آیه ۳ سوره هود

سوره هود، آیه ۳ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۲۱

وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعاً حَسَناً إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ

و اینکه: از پروردگار خویش آمرزش بطلبید؛ سپس بسوی او بازگردید؛ تا شما را تا مدّت معیّنی، (از مواهب زندگی این جهان،) به خوبی بهره‌مند سازد؛ و به هر صاحب فضیلتی، به مقدار فضیلتش ببخشد! و اگر (از این فرمان) روی گردان شوید، من بر شما از عذاب روز بزرگی بیمناکم!

معنی کلمات و عبارات
«مَتاعاً»: بهره‌مند ساختن. مفعول مطلق از غیر لفظ فعل است، از قبیل (أَنبَتَکُم مِّنَ الأرْضِ نَبَاتاً) یا به معنی کالا و مفعولٌ‌به است (نگا: نوح / ، ، ). «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: پایان عمر با فرا رسیدن مرگ. پایان عمر جهان. «ذِی فَضْلٍ»: محسن. نیکوکار. «فَضْلَهُ»: پاداش احسان و نیکوکاریش. مرجع ضمیر (هُ) می‌تواند خدا باشد، یعنی خداوند از فضل خود بدو می‌دهد. «تَوَلَّوْا»: پشت بکنید و روی بگردانید. اصل آن (تَتَوَلَّوْا) است.
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- ضرورت استغفار به درگاه خدا و طلب بخشایش گناهان از او «و أن استغفروا ربکم» ۲- ضرورت استغفار از گناهان (پرستش غیر خدا و ...) از پیامهاى اساسى ، متقن و روشنِ قرآن است. «و أن استغفروا ربکم» «أن» در جمله فوق تفسیریه است و لذا «استغفروا ربکم» نیز همانند «لاتعبدوا...» تفسیر «کتاب اُحکمت...» مى باشد. ۳- بخشایش گناهان ، پرتوى از ربوبیت خداوند است. «استغفروا ربکم» ۴- ضرورت حرکت به سوى خداوند و تقرب به درگاه او «استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه» مفسّران، در عطف «توبوا إلیه» بر «استغفروا ربکم» - که به ظاهر مآلى واحد دارند - چند توجیه بیان کرده اند. آنچه به نظر قریب مى رسد، این است که مراد از توبه در این جا، بازگشت به خدا و حرکت به سوى اوست نه توبه کردن از گناهان. گفتنى است که حرکت به سوى خدا، به این است که اوامر او اطاعت شود و از نهیهاى او پرهیز گردد. ۵- پرستش خدا ، بیزارى از شرک ، پذیرش رسالت پیامبر(ص) و استغفار از گناهان ، مقدمه هایى لازم براى حرکت به سوى خدا و تقرب به درگاه او «ألاّ تعبدوا إلاّ الله ... و أن استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه» ظاهر این است که «توبوا إلیه» عطف به همه جمله هاى سابق «ألاّ تعبدوا...»، «إننى لکم منه ...» و «أن استغفروا ...» است. ۶- خداوند ، عطا کننده معیشتى نیکو به انسانها «یمتعکم متعًا حسنًا» «تمتیع» (مصدر یمتع) به معناى بهره مند ساختن است و «متاع» به چیزى که از آن بهره مى گیرند و استفاده مى کنند (وسایل زندگى) گفته مى شود. ۷- یکتاپرستى ، پذیرش رسالت پیامبر(ص) ، استغفار از شرک و گناه و حرکت به سوى خدا ، موجب جلب عنایت خدا و دستیابى به معیشتى نیکو در دنیاست. «ألاّ تعبدوا إلاّ الله ... و أن استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یمتعکم متعًا حسنًا» ۸- رساندن انسانها به معیشتى نیکو در دنیا، از هدفهاى قرآن و ادیان الهى است. «ألاّ تعبدوا إلاّ الله ... و أن استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یمتعکم متعًا حسنًا» ۹- زندگى انسان در دنیا ، داراى مدتى محدود و معین «یمتعکم متعًا حسنًا إلى أجل مسمًّى» «مسمّى» به معناى معین و مشخص است. ۱۰- انسان ، ناتوان از تشخیص زمان مرگ خویش و پایان زندگانى