سوره کوثر(الكوثر)، آیه ۳ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۲
معنی کلمات و عبارات
«شَانِئَ»: دشمن کینهتوز. از مصدر (شَنَآن) به معنیکینهتوزی (نگا: مائده / و . «الأبْتَرُ»: بینام و نشان. بیخیر و برکت.
نزول
سال ۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - یکى از دشمنان پیامبر(ص)، آن حضرت را نسل بریده و آینده او را خالى از ذکر خیر خواند. «إنّ شانئک هو الأبتر»
«شانئک»; یعنى، کسى که با تو بغض و دشمنى دارد (تاج العروس). بیشتر مفسران، او را پدر عَمروعاص دانسته اند که پس از فوت پسران پیامبر(ص)، آن حضرت را «ابتر» خواند. «أبتر» به معناى کسى است که از او به خیر و نیکى یاد نشود. «بَتْر» (ریشه «أبتر») در بریدن دُم به کار مى رود و به همین جهت شخصى را که نسل او قطع شده است، «ابتر» گویند (مفردات); زیرا نسلى که نام نیک او را زنده نگه دارد، وجود ندارد.
۲ - تداوم نسل پیامبر(ص) از طریق فاطمه(س)، پوچى پندار دشمنان آن حضرت را در مورد قطع نسل او بر ملا ساخت. «إنّا أعطینک الکوثر ... إنّ شانئک هو الأبتر»
۳ - خداوند، کسى را که با زخم زبان خود به پیامبر(ص)، آن حضرت را نسل بریده خواند، داراى آینده اى خالى از هرگونه خوبى و یاد نیک معرفى کرد. «إنّ شانئک هو الأبتر»
آنچه پدر عمروعاص از کلمه «أبتر» اراده کرده بود، قطع شدن ذکر خیر پیامبر(ص) بر اثر قطع نسل بود. ضمیر فصل در «هو الأبتر» نشانگر حصر اضافى است و بیان مى دارد که «متروک شدن ذکر خیر»، اختصاص به خود او دارد; نه پیامبر(ص). گفتنى است که قطع شدن ذکر خیر لزوماً به معناى نداشتن فرزند نیست; زیرا فرزندانى که مایه ذکر خیر پدر نشوند، او را از «أبتر» بودن بیرون نمى آورند.
۴ - عاص بن وائل، دشمن پیامبر(ص) و فاقد نیکنامى بود. «إنّ شانئک هو الأبتر»
۵ - گسترش آوازه پیامبر(ص) و بقاى نام نیک براى او و مهجور ماندن نام دشمنان دین در تاریخ، بشارت خداوند به آن حضرت و از خبرهاى غیبى قرآن «إنّ شانئک هو الأبتر»
۶ - دشمنان پیامبر(ص)، محروم از خوش نامى و نام جاودان «إنّ شانئک هو الأبتر»
این آیه، گرچه براساس شأن نزول، ناظر به موردى خاص است; ولى بیان آن کلى و فراگیر است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۳ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۳ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳
روایات و احادیث
۷ - «تکلّم أبومحمد الحسن بن على(ع) فقال: قال العاص بن وائل: إنّ محمداً رجل أبتر لا ولد له فلو قد مات انقطع ذکره، فأنزل اللّه تبارک و تعالى «إنّ شانئک هو الأبتر»; [منبع: احتجاج طبرسى، ج ۱، ص ۴۱۱; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۶۸۴، ح ۲۳.] امام حسن(ع) [در مجلس مباحثه با معاویه و یاران او ]سخن گفت و فرمود: عاص بنوائل گفت: محمد(ص) مردى ابتر است که براى او فرزندى نیست و اگر بمیرد [نام و] یاد او تمام مى شود. پس خداى تبارک و تعالى [خطاب به رسول خدا این آیه را] نازل فرمود: إنّ شانئک هو الأبتر».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آینده دشمنان محمدبدنامی دشمنان محمدبدنامی عاص بنوائلتداوم نسل محمددشمنی عاص بنوائلزخم زبان عاص بنوائلقطع نسل دشمنان محمدقطع نسل عاص بنوائلقطع نسل محمدنقش فاطمهآینده محمدزخم زبان دشمنان محمدزخم زبان به محمدخوشنامی محمدغیبگوییهای قرآنفضایل فاطمهدشمنان محمدبشارتهای خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- دشمن پیامبر(صلی الله علیه واله) (عاصبنوایل) منقطع از همه خوبیها
- مقطوع النسل (ابتر) بودن دشمن پیامبر(صلی الله علیه واله)(عاصبنوایل)
- مقطوع النسل بودن دشمن پیامبر(صلی الله علیه واله)(عاصبنوایل) امتنان خدا بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- دشمنان پیامبر(صلی الله علیه واله)، محروم از هر خیر و برکت و خوشنامی
- حرمت عیبجویی و خردهگیری از مؤمنان+۴ آیه
- حرمت عیب جویی و خرده گیری از مؤمنان+۲ آیه
