تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنا رَبُّنا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنا بِالْحَقِّ وَ هُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ «26» قُلْ أَرُونِيَ الَّذِينَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَکاءَ کَلاَّ بَلْ هُوَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «27» وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ کَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَ نَذِيراً وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ «28» وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ «29» قُلْ لَکُمْ مِيعادُ يَوْمٍ لا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ ساعَةً وَ لا تَسْتَقْدِمُونَ (30)
ترجمه
بگو جمع ميکند ميانه ما پروردگار ما پس حکم ميکند ميان ما بحق و او است حکم کننده دانا
بگو ارائه دهيد بمن آنها را که بستيد باو که باشند شريکان نه چنين است بلکه او است خداى غالب درست کردار
و نفرستاديم تو را مگر براى تمامى مردمان با آنکه مژده دهنده و بيم دهنده باشى ولى بيشتر مردمان نميدانند
و ميگويند چه زمانى باشد اين وعده اگر هستيد راستگويان
بگو براى شما است وعدگاه روزى که باز پس نميمانيد از آن زمانى و پيشى نميگيريد بر آن.
تفسير
خداوند متعال پس از آنکه دستور فرمود به پيغمبر خود در آيات سابقه که بمشرکين بفرمايد که يکى از ما و شما بر هدايت و ديگرى در ضلالت است و هيچ يک مسئوليّت عمل ديگرى را نداريم ميفرمايد بگو ولى خداوند روز قيامت جمع ميکند ميان ما موحّدين و شما مشرکين پس حکم ميفرمايد بحق ميان ما و شما و محقّ را ببهشت ميبرد و مبطل را بجهنّم و فصل خصومت ميکند ميان ما دو فرقه و او است فاصل خصومات و حاکم در امور و عالم بحقّ و باطل و اهل آن دو و استحقاقشان براى چه جزائى از نيک و بد و نيز براى وضوح بطلان دعوى آنها و بروز حال خدايانشان که قابليّت پرستش و ستايش ندارند بگو بمن بنمايانيد ببينم اين مجسّمه‌هائى را که ملحق نموديد شما آنها را بخدا در استحقاق ستايش و پرستش که شريکهائى براى او باشند بگمان شما که آنها چه صفت کمالى دارند تا معلوم و واضح شود که ندارند مانند کسيکه بکسيکه صنعت و کار بدى کرده ميگويد بده به بينم چه کار کردى تا معلوم شود کار خوبى نکرده و بعدا خداوند صريحا نفى فرموده شرکت و استحقاق آنها را براى عبادت و بندگى و اثبات فرموده دو صفت موجب استحقاق را براى خود که عزّت و توانائى و حکمت و درستکارى است با اشاره بآنکه نقطه مقابل آندو که پستى و عجز و عدم قابليّت براى علم و حکمت است در آنها موجود است و نيز تصريح فرموده بعموم رسالت حضرت ختمى مرتبت يا رسالت آنحضرت براى عموم مردم بنابر آنکه کافّه صفت مفعول مطلق محذوف باشد يا حال از براى ناس يعنى نفرستاديم تو را مگر فرستادنى عام براى مردم يا مگر براى مردم عموما و در هر حال مراد واضح است و جاى ترديد نيست
جلد 4 صفحه 363
در حاليکه بشارت دهنده است ببهشت در صورت اطاعت و ترساننده است از جهنّم در صورت مخالفت ولى بيشتر مردم نميدانند رسالت عامّه تامّه آنحضرت را براى تأمّل ننمودن در آيات صدق و معجزات گذشته و باقيه او در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که خداوند عطا فرمود بمحمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم شرائع نوح و ابراهيم و موسى و عيسى عليهم السلام را و مبعوث فرمود او را عموما بر سفيد و سياه و جنّ و انس و به اين معنى روايات متعدّده از ائمه اطهار و پيغمبر صلى اللّه عليه و اله وارد شده است و آنکه آنحضرت هم اداء رسالت خود را بهمه فرموده است و اخيرا نقل فرموده قول منکرين معاد را که بطور استهزاء ميگفتند به پيغمبر صلى اللّه عليه و اله و اهل ايمان که آنروز موعود که خدا جمع ميکند ميان ما و شما چه وقت خواهد بود اگر راست ميگوئيد و فرموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم بآنها بفرمايد از براى شما ميعاد و وقت موعود آنروز معيّنى است در علم الهى که هيچ مقدارى از زمان جلو و عقب براى شما نمى‌افتد و آنروز قيامت کبرى است که بايد منتظر چنين روزى باشيد و استهزاء نکنيد که در آنروز بجزاء اعمال و اقوالتان خواهيد رسيد و ساعت بمعناى پاره‌ئى از زمان است نه يک بيست و چهارم شبانه روز که در فارسى معمول شده است بآن ساعت ميگويند.