سوره قصص(القصص)، آیه ۶۸ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۹۳
وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَيَخْتَارُ مَا كَانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ
پروردگار تو هر چه بخواهد میآفریند، و هر چه بخواهد برمیگزیند؛ آنان (در برابر او) اختیاری ندارند؛ منزه است خداوند، و برتر است از همتایانی که برای او قائل میشوند!
معنی کلمات و عبارات
«الْخِیَرَة»: حق انتخاب. گزینش. مراد این است که انسان در برابر حکم خدا، صاحب اختیار نبوده و حق چانه زدن ندارد (نگا: احزاب / ).
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، توانا بر آفرینش هر چه بخواهد. «و ربّک یخلق ما یشاء»
۲ - پیامبر(ص)، مورد لطف و عنایت ویژه خداوند «و ربّک یخلق»
اضافه در «ربّک» تشریفیه و بیانگر مطلب یاد شده است.
۳ - تعیین تکلیف براى خلق، در حیطه اختیار خداوند «و ربّک یخلق ما یشاء و یختار»
جمله «یخلق مایشاء» بیانگر مشیت و اراده تکوینى خدا و جمله «یختار» بیانگر اراده تشریعى او است; یعنى، «و یختار للخلق ما یشاء».
۴ - انتخاب پیامبر، در قلمرو و اختیار خداوند است. «و ربّک یخلق ما یشاء و یختار»
جمله «یختار» مى تواند اشاره به برگزیدن پیامبران از میان خلق باشد.
۵ - بشر، فاقد صلاحیت گزینش پیامبر و تشریع قانون براى مردم «و ربّک ... یختار ما کان لهم الخیرة»
«خیرة» به معناى «تخیّر» (اختیار کردن) است; مانند «طیرة» که به معناى «تطیّر» مى باشد.
۶ - گزینش پیامبر و تبیین وظایف خلق، از شؤون ربوبیت خداوند است. «و ربّک یخلق ما یشاء و یختار»
۷ - اعتقاد به توحید و یگانگى خدا، مقتضى اعتقاد به عدم صلاحیت غیر او براى تشریع قانون و تعیین تکلیف براى خلق «و ربّک یخلق ما یشاء و یختار ما کان لهم الخیرة»
ذیل آیه بیانگر آن است که کسانى که پنداشته بودند مى توانند قانون وضع نمایند و یا پیامبر تعیین کنند، ناخواسته به دامن شرک غلتیدند; زیرا تشریع قانون و انتخاب پیامبر، تنها در اختیار کسى است که ربوبیت داشته باشد و ربوبیت تنها از آنِ خداوند است.
۸ - اعتقاد به صلاحیت غیرخدا براى قانون گذارى، اعتقادى شرک آلود و ناسازگار با توحید ربوبى است. «و ربّک یخلق ... سبحن اللّه و تعلى عمّا یشرکون»
۹ - خدا، کمال مطلق و به دور از هر عیب و نقص «سبحن اللّه»
۱۰ - ساحت خداوند از داشتن انباز در آفرینش و تدبیر خلق منزه و برتر است. «و ربّک یخلق ... سبحن اللّه و تعلى عمّا یشرکون»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
عقیده به تشریع غیرخدامنشأ قانونگذاریمنشأ گزینش انبیامنشأ تکلیفحق تشریعآثار عقیده به توحیدمنشأ تشریع احکامکمال خداخدا و شریکموارد شرکخدا و نقصاختیارات خداعجز انسانصفات جلالتنزیه خدافضایل محمدمشمولان لطف خدامشیت خداخالقیت خداآثار ربوبیت خداجهان بینی توحیدیقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- گزینش انبیا، براساس مشیّت خداوند+۱ آیه
- گزینش انبیا، تنها از جانب خداوند+۱ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۳ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- منزّه بودن ساحت خداوند، از داشتن انباز و شریک در افرینش
- حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۳ آیه
- تنزّه و برتری خداوند، از داشتن شریک در افرینش
- نظم در جهان افرینش، گواه ربوبیّت خدای یگانه+۳ آیه
- تدبیر خلق و تشریع قانون برای انان، در حیطه اختیار خدا
- حق تشریع و قانونگذاری، تنها از انِ خدا+۴ آیه
- خلقت موجودات جهان، پرتوی از ربوبیّت خدا+۴ آیه
- خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف+۳ آیه
- افرینش و ایجاد، امری دایم و مستمرّ، از سوی خداوند+۷ آیه
- افرینش و تداوم خلقت، براساس خواست و مشیّت الهی+۶ آیه
- تنزیه خدا، از اتّخاذ شریک برای خود+۲ آیه
- کینهورزیهای پنهان و اشکار مشرکان علیه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- اگاهی خداوند به بغض و کینه پنهان و اشکار مشرکان، نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- دشمنی مشرکان با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۷ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور پرسش از مشرکان، برای اثبات توانایی خداوند بر تغییر شب و روز، در صورت دایمی شدن ان از سوی خدا+۲ آیه
- اگاهی خداوند از بغض و کینه پنهان و اشکار مشرکان نسبت به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- مختار/ اسما و صفات+۲ آیه
- افرینش موجودات، در قلمرو مشیّت خدا+۴ آیه
- انتخاب پیامبران به پیامبری به مشیّت خدا+۱ آیه