آیه ۳۶ سوره روم

سوره روم(الروم)، آیه ۳۶ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۸

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ

و هنگامی که رحمتی به مردم بچشانیم، از آن خوشحال می‌شوند؛ و هرگاه رنج و مصیبتی بخاطر اعمالی که انجام داده‌اند به آنان رسد، ناگهان مأیوس می‌شوند!

معنی کلمات و عبارات
«فَرِحُوا»: مغرور و سرمست می‌گردند. «بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ»: به سبب کارهائی که کرده‌اند. مراد مکافات عمل و بازتابهای معاصی انسان است. «یَقْنَطُونَ»: ناامید و مأیوس از رحمت خدا می‌گردند و یأس سراسر وجودشان را دربر می‌گیرد. این آیه بیان می‌دارد که هم عُجب و غرور مذموم است و هم یأس و ناامیدی از رحمت خدا.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - انسان ها، به هنگام برخوردارى از اندک رحمتى، شادمان، به هنگام مواجهه با کمى ناگوارى، مأیوس و ناامید مى شوند. «و إذا أذقنا الناس رحمة ... یقنطون» «قنوط» در لغت، به معناى «یأس از خیر» است (مفردات راغب). «ذوق» به معناى «چشیدن و خوردن بسیار کم» استعمال مى شود. کاربرد «أذقنا» به جاى هر واژه دیگر، مى تواند به منظور یاد شده باشد. لازم به ذکر است که تنوین «رحمة» و «سیّئة» تنکیر و براى قِلّت است. ۲ - خداوند، سرمنشأ نعمت هایى است که انسان ها دارند. «و إذا أذقنا الناس رحمة» ۳ - انسان ها، شخصیتى تأثیرپذیر و انفعالى دارند. «و إذا أذقنا الناس ... فرحوا بها و إن تصبهم ... یقنطون» ۴ - دشوارى ها و ناملایمات زندگى، پیامد عمل خود انسان، و برخوردارى از رحمت، از ناحیه خداوند است. «أذقنا الناس رحمة ... و إن تصبهم سیّئة بما قدّمت أیدیهم» ۵ - برخوردارى از رحمت الهى، قطعى و مبتلا شدن به ناگوارى، غیر قطعى است. «و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا ... و إن تصبهم سیّئة» هرگاه ادات جمله شرطیه «إذا» باشد، دلالت بر حتمىّ الوقوع بودن شرط مى کند. ۶ - مشرکان، با برخوردارى از امکانات اندک، شادمان شده و با اندک گرفتارى، ناامید مى شوند. «و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سیّئة... یقنطون» ممکن است به قرینه آیات پیش - که درباره مشرکان است - «ال» در «الناس» عهد و مراد از «الناس» مشرکان باشد. لازم به ذکر است که تنوین «سیّئة» تنکیر و براى قِلّت است. ۷ - امکانات زندگى، تفضلى از ناحیه خداوند به انسان ها است. «و إذا أذقنا الناس رحمة ... تصبهم سیّئة بما قدّمت أیدیهم» از اسناد رحمت به خداوند، استفاده مى شود که امکانات اعطا شده به بشر، خدادادى است. ۸ - ناکامى ها و برخوردارى ها، عواملى مؤثر در ایجاد روحیه امید و یأس درانسان ها است. «و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سیّئة... إذا هم یقنطون» ۹ - دل خوش شدن به مظاهر مادى دنیا، به هنگام برخوردارى از آنها، و مأیوس شدن از رحمت خدا، با از دست دادن امکانات، ناپسند و مذموم است. «و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سیّئة ... إذا هم یقنطون» آیه، درصدد توبیخ و سرزنش چنین روحیه اى است و «إذا» که فجاییه است، مى تواند مؤید این نکته باشد. ۱۰ - دچار شدن مشرکان به ناگوارى، محصول دستاورد خود آنان است. «و إذا أذقنا الناس رحمة ... و إن تصبهم