=== قاموس قرآن ===
درتعریف نور گفتهاند: «اَلنّوُرُ اَلضَّوْهُ وَ هُوَ خِلافُ الضُّلْمَةِ» راغب گوید: ضوء منتشریکه بر دیدن کمک کند اقرب الموارد گوید: آنچه چیزها را آشکار میکند. و نیز گفتهاند آنچه فی نفسه آشکار است و غیر خود را آشکار میکند «اَلظَّاهِرُ فی نَفْسِهِ الْمُظْهِرُ لِغَیْرِهِ». نور در تعبیر قرآن دوجور است ظاهری و معنوی. مثل [یونس:5]. [رعد:16]. که نور ظاهری است و نور معنوی مثل [بقره:257]. بیشتر موارد آن در قرآن مجید نور معنوی است. * [ابراهیم:1]. نور ایمان را از آن نور گوییم که راه خدا و آخرت و راه زندگی را روشن کرده است مرد مؤمن در نور است که راه همه چیز برای او روشن و هویدا است و میداند از کجاست و به کجا است و در کجا است. علت جمع آمدن ظلمات گفتهاند آن است که ظلمات و ضلالت از پیروی هوای نفس است و آن گوناگون میباشد ولی نور از پیروی حق است و آن یکی است و میان اجزاء آن اختلافی نیست. *** [نور:35]. نور در «اَللَّهُ نُورُ السَّمواتِ وَ الْاَرْض» غیر از نور در «مَثَلُ نُورِهِ - یَهْدِی اللهُ لِنُورِهِ» است نور اول که به لفظ جلاله حمل شده راجع به ذات باریتعالی و نور دوم وسوم راجع به نور ایمان است. «اللهُ نُورُ السَّمواتِ وَ الْاَرْضِ» یعنی خدا ظاهر کننده آسمانها و زمین است و آن مساوی با ایجاد و خلقت میباشد یعنی خدا آفریننده آسمانها و زمین است. «مَثَلُ نُورِهِ - یَهْدِی اللهُ لِنُورِهِ» اضافه نور به ضمیر ظاهرالامیه و میشود به معنای «مِن» باشد مراد از این نور چنانکه گفتیم بظاهر نور ایمان است چنانکه در آیات [صف:8]. [حدید:28]. [انعام:122]. منظور نور هدایت و ایمان است. مِشکاة چنانکه در «شکو» گذشت به معنی محفظه یا قندیل است مراد از «مصباح» چنانکه در تفسیر جلالین گفته فتیله شعله دار چراغ است «زجاجة» شیشه ایست که فتیله را در میان گرفته و شعله از حرکت هوا مصون مانده و نورش چندبرابر شده است. «زَیْتُونَةٍ لاشَرْقِیَّةٍ وَ لاغَرْبِیَّةٍ» درخت زیتونی است که در شرق و غرب باغ نیست بلکه در جایی از باغ قرارگرفته که آفتاب مرتب بر آن میتابد رجوع شود به «غرب» در نتیجه خوب رسیده و روغن اش صاف و خالص میباشد. «زیت» روغن زیتون است «نوُرٌ عَلی نوُرٍ» ظاهرا مبتدا در آن حذف شد و آن «هو» است و راجع به نور زجاجه که از کلام فهمیده میشود یعنی نورشیشه، نور بالای نور است ظاهرا مراد تضاعف نور بوسیله شیشه است نه دو تا بودن نور. معنی آیه چنین میشود. خدا آفریننده و پدید آورنده آسمانها و زمین است، حکایت نور هدایتی که از جانب او است مانند محفظه یا قندیلی است که در آن چراغ و شعلهای قرار گرفته ،شعله در میان شیشه ایست که مانند ستاره درخشان میدرخشد، آن چراغ افروخته است از عصاره زیتونی که کاملا رسیده که گویی روغن آن پیش از رسیدن آتش روشن میشود، نور شیشه نور مضاعفی است خدا آنکس را که بخواهد به نور خویش هدایت میکند و به مردم مثلها میزند و خدا به هرچیز دانا است. در این آیه ظاهرا وجود مؤمن به قندیل و چراغ و شیشه و غیره تشبیه شده که نور هدایت و ایمان آن را منور و روشن کرده است. والله العام. تابش نور ایمان در وهله اول وجود مومن و در وهله ثانی جهان اطراف مؤمن را روشن میکند. در توحید صدوق علیه الرحمه باب 15 فرموده: از امام صادق «علیه السلام» روایت شده که از «اللهُ نُورُ السَّمواتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکاةٍ فیها مِصْباحٌ» سؤال شد فرمودند:«هُوَ مَثَلٌ ضَرَبَهُ اللهُ لَنا فَالنَّبِیُّ «صلی الله علیه وآله» وَ الْاَئِمَةُ صَلَواتُ اللهِ اَجْمَعینَ مِنْ دَلالاتِ اللهِ وَ آیاتِهِ التَّی یَهْدی بِها اِلَی التَّوْحیدِ وَ مَصالِحِ الدینِ وَ شَرائِعِ الْاِسْلامِ وَ الْفَرائِضِ وَ السُّنَنِ وَ لاقُوَّةَ اِلابِاللهِ الْعَلِیِ الْعَظیمِ» به نظر میآید جواب امام «علیه السلام» فقط راجع به «مَثَلُ نوُرِهِ...» است و اهل بیت علیهم السلام از لحاظ واسطه هدایت بودن مصداق «مَثَلُ نوُرِهِ...» اند.
