سوره هود، آیه ۱۰ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۲
وَ لَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ
و اگر بعد از شدّت و رنجی که به او رسیده، نعمتهایی به او بچشانیم، میگوید: «مشکلات از من برطرف شد، و دیگر باز نخواهد گشت!» و غرق شادی و غفلت و فخرفروشی میشود...
معنی کلمات و عبارات
«نَعْمَآءَ»: نعمت. «ضَرَّآءَ»: شدّت. ناخوشی. «مَسَّتْهُ»: بدو رسیده است. دامنگیرش شده است. «السَّیِّئَات»: بدیها. مصائب و بلایا. «فَرِحٌ»: شادمان. «فَخُورٌ»: بسیار فخرفروش (نگا: نساء / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- خداوند ، بخشنده نعمتها و موهبتهاى دنیوى به انسانهاست. «و لئن أذقنه نعماء»
«نعماء» به معناى نعمت است. انتخاب این کلمه به خاطر هم وزن بودنش با کلمه «ضراء» است.
۲- احساس مصونیت از ابتلا به سختیها ومحنتها ، از حالتهاى انسان به هنگام رفاه و آسایش «و لئن أذقنه نعماء بعد ضرّاء مسته لیقولنّ ذهب السیئات عنّى»
«لئن أذقناه ...» دلالت بر برطرف شدن سختیها دارد. از این رو جمله «ذهب السیئات عنّى» (رنجها از من دور شد) - که انسان به خاطر گفتن و اعتقاد به آن مذمت شده است - مفهومى دیگر دارد و آن پندار عدم ابتلاى دوباره به رنجها و ناملایمات است.
۳- انسان ، پس از گذر از محنتها و دستیابى به موهبتهاى دنیوى ، به شادمانى بسیار ، تکبر و فخرفروشى مبتلا خواهد شد. «و لئن أذقنه نعماء بعد ضرّاء مسته ... إنّه لفرح فخور»
جمله «إنه لفرح فخور» جمله مستأنفه است و بیانگر بازتاب معنایى است که از «لیقولنّ ...» استفاده مى شود; یعنى ، انسان مى پندارد که مشکلات بر او روى نخواهد آورد; در نتیجه بى اندازه شادمان مى شود و فخرفروشى مى کند.
۴- تکبر ، فخرفروشى و شادمانى مفرط بر اثر رسیدن به رفاه و آسایش ، رذایلى ناپسند و نکوهیده «و لئن أذقنه نعماء بعد ضرّاء مسته ... إنّه لفرح فخور»
آیه بعد (إلاّ الذین ...) گویاى این است که هدف قرآن از بیان خصلتهاى یاد شده براى انسان (یؤوس ،کفور و ...) مجرد اخبار از چنین صفاتى براى او نیست; بلکه در مقام مذمت و نکوهش از انسانى است که چنین حالاتى را داراست.
۵- ناپایدارى مشکلات و ناملایمات و نیز رفاهها و آسایشها در زندگى آدمیان «و لئن أذقنه نعماء بعد ضرّاء مسته»
«ضراء» به معناى سختى و رنج است. به کارگیرى واژه «مسّ» (لمس کردن و تماس گرفتن) براى گرفتار شدن به سختیها اشاره به این نکته دارد که: رنجها و سختیها معمولاً دایمى و پایدار نیستند و تعبیر «چشاندن» در مورد اعطاى نعمتها، حاکى از زودگذرى آنهاست.
۶- حالات روحىو روانى انسان (ناامیدى، شادمانى مفرط،تکبر و...) حتى باکمترین سختىو رفاه تغییرپذیر است. «و لئن أذقنا الإنسن ... إنّه لیئوس کفور. و لئن أذقنه نعماء ... إنّه لفرح فخور»
تفسیر (۱۲)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۹–۱۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار رفع سختیاحساس مصونیت از سختیافراط در سرورانسان هنگام آسایشانسان هنگام رفاهسرزنش افراط در سرورعوامل تفاخرناپایداری آسایشناپایداری رفاهناپایداری سختی هاتکبر انسانیأس انسانسرزنش تفاخرعوامل تکبرحالات انسانسرزنش تکبرتأثیرپذیری انسانعوامل سروررذایل اخلاقیمنشأ امکانات مادیآثار رفاهمنشأ نعمتعطایای خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۹)
- احساس غرور و سرمستی، با رویاوری خوشیها به انسان+۵ آیه
- امتحان انسانها با فراخی و کم شدن نعمتهای انان+۲ آیه
- سرور انسان درصورت برخورداری از نعمت+۲ آیه
- غرور و سرمستی انسان هنگام برخورداری از نعمت+۲ آیه
- وجود خصلت فخرفروشی در انسان
- عدم محبوبیّت تفاخرکنندگان به نعمت، در پیشگاه خداوند+۱ آیه
- برخورداری از نعمت، از زمینههای تفاخر+۱ آیه
- پرهیز صابران نیککردار از تفاخر، به هنگام برخورداری از رفاه و نعمت+۱ آیه
- برخورداری از امکانات و فراوانی مال و فرزند، زمینه تکبّر و غرور+۴ آیه
- صبرپیشگی، بازدارنده انسان از تکبّر و خودبرتربینی+۱ آیه