سیّئة بما قدّمت أیدیهم» ۱۱ - گناهان، در سرنوشت انسان ها، تأثیر سوء دارند. «و إن تصبهم سیّئة بما قدّمت أیدیهم» بى شک، مراد از «ما قدّمت» به قرینه مقام، رفتار خوب و پسندیده نیست و بلکه گناهان اند. ۱۲ - اعمال انسان ها، در برخى رخدادهاى تکوینى عالم، داراى نقش و تأثیر است. «تصبهم سیّئة بما قدّمت أیدیهم» ۱۳ - ناامید شدن از رحمت خدا، به هنگام ابتلا به سختى ها، به رغم مشاهده رحمت او، امرى غیر منتظره است. «و إذا أذقنا الناس رحمة ... و إن تصبهم سیّئة ... إذا هم یقنطون» ۱۴ - صبر بر مشکلات و داشتن روحیه اى امیدوار، به هنگام مبتلا شدن به دشوارى ها، امرى ارزشمند و پسندیده است. «و إن تصبهم سیّئة ... إذا هم یقنطون» از مذمت شدن کسانى که با مبتلا شدن به ناگوارى ها، ناامید مى شوند، استفاده مى شود که حفظ روحیه امیدوارى، در چنین حالتى مطلوب است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
  • پیدایش خودباختگی و ناامیدی در انسان، بر اثر ابتلا به حوادث ناگوار+۳ آیه
  • احساس غرور و سرمستی، با رویاوری خوشیها به انسان+۳ آیه
  • شادمانی و احساس غرور در انسان بر اثر رویاوردن نعمتها به او+۱ آیه
  • ضرورت امید داشتن به خدا، در پی بروز مشکلات و از دست رفتن امکانات+۴ آیه
  • برخورداری از رحمت الهی، عامل مؤثّر در ایجاد روحیّه امید در انسانها
  • بروز مشکلات و امور ناخوشایند در زندگی انسان مانع امید او+۲ آیه
  • سرور انسان درصورت برخورداری از نعمت+۲ آیه
  • غرور و سرمستی انسان هنگام برخورداری از نعمت+۲ آیه
  • انسان، موجودی مایوس و ناامید هنگام ناگواریها و محرومیّت از نعمت+۳ آیه
  • انسان دربرابر ناگواریها و مصیبتها، موجودی ناتوان+۳ آیه
  • حرمت ناامیدی از رحمت خدا+۳ آیه
  • پیش فرستادن و تقدیم با دستان، کنایه از اعمال گذشته+۷ آیه
  • دست، وسیله اصلی و محوری برای انجام دادن کارهای انسان+۷ آیه
  • برخورداری از رحمت، درپی دارنده روحیّه امید در انسان+۱ آیه
  • سرور و خوشحالی انسانها، به هنگام برخورداری از اندک رحمتی+۱ آیه
  • یاس انسان، به هنگام تنگی رزق+۱ آیه
  • توسعه رزق، از مظاهر رحمت الهی بر انسانها+۱ آیه
  • شادی انسانها، به هنگام برخورداری و گشایش رزق، با توجّه به خدا دادی بودن ان+۱ آیه
  • شادمانی غرورامیز انسان به سبب رفاه و ثروت در زندگانی دنیا+۵ آیه
  • مرفّهان دارای خوی ناشایست عُجب و غرور+۷ آیه
  • خداوند، عطاکننده رفاه به انسانها+۲ آیه
  • ناپایداری رفاه و اسایش در دنیا+۴ آیه
  • یاس و ناامیدی انسان، در برخورد با سختیها و ناگواریها+۲ آیه
  • شادمانی و سرمستی پس از دستیابی به امکانات مادّی، امری ناپسند+۱ آیه
  • توجّه به مشیّت خداوند در تقدیر روزی انسانها و ناپایداری نعمتهای دنیایی، موجب دوری از سرور ناپسند+۱ آیه
  • رحمت خدا، مایه سرور انسان+۲ آیه
  • نقش شرور، در ناامیدیهای انسان+۲ آیه
  • شادمانی و خودپسندی مشرکان، با برخوردار شدن از امکانات مادّی+۱ آیه
  • پدیدار شدن روحیّه یاس در مشرکان، هنگام مواجهه با ناکامیها+۱ آیه
  • برخورداری از امکانات زندگی و رفاهی، مایه غرور و سرمستی+۸ آیه
  • انسان، موجودی خودپسند و مغرور+۴ آیه
  • مترفان، مردمانی سرمست+۵ آیه
  • یاس مترفان هنگام مواجه شدن با مشکلات
واژه‌ها