بشر در دنیا «یمتعکم متعًا حسنًا إلى أجل مسمًّى» نکره آمدن «أجل» اشاره به این دارد که: پایان زندگى انسانها، هر چند مشخص و معین است، ولى براى آنان ناشناخته مى ماند و راهى براى آگاهى به آن ندارند. قابل ذکر است که مراد از «أجل» مى تواند پایان زندگى هر فرد باشد و محتمل است مقصود از آن، پایان زندگانى مجموعه انسانها در دنیا باشد. ۱۱- هر کس داراى اعمال صالح بیشترى باشد ، از ناحیه خداوند پاداش افزون ترى دریافت خواهد کرد. «و یؤت کل ذى فضل فضله» مقصود از «فضل» عمل خیر افزون بر دیگران است و ضمیر در «فضله» به «کل» باز مى گردد. ۱۲- برخوردار شدن از پاداشهاى الهى در آخرت ، منوط به یکتاپرستى ، پرهیز از شرک ، پذیرش رسالت پیامبر(ص) و استغفار از گناهان است. «ألاّ تعبدوا إلاّ الله ... یؤت کل ذى فضل فضله» استفاده برداشت فوق از آیه ، بر اساس این احتمال است که: جمله «یؤت ...» بیانگر پاداش اخروى باشد. وجود «إلى أجل» در جمله قبل و نبود آن در این جمله ، مى تواند مؤید این احتمال باشد. ۱۳- عدالت خداوند در پاداش دهى «و یؤت کل ذى فضل فضله» ۱۴- پرستش غیر خدا و شرک در عبادت ، عذاب روز قیامت را در پى دارد. «ألاّ تعبدوا إلاّ الله ... و إن تولّوا فإنى أخاف علیکم عذاب یوم کبیر» «تولّوا» فعل مضارع و در اصل «تتولّوا» بوده است. «تولّى» به معناى اعراض کردن است و متعلق آن از دستورات پیشین استفاده مى شود. بنابراین «إن تولّوا...»; یعنى: اگر از توحید در عبادت و... اعراض کنید... . ۱۵- جبران نکردن گناهان با استغفار و بازماندن از حرکت به سوى خدا ، موجب گرفتار شدن به عذاب قیامت است. «و أن استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه ... و إن تولّوا فإنى أخاف علیکم عذاب یوم کبیر» ۱۶- روز قیامت ، روزى بزرگ و عذاب آن ، عذابى سهمگین است. «فإنى أخاف علیکم عذاب یوم کبیر» کلمه «کبیر» در ظاهر صفت براى «یوم» است و در حقیقت بیانگر بزرگى عذاب آن روز مى باشد که از آن در برداشت ، به سهمگینى عذاب تعبیر گردید. ۱۷- محمد(ص) ، پیامبرى دلسوز براى مردم و نگران از آینده اى ناگوار براى مشرکان و گنه کاران «فإنى أخاف علیکم عذاب یوم کبیر»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۲)
  • انسانها دارای اجل مسمّی و تغییرناپذیر+۳ آیه
  • استغفار، منشا بهرهمندی ازامکانات خوب دنیایی
  • لزوم استغفار مشرکان از شرک خود، توام با توبه و بازگشت به خدا+۸ آیه
  • پسندیده بودن طلب امرزش از خدا و انگاه توبه از گناهان+۳ آیه
  • ماموریّت پیامبر(صلی الله علیه واله) برای دعوت مشرکان به توحید و استغفار به درگاه وی+۲ آیه
  • هشدار پیامبر(صلی الله علیه واله) به مشرکان، درباره پیامد ناگوار ترک استغفار
  • دعوت پیامبران از مشرکان برای استغفار+۸ آیه
  • اگاهی از توانمندی خدا بر امرزش، سبب درخواست امرزش از او+۲ آیه
  • مطلوب بودن رشد اقتصادی+۶ آیه
  • استغفار به درگاه خداوند، از عوامل رسیدن به رشد اقتصادی+۳ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، وظیفهدار انذار مشرکان از عذاب روز بزرگ+۱ آیه
  • عدل الهی، در ثواب عمل شایسته
  • توبه، عامل بهرهمندی از پاداش الهی+۲ آیه
  • عمل صالح، عامل بهرهمندی از ثواب الهی
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۴ آیه
  • بشارت، شیوه کار امد در تربیت انسان+۱ آیه
  • دعوت به استغفار از پروردگار خویش، از روشهای تربیتی+۴ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۷ آیه