خداوند، ولی و سرپرست کسانی است که ایمان آوردهاند؛ آنها را از ظلمتها، به سوی نور بیرون میبرد. (اما) کسانی که کافر شدند، اولیای آنها طاغوتها هستند؛ که آنها را از نور، به سوی ظلمتها بیرون میبرند؛ آنها اهل آتشند و همیشه در آن خواهند ماند.
خداوند به برکت آن، کسانی را که از خشنودی او پیروی کنند، به راههای سلامت، هدایت میکند؛ و به فرمان خود، از تاریکیها به سوی روشنایی میبرد؛ و آنها را به سوی راه راست، رهبری مینماید.
ستایش برای خداوندی است که آسمانها و زمین را آفرید، و ظلمتها و نور را پدید آورد؛ اما کافران برای پروردگار خود، شریک و شبیه قرارمیدهند (با اینکه دلایل توحید و یگانگی او، در آفرینش جهان آشکار است)!
همانها که از فرستاده (خدا)، پیامبر «امّی» پیروی میکنند؛ پیامبری که صفاتش را، در تورات و انجیلی که نزدشان است، مییابند؛ آنها را به معروف دستور میدهد، و از منکر باز میدارد؛ اشیار پاکیزه را برای آنها حلال میشمرد، و ناپاکیها را تحریم می کند؛ و بارهای سنگین، و زنجیرهایی را که بر آنها بود، (از دوش و گردنشان) بر میدارد، پس کسانی که به او ایمان آوردند، و حمایت و یاریش کردند، و از نوری که با او نازل شده پیروی نمودند، آنان رستگارانند.
بگو: «چه کسی پروردگار آسمانها و زمین است؟» بگو: «اللّه!» (سپس) بگو: «آیا اولیا (و خدایانی) غیر از او برای خود برگزیدهاید که (حتّی) مالک سود و زیان خود نیستند (تا چه رسد به شما؟!)» بگو: «آیا نابینا و بینا یکسانند؟! یا ظلمتها و نور برابرند؟! آیا آنها همتایانی برای خدا قرار دادند بخاطر اینکه آنان همانند خدا آفرینشی داشتند، و این آفرینشها بر آنها مشتبه شده است؟!» بگو: «خدا خالق همه چیز است؛ و اوست یکتا و پیروز!»
الر، (این) کتابی است که بر تو نازل کردیم، تا مردم را از تاریکیها (ی شرک و ظلم و جهل،) به سوی روشنایی (ایمان و عدل و آگاهی،) بفرمان پروردگارشان در آوری، بسوی راه خداوند عزیز و حمید.
ما موسی را با آیات خود فرستادیم؛ (و دستور دادیم:) قومت را از ظلمات به نور بیرون آر! و «ایّام اللّه» را به آنان یاد آور! در این، نشانههایی است برای هر صبر کننده شکرگزار!
او کسی است که بر شما درود و رحمت میفرستد، و فرشتگان او (نیز) برای شما تقاضای رحمت میکنند تا شما را از ظلمات (جهل و شرک گناه) به سوی نور (ایمان و علم و تقوا) رهنمون گردد؛ او نسبت به مؤمنان همواره مهربان بوده است!
رسولی به سوی شما فرستاده که آیات روشن خدا را بر شما تلاوت میکند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند، از تاریکیها بسوی نور خارج سازد! و هر کس به خدا ایمان آورده و اعمال صالح انجام دهد، او را در باغهایی از بهشت وارد سازد که از زیر (درختانش) نهرها جاری است، جاودانه در آن میمانند، و خداوند روزی نیکویی برای او قرار داده است!