تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَأَمَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى أَنْ يَکُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ (67) وَ رَبُّکَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ ما کانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِکُونَ (68) وَ رَبُّکَ يَعْلَمُ ما تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما يُعْلِنُونَ (69) وَ هُوَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولى وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (70)
ترجمه
پس اما کسيکه توبه کرد و ايمان آورد و کردکار شايسته پس اميد است که بوده باشد از رستگاران
و پروردگار تو مى‌آفريند آنچه مى‌خواهد و اختيار ميکند نباشد مر آنانرا حق اختيار منزّه است خدا و برتر است از آنچه شريک قرار مى‌دهند
و پروردگار تو ميداند آنچه را پنهان ميدارد سينه‌هاشان و آنچه را آشکار ميکنند
و او است خدا نيست خدائى مگر او مر او را است ستايش در دنيا و آخرت و مر او را است حکم و بسوى او برگردانده مى‌شويد.
تفسير
خداوند سبحان پس از بيان احوال کفّار در آيات سابقه براى استثناء کسانيکه بعدا قبول اسلام نمايند فرموده و اما کسيکه توبه نمود از کفر و عصيان و مفتخر شد بايمان و اعمال صالحه پس اميد است که به اين باقى بماند و پيرامون گناه نگردد تا از رستگاران و نجات يافتگان از عذاب الهى باشد و گفته‌اند لفظ عسى در تمام قرآن استعمال در وجوب شده چون خداوند کريم و عادت کرام جارى بر انجاز و عداست و خداوند خلق ميکند هر چه را بخواهد از اشياء و اختيار ميکند هر که را بخواهد از اشخاص براى رسالت از طرف خود و امامت بر خلق و نبوده و نخواهد بود براى خلق اختيارى در تعيين پيغمبر و نصب امام چون اختيار از کسى بطور قطع و يقين بجا و در محلّ لايق واقع ميشود که عالم باشد بباطن و ضمير مختار که مصلح است يا مفسد و کسى جز خداوند که خالق موجودات است چنين علم و اطلاعى را ندارد لذا شخص ممکن است بگمان خود اختيار نمايد مفسد را بجاى مصلح چنانچه در اختيار حضرت موسى هفتاد مرد را براى ميقات از اخيار بنى اسرائيل روى داد و آنها تقاضاى بيجا نمودند و بصاعقه هلاک شدند با آنکه
جلد 4 صفحه 203
پيغمبر اولو العزم بود چه رسد برعيّت که بخواهند امام اختيار نمايند يا براى امر رسالت اشخاص معيّنى را در نظر بگيرند و ترجيح دهند آنها را بر مختار خدا و بگويند وليد بن مغيره از مکّه و عروة بن مسعود ثقفى از طائف لايق براى اين مقام است نه يتيم ابو طالب يا آن سه خليفه مقدّمند بر امير المؤمنين عليه السّلام در خلافت از پيغمبر و زعامت بر امّت و از اين قبيل هفوات غير قابل استماع چنانچه مفسّرين نقل نموده‌اند و در اخبار ائمه اطهار بامر امامت تصريح شده و باين آيه استدلال فرموده‌اند بر آنکه مردم حق نصب امام را ندارند و اين توهّم فاسد ريشه و پايه مفاسد و مظالم و گمراهيهاى اين امّت شده چنانچه خداوند در جاى ديگر فرموده ما کان لمؤمن و لا مؤمنة اذا قضى اللّه و رسوله امرا أن يکون لهم الخيرة من امرهم و بنابراين مراد از اختيار نداشتن خلق اختيار نداشتن آنها است در مقابل اختيار خدا و در مورديکه علم بآن ندارند و محتمل است مراد اختيار نداشتن آنها باشد مگر باختيار او بدليل آنکه لا حول و لا قوّة الّا باللّه العلىّ العظيم و لا مؤثّر فى الوجود الا اللّه و هو القاهر فوق عباده و هو اللّطيف الخبير و او است خداوند و معبود بحقّى که متّصف است بتمام صفات کمال و منزّه است از تمام عيوب و نيست معبود بحقّى جز او و مخصوص باو است ستايش در دنيا و آخرت و اختصاص باو دارد حکم بحق و فرمانفرمائى مطلق و تميز بين اهل حق و باطل و بسوى او و حکم او و جزاى او است بازگشت خلائق تمامى در روز قيامت و هر نعمتى از او شروع شده و باو ختم خواهد شد.