- عمل صالح، مانع خودبرتربینی و غرور+۱ آیه
- ناپسند و ناروا بودن فخرفروشی+۳ آیه
- ناروایی تفاخر و گردن فرازی+۶ آیه
- حرمت سرور و سرمستی ناحق+۵ آیه
- رفاه و اسایش، زمینه برتری طلبی و استکبار+۹ آیه
- پیدایش حالت تفاخر و اظهار ان در پی بهره مندی از رفاه و اسایش+۳ آیه
- شادمانی غرورامیز انسان به سبب رفاه و ثروت در زندگانی دنیا+۵ آیه
- رفتار نیکوکاران شکیبا هنگام رفاه و اسایش، به دور از شادمانی تفاخرامیز+۱ آیه
- شادمانی به رفاه و اسایش، روش انسانها به هنگام فراموشی منشا رفاه+۴ آیه
- رفتار شکیبایان نیکوکار به هنگام رفاه و اسایش، به دور از شادمانی تفاخرامیز+۱ آیه
- مرفّهان، دارای ویژگی ناپسند تکبّر+۸ آیه
- وجود حالت تفاخر و اظهار ان در مرفّهان، در پی بهره مندی از رفاه+۴ آیه
- مرفّهان دارای خوی ناشایست عُجب و غرور+۱۳ آیه
- ناپایداری رفاه و اسایش در دنیا+۵ آیه
- احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و محنتها، از حالتهای انسان به هنگام رفاه و اسایش+۵ آیه
- برخورداری انسان از نعمت خداوند، در پی گرفتار شدن به مشکلات و سختیها+۲ آیه
- غرور و خودبینی ادمی، پس از رفع سختیهای او، از سوی خداوند+۲ آیه
- خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۷ آیه
- احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و محنتها، از حالتهای انسان، به هنگام رفاه و اسایش+۲ آیه
- تغییرپذیری احوال روحی و روانی انسان (ناامیدی وشادمانی)، با کمترین سختی و رفاه+۲ آیه
- اجتناب از سرور ناپسند، درپی دارنده پاداش بزرگ الهی+۱ آیه
- اجتناب از سرور ناپسند، سبب امرزش خداوند+۱ آیه
- صبر، زمینه ساز اجتناب انسان از سرور ناپسند+۱ آیه
- عمل صالح، زمینه ساز اجتناب انسان از سرور ناپسند+۱ آیه
- برخورداری از نعمتهای دنیایی خداوند، موجب سرور انسان+۳ آیه
- صبر و شکیبایی به هنگام روی اوردن مشکلات و ناملایمات، زمینه ساز شکرگزاری به درگاه الهی+۲ آیه
- عمل صالح، زمینه ساز ایجاد روحیّه شکرگزاری در مقابل نعمتهای خدا+۲ آیه
- صبر از عوامل مصونیّت از فخرفروشی در صورت بهره مندی از نعمت الهی پس از سختیها+۱ آیه
- صبر از عوامل مصونیّت از شادیهای بی مورد و سرمستی در صورت بهره مندی از نعمت الهی+۱ آیه
- صبر از عوامل موفقیّت در ازمایشهای الهی+۲ آیه
- اجتناب صابران نیکوکردار از تکبّر و فخرفروشی هنگام رفاه و اسایش+۲ آیه
- صابران دارای موضع ثابت در برابر خوشی ها و ناخوشی ها+۲ آیه
- احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و مضرّات، پس از رهایی، از حالتهای انسان، هنگام رفاه و اسایش+۳ آیه
- غرور و خودبینی ادمی، پس از دفع ضرر و رسیدن به کمترین رفاه، از سوی خداوند+۲ آیه
- رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۸ آیه
- خداوند، نجات دهنده انسانها از مضرّات+۳ آیه
- برخورداری از امکانات زندگی و رفاهی، مایه غرور و سرمستی+۱۵ آیه
- انسان، موجودی خودپسند و مغرور+۴ آیه
- صبر و پایداری در راه حق، مانع غرور و شادمانی بیجا، هنگام بهره مندی از اسایش و رفاه+۱ آیه
- عمل صالح، بازدارنده انسان از غرور و سرمستی، هنگام برخورداری از امکانات رفاهی+۱ آیه
- غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکلات و سختیها+۸ آیه
- رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت از یاد خدا+۸ آیه
- ناشایست بودن غفلت از سرچشمه اصلی نعمتها، پس از رهایی از مشکلات+۹ آیه
- مترفان، مردمانی سرمست+۶ آیه
- گردنفرازی و تکبّر اشخاص، از خصلتهای نکوهیده و مورد سرزنش از سوی خداوند+۳ آیه
- نعمتها و موهبتهای الهی، مایه غرور و سرمستی و خودپسندی برخی انسانها+۹ آیه
- غرور و سرمستی انسان، با چشیدن اندکی از نعمت، به دنبال گرفتاری و زیان+۱ آیه
- انسانهای صابر و دارای اعمال نیک به دور از سرمستی و غرور به نعمتهای داده شده به انان+۱ آیه
- فخرفروشی برخی مردم، به سبب برخوردار شدن از نعمتهای الهی+۱ آیه