
- بازدید از اثار به جای مانده و اماکن تاریخی پیشینیان، از اثار سیر در زمین+۵ آیه
- سیاحت در زمین، مایه عبرت اموزی از فرجام گذشتگان+۱۱ آیه
- توبیخ شدن مشرکان، به دلیل سیر نکردن در زمین، جهت عبرت اموزی+۶ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور توصیه مردم به سیاحت در زمین، جهت عبرت اموزی از فرجام کافران+۲ آیه
- کافران، با تمامی امکانات خویش، مغلوب قدرت قاهر خداوند
- ولایت الهی مؤمنان و محرومیت کافران از ان، عامل پیروزی مؤمنان و شکست کافران+۱ آیه
- تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۷ آیه
- جهانگردی توام با مطالعه سرنوشت انسانهای پیشین، بستر عبرت گیری+۱۳ آیه
- تهدید کافران از جانب خداوند، به سبب عبرت نگرفتن از احوال امّتهای کافر پیشین+۴ آیه
- عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین، مورد سرزنش خداوند+۷ آیه
- تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۷ آیه
- سرنوشت شوم رهبران کفر، در خور تامّل، و شایسته پند و عبرت اموزی+۱ آیه
- هشدار به کافران صدر اسلام از گرفتار شدن به عذابی مانند عذاب پیشینیان+۲ آیه
- ابتلای امّتهای کافر پیشین به کیفر الهی+۲ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۵ آیه
- توبیخ کافران، به دلیل عبرت نگرفتن از فرجام شوم امّتهای کفرپیشه+۳ آیه
- ناتوانی کفرپیشگان، از حفظ خود، در مقابل عذاب الهی+۱ آیه
- هشدار خدا به کافران، از فرجام شوم انان+۳ آیه
- فرجام هلاکت بار کافران و امّتهای پیشین، مایه عبرت برای ادمیان+۳ آیه
- کفرپیشگان از پیشینیان، دارای اقتداری برتر از کافران عصر بعثت+۵ آیه
- هشدار الهی به کفرپیشگان، مبنی بر کیفر دیدن و هلاکت، به رغم اقتدار ظاهری+۵ آیه
- نکوهش کافران مشرک، به دلیل عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین+۱۰ آیه
- مؤمنان، تحت ولایت و نصرت الهی+۲ آیه
- نگاه عبرتاموز به فرجام ناخوشایند امّتهای پیشین، مورد تشویق خدا+۴ آیه
- هلاکت کافران معلول محرومیّت انان از ولایت خدا+۱ آیه