آیه ۸۳ سوره یس

سوره یس، آیه ۸۳ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۵

فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِ شَيْ‌ءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

پس منزّه است خداوندی که مالکیّت و حاکمیّت همه چیز در دست اوست؛ و شما را به سوی او بازمی‌گردانند!

معنی کلمات و عبارات
«مَلَکُوتُ»: مالکیّت و حاکمیّت. کشور عظیم. قدرت تصرّف فراوان.
نزول

سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۷۷ تا ۸۳

ابن عباس و نیز مجاهد و عکرمة و عروة بن الزبیر و سدى گویند: که عاص ابن وائل استخوان پوسیده اى در دست گرفته، نزد پیامبر آمد و گفت: یا محمد آیا خداى تو این استخوان را بعد از آن که پوسیده است برمى انگیزاند؟ پیامبر فرمود: بلى، خداوند آن را برمى انگیزاند سپس تو را می‌میراند و بعد زنده مى گرداند سپس به دوزخ داخل می‌کند و بعد این آیات با آیه ۷۸ نازل گردید و مراد از انسان در آیه ۷۷ ابى بن خلف است. و همچنین محمد بن محمد بعد از شش واسطه از سعید بن مینا و او از عده زیادى از اصحاب ما روایت کرده که طائفه قریش که از زمره آن‌ها عتبة بن ربیعة و ابى بن خلف و ولید بن مغیرة و عاص بن سعید بودند به حال اعتراض نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و ابى بن خلف از میان آن‌ها استخوان پوسیده اى در دست گرفت و آن را در حالتى که به باد می‌داد، گفت: یا محمد مى پندارى که خداى تو آن را زنده خواهد کرد؟ سپس آیات ۷۸ و ۷۹ نازل گردید. و نیز حلبى از امام صادق علیه‌السلام موضوع ابى بن خلف را با گفتار وى نزد پیامبر روایت نموده و گوید: سپس آیه ۷۸ نازل شده است.

تفسیر ابن ابى حاتم و حاکم صاحب المستدرک. کتاب امالى از شیخ طوسى و کتاب امالى از شیخ مفید. تفسیر عیاشى.

در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - ساحت مقدس خداوند، از هرگونه نقص و کاستى منزه و مبرا است. «فسبحن الذى» ۲ - حاکمیت و مالکیت همه چیز به دست خدا است. «فسبحن الذى بیده ملکوت کلّ شىء» «ملکوت» یا صیغه مبالعه از مصدر «مِلک» به معناى مالکیت است (مانند «رحموت» و «رهبوت» که مبالغه رحمت و رهبت است) و یا از مصدر «مُلک» به معناى سلطنت و حاکمیت است. ۳ - اراده قاهر و قدرت مطلق خداوند بر پدید آوردن هر چیزى، مقتضى تسبیح و تنزیه او از جانب انسان است. «و هو الخلّ-ق العلیم . إنّما أمره إذا أراد شیئًا أن یقول له کن فیکون. فسبحن الذى بیده ملکوت کلّ شىء» «فاء» در «فسبحان» فصیحه است و جمله «فسبحان الذى» جواب شرط مقدر مى باشد که تقدیر آن چنین است. «إن کان أمره کذلک فسبحه»; یعنى، حال که خداوند چنان توان مند است که با صرف اراده خویش - بدون ابزار و وسایل و بى درنگ - هر چیزى را مى تواند بیافریند، پس چنین خدایى سزاوار تسبیح و تنزیه است. ۴ - در دست داشتن حاکمیت و مالکیت همه چیز در جهان هستى، دلیل و نشان کمال خدا و مبرا بودن او از هر نقص و کاستى «فسبحن الذى بیده ملکوت کلّ شىء» برداشت یاد شده از ارتباط میان تنزیه خدا از هر نقصى و توصیف او به «در دست داشتن ملکوت هر چیزى در جهان»، به دست مى آید. ۵ - بازگشت همگان، به سوى خدا است. «و إلیه ترجعون» ۶ - حاکمیت و مالکیت خداوند بر همه چیز و بازگشت همه انسان ها به سوى او، دلیل و نشانه توانایى او بر برپا کردن قیامت و احیاى مجدد انسان ها «فسبحن الذى بیده ملکوت کلّ شىء و إلیه ترجعون» برداشت یاد شده از آن جا است که آیه شریفه در ردیف سلسله آیاتى قرار دارد که درباره اثبات قیامت و ارائه جلوه هاى قدرت خداوند است.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
  • اراده قاهر و قدرت مطلق خداوند و بازگشت انسانها به سوی او، مقتضی تسبیح و تنزیه پروردگار+۱ آیه
  • خداوند، مبرّا از هرگونه عیب و نقص
  • حاکمیّت خدا بر هستی، مستلزم راه نداشتن کمترین نقص در ذات مقدّس خدا+۳ آیه
  • منزّه بودن خداوند، از هر گونه شریک در تدبیر جهان+۱ آیه
  • انحصار حاکمیّت و فرمانروایی، به خداوند یکتا+۳ آیه
  • حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۵ آیه
  • مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۴ آیه
  • مالکیّت جهان، از انِ خداوند+۴ آیه
  • فرمانروایی خدا، مقتضی تسبیح گویی موجودات برای او+۴ آیه
  • فرمان روایی مطلق و حاکمیّت خدا، از دلایل معاد+۵ آیه
  • سراسر جهان، در سیطره حاکمیّت خداوند+۷ آیه
  • ملکوت هر چیزی در اختیار خدا بودن، مقتضی توانایی او بر افرینش همه اشیا
  • خالق درخت سبز قابل اشتعال، شایسته تسبیح و منزّه از هر کمبود و نقص
  • در دست بودن، کنایه از سلطه و اختیار+۲ آیه
  • در دست داشتن ملکوت تمام اشیا، کنایه از قدرت مطلق+۱ آیه
  • اراده قاهر و قدرت مطلق خداوند، بر پدید اوردن هر چیزی، مقتضی تسبیح و تنزیه او (از هر نقصی)+۴ آیه
  • اعتقاد به اراده قاهر و قدرت مطلق خداوند و بازگشت انسانها به سوی او، مقتضی تسبیح و تنزیه پروردگار+۱ آیه
  • ایجاد شبهه در امر معاد و استبعاد ان از سوی منکران رستاخیز، معلول غفلت از قدرت نامحدود خدا+۱ آیه
  • مالکیت خدا بر موجودات دلیل امکان معاد و تجدید حیات انسان+۶ آیه
  • بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد+۲ آیه
  • حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد+۲ آیه
  • ملکوت همه اشیا، تحت قدرت و مالکیّت خداوند
  • مالکیّت انحصاری خداوند بر ملکوت همه اشیا، دلیل قدرت او بر احیای مجدّد انسانها در قیامت+۶ آیه
  • مالکیّت انحصاری خداوند بر ملکوت همه اشیا، دلیل منزّه بودن او از هر نقص و عیب
  • اعتقاد و اعتراف به مالکیّت انحصاری خداوند بر ملکوت اشیا، مستلزم باور به معاد و زنده شدن مردگان در قیامت+۶ آیه
  • مالکیّت انحصاری خداوند بر ملکوت همه اشیا، مقتضی ایجاد اشیا و موجودات، به محض اراده خداوند و بدون توقّف و توسّل به اسباب+۱ آیه
واژه‌ها