- تسلاّی خاطر بخشیدن خداوند به محمّد(صلی الله علیه واله)، با اعطای کوثر (فرزند دارای خیر کثیر) در برابر ابتر خواندن ان حضرت از سوی دشمنان+۱ آیه
- امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) فرزندان رسول خدا(صلی الله علیه واله)، از طریق فاطمه(علیها السلام)+۲ آیه
- بشارت کوثر از جانب خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- عطای نعمت کوثر به محمّد(صلی الله علیه واله)، حمایت خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر طعنه های دشمنان+۲ آیه
- امتنان خداوند بر محمّد صلی الله علیه و اله به وسیله خطابهای بیانکننده نعمت به ان حضرت+۵ آیه
- خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۷ آیه
- زخم زبان و ابتر خواندن پیامبر صلی الله علیه و اله به وسیله دشمنان ان حضرت+۱ آیه
- دشمن پیامبر، دور و جدا شده از همه خوبیها+۱ آیه
- مهجور ماندن نام دشمنان پیامبراکرم در تاریخ، بشارت خداوند به ان حضرت
- برملا شدن پوچی پندار دشمنان پیامبر در مورد قطع نسل او، با تداوم نسل ان حضرت از طریق فاطمه علیها السلام+۱ آیه
- دشمنان محمّد، محروم از خوشنامی در تاریخ
- ابتر (مقطوعالنّسل) شدن دشمنان پیامبر اکرم+۱ آیه
- ابتر خوانده شدن پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی عاص بن وایل
- دفاع خداوند از پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله، در مقابل زخم زبان دشمنان
- تسلّای خاطر بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله، با اعطای کوثر کثرت نسل و ذریّه، در برابر ابتر خواندن ان حضرت از زبان دشمنان+۱ آیه
- تسلّای خاطر بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله، با اعطای کوثر کثرت نسل و ذریّه، در برابر ابتر خواندن ان حضرت از زبان دشمنان+۱ آیه
- زخم زبان عاص بن وایل به پیامبر صلی الله علیه و اله
- نداشتن فرزند پسر، سبب زخم زبان دشمنان پیامبر به ان حضرت
- حمایت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر زخم زبان دشمنان+۳ آیه
- اعطای کوثر، تسلّای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر زخم زبانهای دشمن+۱ آیه
- خبر غیبی خداوند به کثرت نسل و ذریّه پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر زخم زبانهای دشمن به حضرت+۱ آیه
- خبر قطعی خداوند به بینسل و فرزند بودن دشمنان زخم زبان زننده به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- حقیر و ذلیل شدن زخم زبان زننده به پیامبر صلی الله علیه و اله، در پی محروم شدن وی از هر خیر و نیکی+۱ آیه
- زخم زبان زننده به پیامبر صلی الله علیه و اله، محروم از خوشنامی و نام جاودان
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به نماز، قربانی و توجّه به عطایای خدا در برابر زخمزبانهای دشمن+۱ آیه
- بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از نعمت کوثر، در پی زخم زبانها، مسیولیّتافرین برای ان حضرت، در برابر پروردگار+۱ آیه
- زخم زبان ابوجهل، با نسبت دادن «ابتر» به محمّد صلی الله علیه و اله
- اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و اله از ناحیه خداوند، نشان شهرت و خوشنامی او و ناکامی دشمنانش+۱ آیه
- مقام ربوبی خداوند، جلوهگر در اعطای فاطمه علیها السلام به محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- شماتت دشمنان کافر به محمّد صلی الله علیه و اله، در خصوص نداشتن فرزند پسر و قطع نسل او+۱ آیه
- تداوم نسل پیامبر صلی الله علیه و اله بیانگر پوچی پندار دشمنان ان حضرت، در مورد قطع نسل او+۱ آیه
- نسل بریده خوانده شدن محمّد صلی الله علیه و اله، از ناحیه دشمنانش
- نسبت دهنده نسلبریدگی به محمّد صلی الله علیه و اله، خود نسل بریده و خالی از هرگونه خوبی و یاد نیک
- خداوند، بشارتدهنده پیامبر صلی الله علیه و اله به فراوانی ذریّه و نسل او، از طریق فاطمه علیها السلام+۱ آیه
- بالا بردن دستها تا گلوگاه به هنگام گفتن تکبیرات نماز، امری پسندیده+۱ آیه