=== قاموس قرآن ===
تند رفتن. کوشش. راغب گوید: سعی مشی سریع است که به حد دویدن نیست و به طور استعاره به جدیّت در کار اطلاق میشود خیر باشد یا شرّ. طبرسی آن را تند رفتن و دویدن و کسب... و قاموس قصد، عمل، رفتن و دویدن معنی میکند. معنای اولی همان تند رفتن است . در قرآن مجید به معنی تند رفتن و دویدن و به معنی تلاش و کوشش به کار رفته است [قصص:20]، [یس:20]. مردی از آخر شهر شتابان یا در حالیکه میدوید، آمد. [طه:20]. عصا را انداخت ناگهان آن ماری بود که تند حرکت میکرد [تحریم:8]. نورشان در پیش رو و طرف راستشان به تندی میرود. سعی در این آیات به معنی به شتاب رفتن است. * [اسراء:19]. یعنی: هر که آخرت را بخواهد و کوشش مخصوص آن را انجام دهد و ایمان داشته باشد کوشش و تلاش آنها پاداش داده خواهد شد. سعی در این آیه و نظیر آن به معنی تلاش و عمل است . * [صافات:102]. یعنی چون به حدّ کوشش با پدر رسید و توانست در رفع حوائج تلاش بکند گفت: ای پسرک من در خواب میبینم که تو را سر میبرم. * [نجم:39-41]. انسان مالک حقیقی سعی و تلاش خویش است اعمّ از آنکه خیر باشد یا شرّ و سعی و تلاش او در روز قیامت مشهود خواهد بود [زلزله:7-8]. و انسان با عمل خود جزاء تمام داده خواهد شد. به نظر میآید مراد از آیه شریفه آخرت است ولی آن را اعمّ نیز میشود دانست. در این صورت مطالب زیر از آن بدست میآید: 1- آنانکه از دیگران کار میکشند و مزد نمیدهند ویا مزد کم میدهند ظالم و ستمکاراند که ملک حقیقی دیگران را سلب کردهاند که مر کس به سعی خود مالک است. 2- هر کس در مقابل تلاش و کوشش حق استفاده و ارتزاق دارد زیرا که انسان فقط به سعی خویش مالک است کسی که بی تلاش میخورد حرام خوار است و هر کس در خور توانایی خود و لو با اعمال فکر باشد باید کار کند رباخوار حرامخوار است که تلاش دیگران را میخورد. ولی آنکه مطلقاً از تلاش عاجز باشد این شخص به عنوان فقیر و محتاج از زکوة و غیره میتواند بخورد و او را از رنج و تلاش دیگران میخورد و این محذوری ندارد که «ما جَعَلَ اللّهُ عَلَیْکُمْ فی الدّینِ مِنْ حَرَجٍ». سعی انسان دیدنی است. این همه آثار و ابنیه و وسائل زندگی همه سعی و تلاش آدمیان است که بدین صورت دیده میشوند و بشر با سعی و تلاش خود پاداش یا کیفر داده میشود. اگر گوئی راجع به شفاعت و اعمال زندگان که درباره مردگان انجام میدهند و آنها بهره میبرند چه میگوئید؟ گوئیم: آنها هم نوعی تلاش اند که در نتیجه ایمان در دنیا مستحق شفاهت اخروی میگردند و در اثر سعی و تلاشی که درباره بازماندگان کردهاند از خیرات و احسان آنها بهرهمند میگردند .
(در این هنگام) مردی با سرعت از دورترین نقطه شهر [= مرکز فرعونیان] آمد و گفت: «ای موسی! این جمعیّت برای کشتن تو به مشورت نشستهاند؛ فوراً از شهر خارج شو، که من از خیرخواهان توام!»
(این پاداش بزرگ) در روزی است که مردان و زنان باایمان را مینگری که نورشان پیشرو و در سمت راستشان بسرعت حرکت میکند (و به آنها میگویند:) بشارت باد بر شما امروز به باغهایی از بهشت که نهرها زیر (درختان) آن جاری است؛ جاودانه در آن خواهید ماند! و این همان رستگاری بزرگ است!
ای کسانی که ایمان آوردهاید بسوی خدا توبه کنید، توبهای خالص؛ امید است (با این کار) پروردگارتان گناهانتان را ببخشد و شما را در باغهایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است وارد کند، در آن روزی که خداوند پیامبر و کسانی را که با او ایمان آوردند خوار نمیکند؛ این در حالی است که نورشان پیشاپیش آنان و از سوی راستشان در حرکت است، و میگویند: «پروردگارا! نور ما را کامل کن و ما را ببخش که تو بر هر چیز توانائی!»