تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِيهِ کَمَنْ مَتَّعْناهُ مَتاعَ الْحَياةِ الدُّنْيا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ (61) وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَکائِيَ الَّذِينَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (62) قالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنا أَغْوَيْناهُمْ کَما غَوَيْنا تَبَرَّأْنا إِلَيْکَ ما کانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ (63) وَ قِيلَ ادْعُوا شُرَکاءَکُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَ رَأَوُا الْعَذابَ لَوْ أَنَّهُمْ کانُوا يَهْتَدُونَ (64) وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ ما ذا أَجَبْتُمُ الْمُرْسَلِينَ (65)
فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمُ الْأَنْباءُ يَوْمَئِذٍ فَهُمْ لا يَتَساءَلُونَ (66)
ترجمه
آيا پس کسى که وعده داديم او را وعده خوبى پس او يابنده است آنرا مانند کسى است که داديم او را بهره زندگانى دنيا پس او است روز قيامت از حاضر کرده شدگان
و روز که ندا کند آنها را پس گويد کجايند شريکان من که بوديد گمان ميکرديد
گويند آنانکه لازم شد بر آنها وعده عذاب پروردگارا اينانند آنانکه گمراه کرديم، گمراه کرديمشان همچنانکه گمراه شديم بيزارى جوئيم بسوى تو نبودند که ما را بپرستند
و گفته شود بخوانيد شريکانتان را پس بخوانند آنها را پس اجابت ننمايند از آنها و به بينند عذاب را و آرزو کنند که آنها بودند آنچنان که هدايت مى‌يافتند
و روز که ندا کند آنها را پس گويد چه جواب داديد پيغمبران را
پس پوشيده شود بر آنها خبرها در چنين روز پس آنها از يکديگر پرسش نميکنند.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب آيات سابقه و ترجيح حال کسانيکه متنعّم بنعيم آخرتند بر متنعّمين در دنيا فرموده آيا کسيکه ما وعده خوب منجز باو داديم که در آخرت بهشت برين از آن او باشد و قطعا بآن و اصل خواهد شد و
جلد 4 صفحه 201
هميشه از نعمتهاى گوناگون آن برخوردار خواهد بود مانند کسى است که چند روز در اين دنيا متنعّم و بهره‌مند نموديم او را با هزاران زحمت و تشويش و روز قيامت هم بايد در محضر عدل ما حاضر شود براى حساب و عقاب چنين نيست بلکه تفاوت ميان آن دو از زمين تا آسمان است و اى پيغمبر ياد کن براى اين جماعت متنعّم مشرک روزى را که ندا ميکند آنها را خداوند و براى ملامت و سرزنش آنها مى‌فرمايد کجايند آن کسانيکه شما آنها را شرکاء من مى‌پنداشتيد در اطاعت و عبادت و اميدوار بانتفاع از آنها بوديد پس بزرگان و رؤساء آنها که مستحق عقوبت شدند در دنيا بوعده‌هاى عذاب خدا بلسان انبياء مانند فرعون و نمرود و شياطين انسى و جنّى گويند پروردگارا اينجماعت آنانند که گمراه نموديم ما آنها را ولى گمراه نموديم آنانرا چنانچه گمراه شديم خودمان و فعلا ما از آنها و عملشان بيزارى مى‌جوئيم نزد تو آنها در واقع عبادت نمى‌نمودند ما را بلکه پيروى از هواى نفس خودشان ميکردند چنانچه ما هم پيرو هواى نفس خود بوديم و در گمراهى و سببش شريکيم با آنان ما آنها را مجبور ننموديم بکفر و عصيان خودشان باختيار خود کردند آنچه کردند ما هم باختيار خود کرديم آنچه کرديم پس در استحقاق عقوبت مزيّتى بر آنها نداريم و از طرف خداوند بمرءوسين خطاب ميشود که بخوانيد شرکاء جعلى خودتان را که در دنيا براى خدا قرار داده بوديد باميد انتفاع از آنها براى نصرت يا شفاعت خودتان در امروز و آنها از بيچارگى متوسل بآن اشقيا ميشوند و از آنها جوابى نميشنوند و کمکى نمى‌بينند براى آنکه آنها از اينها بيچاره‌ترند و همه عذاب الهى را مشاهده مى‌نمايند که بآنها احاطه کرده و اگر آنها راه چاره‌اى مى‌يافتند از خود دفع مى‌نمودند عذاب را و بنابراين جواب لو محذوف است و محتمل است لو براى تمنّى باشد يعنى آرزو نمايند که در دنيا هدايت يافته بودند براه نجات از عذاب و وصول بثواب و نيز ياد کن براى اين جماعت روزى را که ندا ميکند خداوند آنها را پس ميگويد براى سرزنش و ملامتشان در مقام عبادت و اطاعت که چه جواب گفتيد به پيغمبرانى که مبعوث بر شما بودند براى بيان معارف و احکام و بچه اندازه از آنها معتقد شديد و عمل نموديد پس پوشيده و ناپديد و مشتبه گردد بر آنها در آنروز
جلد 4 صفحه 202
راههاى جواب و محو شود از نظرشان مطالب از شدت هول و هراس بطوريکه قدرت پيدا نميکنند بر پرسش از يکديگر براى پيدا کردن راه جوابى و بيان عذرى در پيشگاه احديّت که موجب رفع عذاب يا تخفيف آن از آنها گردد.