تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ (34) أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ کَالْمُجْرِمِينَ (35) ما لَکُمْ کَيْفَ تَحْکُمُونَ (36) أَمْ لَکُمْ کِتابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ (37) إِنَّ لَکُمْ فِيهِ لَما تَخَيَّرُونَ (38)
أَمْ لَکُمْ أَيْمانٌ عَلَيْنا بالِغَةٌ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ إِنَّ لَکُمْ لَما تَحْکُمُونَ (39) سَلْهُمْ أَيُّهُمْ بِذلِکَ زَعِيمٌ (40) أَمْ لَهُمْ شُرَکاءُ فَلْيَأْتُوا بِشُرَکائِهِمْ إِنْ کانُوا صادِقِينَ (41) يَوْمَ يُکْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطِيعُونَ (42) خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَ قَدْ کانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سالِمُونَ (43)
فَذَرْنِي وَ مَنْ يُکَذِّبُ بِهذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ (44) وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ کَيْدِي مَتِينٌ (45)
جلد 5 صفحه 253
ترجمه
همانا براى پرهيزکاران نزد پروردگارشان بهشتهاى پرنعمت است
آيا پس قرار ميدهيم منقادان را مانند گناهکاران
چيست شما را چگونه حکم ميکنيد
آيا براى شما کتابى است که در آن ميخوانيد و مى‌يابيد
همانا براى شما است در آن آنچه را که اختيار کنيد
يا مر شما را است عهدهاى مؤکّد بقسمى در نهايت تأکيد بعهده ما تا روز قيامت که همانا براى شما است آنچه حکم ميکنيد
بپرس از آنها که کدامشان باين امر ملتزم و ضامنند
يا براى آنها شريکهائى هستند پس بايد بياورند شريکهاى خودشان را اگر هستند راستگويان
روز که دامن بکمر زده شود از شدّت و خوانده شوند بسوى سجود پس نتوانند سجده نمايند
با آنکه بزير افکنده باشد چشمهاشان فرو گيردشان خوارى و بتحقيق بودند که خوانده ميشدند به سجده کردن با آنکه بودند تندرستان
پس واگذار مرا و کسيرا که تکذيب ميکند اين سخن را در آتيه بتدريج مستحق عذاب کنيم آنها را از جائيکه نميدانند
و مهلت دهم آنها را همانا تدبير من محکم است.
تفسير
براى کسانيکه بأقلّ مراتب تقوى که پرهيز از معاصى است عمل نموده‌اند نزد خداوند باغهاى بهشتى که از کثرت نعمت و دوام آن باغهاى نعمت خوانده شده موجود است و چون گفته‌اند کفّار مکّه ميگفتند چنانچه خداوند ما را در دنيا بوفور نعمت بر محمد و پيروانش فضيلت داده در آخرت هم خواهد داد خداوند در ردّ قول آنها ميفرمايد آيا چنين امرى ممکن است که ما مسلمانانرا که مطيع اوامر ما هستند مانند کفّار گناه‌کار قرار دهيم در فضل و عطاء خود چه ميشود شما را مگر اختلال فکرى براى شما روى داده چگونه چنين حکم ناروائى مينمائيد آيا براى شما که اهل کتاب نيستيد کتاب آسمانى ميباشد که در آن نوشته فضيلت شما را و آنرا ميخوانيد و مى‌يابيد که براى شما در آن کتاب است که آنچه بخواهيد باختيار خودتان بکنيد و بنابراين جمله انّ لکم فيه لما تخيّرون مفعول تدرسون است و کسر انّ بملاحظه دخول لام است در مدخول آن و
جلد 5 صفحه 254
