تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيکُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ «10» تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ «11» يَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ يُدْخِلْکُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَساکِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ «12» وَ أُخْرى تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ «13» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ کَما قالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوارِيِّينَ مَنْ أَنْصارِي إِلَى اللَّهِ قالَ الْحَوارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ کَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرِينَ «14»
ترجمه
اى کسانيکه ايمان آورديد آيا دلالت کنم شما را بر تجارتى که برهاند شما را از عذاب دردناک
ايمان بياوريد بخدا و پيغمبرش و کارزار کنيد در راه خدا بمالها و جانهاتان اين بهتر است براى شما اگر بدانيد
ميآمرزد براى شما گناهانتان را و داخل ميکند شما را در بهشتهائيکه جارى است در آنها نهرها و مسکنهائى پاکيزه در بوستانهاى اقامتگاه دائمى اينست کاميابى بزرگ
و علاوه بر آن نعمت ديگرى که دوست ميداريدش که نصرتيست از خدا و فتحى نزديک و مژده ده مؤمنان را
اى کسانيکه ايمان آورديد باشيد ياوران خدا همچنانکه گفت عيسى پسر مريم به اصحاب خاص خود کيانند ياوران من بسوى خدا گفتند اصحاب خاص او مائيم ياوران خدا پس ايمان آوردند گروهى از بنى اسرائيل و کافر شدند طائفه‌اى پس بتأييد خود ظفر داديم آنانرا که ايمان آوردند بر دشمنانشان پس گرديدند غلبه کنندگان.
تفسير
گفته‌اند بعد از نزول آيه اوّل که معناى آن ظاهر و عنايت و لطفى است از خدا بر بندگان و طلبى بصورت سؤال مسلمانان به پيغمبر اکرم عرضه داشتند اگر ما ميدانستيم آن تجارت چيست از اموال و اولاد و جانهاى خودمان در
جلد 5 صفحه 198
تحصيل آن دريغ نمينموديم پس آيه دوم نازل شد و قمّى ره نيز اين معنى را از امام باقر عليه السّلام نقل نموده و مفاد آن آنستکه آن تجارت ايمان بخدا و پيغمبر او و جهاد در راه خدا است بمالهاتان و جانهاتان که از انفاق در راه خدا و جنگ با دشمنان او دريغ ننمائيد و اينکه از مصدر بصورت مضارع تعبير فرموده ظاهرا براى تأکيد در طلب آنست که فرض تحقّق آن شده و اين تجارت بهتر از تجارتهاى دنيوى است اگر مردم بدانند نتائج باقيه آنرا و در صورتى که موفّق شوند بچنين تجارتى ميآمرزد خدا براى آنها گناهان گذشته آنانرا و داخل ميفرمايد ايشانرا در بهشتهائيکه از کنار درختان آنها نهرهاى آب شيرين و گوارا جارى است و در منازل و عمارات پاک و پاکيزه‌اى که در بوستانهاى هميشه بهار بى‌زوال براى ايشان بنا شده از انواع جواهر جاى گزين ابدى خواهند بود و اين کاميابى بزرگ است نه نعيم موّقت مشوب بآلام دنيا و نعمت ديگرى که در اين صورت خداوند بايشان مرحمت ميفرمايد که آنرا دوست دارند چون طالب نقدند نصرت الهيّه و فتح نزديکى است که نصيب آنان خواهد شد که گفته‌اند فتح مکه بوده و قمى ره آنرا باين فتح و فتح قائم عليه السّلام تفسير فرموده و بعضى بفتح ايران و روم و ساير فتوحات اسلامى حمل نموده‌اند و ظاهرا خداوند بشارت باهل ايمان داده فتحى را که منتظر و مشتاق بآن بودند و بزودى انجاز فرموده وعده خود را تا ظاهر شود بر آنها صدق مواعيد او و آن فتح مکّه و امثال آنست که در آيات سابقه ترغيب بجهاد براى آن شده و در آيه اخيره ميفرمايد اى اهل ايمان يارى نمائيد خدا را بيارى دين او و لشگر خدا باشيد و اطاعت نمائيد پيغمبر خودتان را در امر بجهاد چنانچه حضرت عيسى بخواص اصحاب خود که حواريّون خوانده شدند و در سوره آل عمران تفسير آن گذشت فرمود کيانند ياران و لشگريان من با توجه بيارى خدا و تقرّب بسوى او گفتند مائيم ياوران خدا بيارى تو پس گرويدند بآنحضرت دسته‌ئى از بنى اسرائيل و اقرار نمودند به نبوّت و عصمت و طهارت او و مادرش و منکر شدند دسته‌اى از آنها تمام مراتب مذکوره را پس خداوند تأييد فرمود اهل ايمان باو را که پيروان حقيقى او و مسلمانانند بغلبه دادن بر دشمنانشان که يهودند
جلد 5 صفحه 199
و او و مادرش را متّهم نمودند پس صبح کردند گروندگان باو در عالم با آنکه غالب بودند بر معاندين خودشان در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که کسيکه بخواند سوره صف را و مداومت بخواندن آن نمايد در نمازهاى واجب و مستحب خود خداوند او را در صف ملائکه و انبياء مرسلين خود قرار خواهد داد و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 5 صفحه 200