تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ وَ لَمْ يَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساکِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ أَ فَلا يَسْمَعُونَ «26» أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْکُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ أَ فَلا يُبْصِرُونَ «27» وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْفَتْحُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ «28» قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ کَفَرُوا إِيمانُهُمْ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ «29» فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ انْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ (30)
جلد 4 صفحه 297
ترجمه
آيا راهنمائى نکرد براى آنها که چه بسيار هلاک کرديم پيش از آنها از اهل اعصار که راه ميروند در مسکنهاى آنها همانا در اين هر آينه آيتها است آيا پس نميشنوند
آيا نديدند که ما روان ميکنيم آبرا بسوى زمين بى‌گياه پس بيرون ميآوريم بآن کشت را که ميخورند از آن چهارپايانشان و خودشان آيا پس مشاهده نميکنند
و ميگويند چه زمان خواهد بود اين فتح اگر هستيد راستگويان
بگو روز فتح سود ندهد آنانرا که کافر شدند ايمان آوردنشان و نه آنها مهلت داده شوند
پس روى گردان از آنها و منتظر باش همانا آنها منتظرانند.
تفسير
خداوند سبحان به بيان ديگرى تهديد فرموده کفار مکه را و آن آنستکه آيا هدايت و بيان ننمود براى آنها آنچه شنيدند و ديدند که چه قدر هلاک کرديم ما پيش از آنها از اهل اعصار گذشته و اقوام سابقه مانند قوم عاد و ثمود و لوط که آنها در سفرها بر ديار و آثار باقيه آن اقوام عبور ميکنند و مشاهده مينمايند شواهد عذاب را همانا در اين هلاک نمودن اهل شرک هر آينه دلائل و موجبات عبرتى است براى مردم آيا نميشنوند آيات الهى را در احوال آن اقوام از قرآن و ساير کتب سماوى و مواعظ انبيا و نصايح اولياء را و آيا نديدند که ما ميرانيم آبرا از کوهها بسوى زمين بى آب و گياه شده و سوق ميدهيم قطرات باران را از آسمان بجانب آن اراضى پس بيرون ميآوريم بآن آب که جارى يا نازل از آسمان است زراعت حبوبات و غيره را که ميخورند از آن شتر و گاو و گوسفند آنها از کاه و برگش و خودشان از حبّه و ميوه‌اش آيا نمى‌بينند اين قدرت و رحمت و کرم را تا استدلال نمايند بر وجود قادر رحيم کريم که ميتواند مرده را زنده نمايد و دانه پوسيده را حبه و ميوه رسيده فرمايد و چون کفار بر سبيل استهزاء در مقابل وعده فتح و نصرتى که خداوند بمسلمانان داده بود ميگفتند پس اين فتح و ظفر براى شما چه وقت خواهد بود اگر راست ميگوئيد بگوئيد ما بدانيم خداوند به پيغمبر خود دستور فرموده که در جواب آنها بگويد اگر شما ميخواهيد روز فتح را بدانيد که آنروز ايمان بياوريد ايمان آنروز بحال شما نفعى ندارد چون از ترس شمشير است علاوه بر آنکه مسلمانان بشما مهلت نميدهند و بخاک هلاکتان مى‌افکنند و بعد از مشاهده عذاب و مرگ جاى توبه و ايمان باقى نمى‌ماند و محتمل است مراد فتح اکبر باشد که
جلد 4 صفحه 298
قيامت است و ايمان در آنروز بحال کسى فائده ندارد و مهلتى در کار نيست چون ناگهان بر پا ميشود و کفار بعذاب ابدى گرفتار ميگردند و قمى ره اين سؤال و جواب را مربوط بآيه وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَکْبَرِ دانسته و حمل بر رجعت و ظهور امام زمان عليه السّلام نموده بعد از خبر دادن پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلم کفار را بآن در هر حال پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله مأمور شد که بکلى از آنها و اسلامشان صرف نظر نمايد و منتظر فتح موعود الهى باشد چنانچه آنها هم منتظر بودند که از دست او و مسلمانان آسوده شوند در مجمع و ثواب الاعمال از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که هر کس سوره سجده را در هر شب جمعه بخواند خداوند نامه عملش را بدست راستش بدهد و حساب اعمالش را نکشد و از رفقاء محمد صلى اللّه عليه و اله و اهل بيت اطهارش باشد رزقنا اللّه تعالى شأنه.
جلد 4 صفحه 299