محتمل است جمله مستأنفه باشد يا براى شما عهدهاى مؤکّد بقسم است که بنهايت تأکيد رسيده و بر عهده خدا است بر حسب آن عهود و مواثيق تا روز قيامت که بشما اجازه دهد هر حکمى خواسته باشيد از خير و شرف و فضل براى خودتان اثبات نمائيد اى پيغمبر بپرس از آنها کدام يکشان ملتزمند باثبات اين دعوى و حاضرند ضامن و کفيل شوند که خداوند در قيامت همان معامله را که با مسلمانان ميکند با آنها بنمايد يا آنها را فضيلت دهد آيا در ميان عقلاء عالم کسانى هستند که با آنها شريک باشند در اين ادّعاء باطل و بگويند خدا عاصى را بر مطيع فضيلت داده يا با يکديگر مساوى قرار ميدهد در آخرت اگر چنين شرکائى دارند بياورند شهادت بدهند بر اين ادّعا اگر راست ميگويند و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه آيا شرکائى که آنها براى خدا در عبادت قرار دادند که بتها باشند چنين شرکائى براى آنها هستند که بتوانند آنانرا مانند مسلمانان در آخرت قرار دهند اگر چه بشفاعت نزد خدا باشد اگر راست ميگويند بروند آنها را بياورند تا معلوم شود که هيچ کارى از دستشان بر نمى‌آيد در روز که در شدّت و سختى مانند آنستکه مردم در ورطه هولناکى افتاده‌اند که بايد براى خلاص از آن دامن بکمر زد يا جامه بالا کشيد که ساق پا نمايان شود و آن روز قيامت و صحراى محشر است و گفته‌اند اين در کلام عرب کنايه از شدّت امر و سختى آنست و در اخبار اينمعنى تأييد شده و از هول و هراس ميخواهند بزمين بيفتند و سجده کنند ولى از کثرت ازدحام نميتوانند و گفته شده در آنروز براى بحسرت انداختن آنها بر ترک سجود در دنيا و براى توبيخ و ملامت بآنها امر ميشود که سجده کنيد در برابر خداوند ولى آنها متمکّن نميشوند و در روايات عدم تمکّنشان بخشک شدن فقرات پشتشان مانند آنکه يک پارچه شده باشد معلّل شده و از اين قبيل عذابها در قيامت بسيار است سرها بزير چشم‌ها بزمين دوخته با کمال ذلّت و خوارى بمحشر رانده و مانده شوند چون در دنيا خوانده بسجود خدا شدند و سالم بودند و تخلّف نمودند از امام صادق عليه السّلام نقل شده که هيچ تخلّفى از امر و نهى خدا نيست مگر آنکه از طرف او براى آن حکمى و ابتلائى است و از قمّى ره کشف ساق ببروز اسرار منافقين در آنروز و دعوت بسجود ببعث بر
جلد 5 صفحه 255
قبول ولايت مولى و خضوع در برابر او در دنيا و علّت عدم استطاعت بخشک شدن گردنشان بعد از کشف ساق براى عقوبت تأويل شده و ظاهرا منقول از امام صادق عليه السّلام و از بواطن قرآن است و در خاتمه خداوند به پيغمبر خود فرموده که آنها را که تکذيب ميکنند سخنان مرا که در قرآن است بمن واگذار کن تا من نزديک نمايم آنها را بعذاب درجه درجه بمهلت دادن و زياد نمودن نعمت و ثروت و ادامه صحّت و سلامت و فراموش نمودنشان ياد خدا را چنانچه در سوره اعراف ذيل آيه و الّذين کذّبوا بآياتنا در تفسير اين آيه و آيه بعد گذشت خلاصه آنکه يک نوع غضب خدا بر بنده آنستکه وسائل مستحق عقوبت شدن او را در دنيا برايش فراهم نمايد تا بتدريج استحقاقش کامل گردد و يکمرتبه در حال غفلت و عدم توجّه بعلّت مأخوذ بعذاب اليم گردد و چون اينمعامله شبيه بکيد و مکر است و قابل دفع و جلوگيرى نيست از آن بکيد متين تعبير شده است در هر حال خاطر مبارک پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بايد جمع باشد که خداوند انتقام او و ذريّه طاهره‌اش را هر قسم باشد از کفّار و منافقين خواهد کشيد