سوره محمد، آیه ۳۴ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۰
إِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَ مَاتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ
کسانی که کافر شدند و (مردم را) از راه خدا بازداشتند سپس در حال کفر از دنیا رفتند، خدا هرگز آنها را نخواهد بخشید.
معنی کلمات و عبارات
«مَاتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ»: در حال کفر از جهان بروند و بمیرند. «لَن یَغْفِرَ اللهُ لَهُمْ»: خداوند ایشان را به سبب شرک و کفرشان هرگز نخواهد بخشید (نگا: نساء / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- مرگ کافران مخالف راه خدا در حال کفر، مایه محرومیت ابدى از عفو و رحمت الهى «إنّ الذین کفروا و ... فلن یغفر اللّه لهم»
۲- امکان شمول عفو الهى، نسبت به کافران حق ستیز، به شرط توبه و پشیمانى قبل از مرگ «إنّ الذین کفروا و ... ثمّ ماتوا و هم کفّار فلن یغفر اللّه لهم»
از مفهوم آیه شریفه، استفاده مى شود که اگر کافر معاند در حال کفر نمیرد و قبل از مرگ توبه کند، مشمول «لن یغفر اللّه» نخواهد بود.
۳- حکم کافرانِ غیر معاند، متمایز از کافران ستیزه جو، در برخوردارى از عفو الهى «إنّ الذین کفروا و صدّوا ... فلن یغفر اللّه لهم»
بنابراین که قید «و صدّوا عن سبیل اللّه» احترازى باشد; مفهوم آیه این مى شود که اگر شخص کافر، ستیزه جویى با دین نداشته باشد، محکوم به «لن یغفر اللّه» نخواهد بود.
۴- کافرانى که تا آخرین لحظه زندگى در حال عناد و ستیز با دین باشند، محکوم به عذاب ابدى خواهند بود. «إنّ الذین کفروا و صدّوا ... فلن یغفر اللّه لهم»
لازمه قطعى «لن یغفر اللّه» باقى ماندن همیشگى در عذاب الهى است.
۵- اطاعت نداشتن از خدا و رسول او، منتهى به عنادورزى با دین و محرومیت ابدى از غفران الهى * «یأیّها الذین ءامنوا أطیعوا اللّه و ... إنّ الذین کفروا و ... فلن یغفر اللّه لهم»
از ارتباط «أطیعوا اللّه و...» با «إنّ الذین کفروا و...»، مطلب بالا استفاده مى شود.
۶- نقش اعمال خود انسان، در محرومیت او از رحمت و غفران بى کران الهى «إنّ الذین کفروا و صدّوا ... فلن یغفر اللّه لهم»
«فا» در «فلن یغفر اللّه» مى رساند که عدم غفران، نتیجه فعل خود کافران است (کفروا و صدّوا)
۷- لحظه مرگ، لحظه بسته شدن راه توبه و پایان یافتن فرصت بازگشت به سوى خدا «ثمّ ماتوا و هم کفّار فلن یغفر اللّه لهم»
۸- هشدار خداوند به کافران دین ستیز، نسبت به از دست دادن فرصت توبه «إنّ الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه ثمّ ماتوا و هم کفّار فلن یغفر اللّه لهم»
لحن آیه شریفه از یک سو تهدید و از سوى دیگر دربردارنده هشدار به کافران است که کار خویش را به جایى نرسانند که راه توبه بر رویشان بسته باشد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار توبه حق ستیزانآثار توبه کافرانآمرزش کافران ذمیزمینه آمرزش حق ستیزانزمینه آمرزش کافرانعذاب کافران محاربعوامل دشمنی با دینهشدار به دین ستیزانوقت توبهعذاب دین ستیزانعوامل محرومیت از آمرزشآمرزش کافران محاربعوامل محرومیت کافرانجاودانان در عذابآثار مرگ با کفروسعت آمرزشهای خداعوامل محرومیت از رحمت خدامرگ کافراناستفاده از فرصتفرصت توبهآثار عصیان از محمدنقش مرگاهمیت توبههشدار به کافرانآثار عصیان از خداآمرزشهای خداهشدارهای خدااهل عذابآثار کفرآثار عمل
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- کافران (و کوششهای بدخواهانه انان) از موانع گسترش اسلام+۷ آیه
- مبارزه کافران با مسلمانان، برای بازداشتن انان از اسلام+۵ آیه
- باز بودن راه توبه از کفر برای کافران+۷ آیه
- اظهار ضعف در مقابل جبهه کفر در میدان جهاد، حرام و مورد نهی خداوند+۱ آیه
- حرمت پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان، در صورت داشتن قدرت و توان برتر، در برابر کافران+۱ آیه
- حرام و ناروا بودن ممانعت از راه خدا+۸ آیه
- کفر، موجب دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا+۴ آیه
- دین اسلام، از موارد راه خدا+۸ آیه
- تلاش و کوشش کافران، برای گمراه کردن و بازداشتن مردم از راه خدا+۶ آیه
- باز بودن راه توبه از کفر، برای کافران+۱۱ آیه
- کفرورزی و اصرار بر ان تا دم مرگ، مانع پذیرش توبه کافران+۲ آیه
- سعی و تلاش پیگیر کفرپیشگان، برای جلوگیری از گسترش اسلام+۷ آیه
- تلاش و مبارزه کافران با مسلمانان برای بازداشتن انان از اسلام+۷ آیه
- کفرورزی، موجب محرومیّت کافران، از مغفرت الهی+۷ آیه
- توبه کافران از کفر خویش، مایه امرزش انان+۷ آیه
- مرگ بازدارندگان از راه خدا با حال کفر، موجب محرومیت از امرزش خداوند
- مرگ کافرانِ بازدارنده از راه خدا در حال کفر، موجب محرومیت از مغفرت الهی
- سد کنندگان راه خدا، محروم از مغفرت الهی+۲ آیه
- کافران، محروم از مغفرت و امرزش خداوند+۶ آیه
- امرزیده نشدن کافران، در صورت مرگ در حال کفر
- سدّ کردن راه خدا و مردن در حال کفر، مانع بهرهمندی از مغفرت
- کفر، از موانع مغفرت الهی+۶ آیه