  • دعوت شدن تمام انسانها به توبه، از سوی خدا+۲ آیه
  • استغفار در برابر خداوند یگانه، زمینهساز توبه به درگاه او+۴ آیه
  • عبادت خداوند یگانه، زمینهساز توبه به درگاه او+۲ آیه
  • وجوب استغفار از شرک و کفر+۵ آیه
  • وجوب استغفار مشرکان، از پروردگار+۶ آیه
  • لزوم توبه از گناهان، به درگاه خداوند+۹ آیه
  • لزوم ترسیدن از عذاب و عقاب خداوند+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی استغفار به درگاه او+۶ آیه
  • توبه و بازگشت انسان به خدا، مقتضای ربوبیّت او+۳ آیه
  • خداوند، عطاکننده رفاه نیک به انسانها در صورت استغفار و توبه
  • خداوند، عطاکننده فضل به صاحبان ان، در صورت استغفار و توبه
  • خداوند، عطاکننده فضل خود به اهل ان
  • خوف پیامبر(صلی الله علیه واله) از ابتلای مشرکان به عذاب اخرت، در صورت توبه نکردن از شرک خود+۱ آیه
  • درخواست امرزش از خدا، موجب رفاه و توسعه و برخورداری از انواع نعمتها+۳ آیه
  • توبه و بازگشت به خدا، زمینه ساز بهره مندی از رفاه و امکانات بسیار
  • بهره گیری و استفاده از گرایش انسانها به رفاه، از روشهای قران برای هدایت+۵ آیه
  • لزوم استغفار از شرک، توام با توبه و بازگشت به خدا+۸ آیه
  • لزوم استغفار مشرکان از شرک خود، توام با توبه و بازگشت به خدا+۶ آیه
  • مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۵ آیه
  • عبادت خداوند یگانه، زمینه ساز توبه به درگاه او+۲ آیه
  • لزوم استغفار از پرستش غیر خدا+۱ آیه
  • عبادت غیر خدا، درپی دارنده عذاب روز قیامت+۲ آیه
  • ترس پیامبر(صلی الله علیه واله) از عذاب روز بزرگ و ابتلای روی گردانندگان از استغفار و توبه به ان+۱ آیه
  • اعراض از توحید و دعوت حق، سبب ترس پیامبر(صلی الله علیه واله) از عذاب شدن اعراض کنندگان کافر در قیامت+۱ آیه
  • خداوند، عطاکننده فضل خود به اهل ان
  • اعطای معیشت نیکو، در پی استغفار و توجّه به درگاه پروردگار، از مظاهر قدرت خداوند+۱ آیه
  • قبول استغفار و توبه گناهکاران و بهره مند ساختن انان از فضل خود، جلوه ای از قدرت مطلق خدا+۱ آیه
  • قبول توبه انسانها از سوی خداوند، از جلوه های قدرت مطلق او+۱ آیه
  • قیامت، روزی بزرگ و با عظمت
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، وظیفهدار انذار مشرکان، از عذاب روز بزرگ+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به استغفار و توبه در درگاه ربوبی
  • ترس پیامبر صلی الله علیه و اله از گرفتار شدن مشرکان به عذاب اخرت، در صورت توبه نکردن از شرک خود+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، دلسوز و نگران اینده ناگوار برای مشرکان
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، نگران رویگردانی کافران از تسلیم در برابر خدا
  • محمّد صلی الله علیه و اله، پیامبری دلسوز برای مردم و نگران از فرجامی ناگوار برای مشرکان+۱ آیه
  • مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۵ آیه
  • مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۵ آیه
  • شناخت معاد و ایمان به ان، بازدارنده انسان از کفرورزی+۱ آیه
  • امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۷ آیه
  • مُمَتّع/ اسماوصفات
  • مُؤتی/ اسماوصفات+۱ آیه
  • وجوب استغفار مشرکان از شرک و کفر خود، در پیشگاه پروردگار+۷ آیه
  • وجوب توبه از گناهان، به درگاه خداوند+۸ آیه
  • وجوب ترسیدن از عذاب و عقاب خداوند+۱ آیه
واژه‌ها