اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
الرَّحمن‌ُ «1» عَلَّم‌َ القُرآن‌َ «2» خَلَق‌َ الإِنسان‌َ «3» عَلَّمَه‌ُ البَيان‌َ «4»
گفتند: آيه مستقله است و خبر مبتداء محذوف است که (اللّه هو الرحمن) و رحمن از اسامي مختصه بذات مقدّس او است اطلاق بر غير نمي‌شود بخلاف رحيم که بر غير هم اطلاق مي‌شود، زيرا رحمن دلالت بر سعه رحمت مي‌کند که فرو گرفته کل‌ّ شي‌ء را، چنانچه مي‌فرمايد: وَ رَحمَتِي وَسِعَت کُل‌َّ شَي‌ءٍ اعراف آيه 155 رَبَّنا وَسِعت‌َ کُل‌َّ شَي‌ءٍ رَحمَةً وَ عِلماً مؤمن آيه 7 و ما در مجلد اول در سوره حمد در تفسير بسمله مفصلا بيان کرده‌ايم.
جلد 16 - صفحه 370
قرآن نصوصي دارد که واجب الاتباع است و ظواهري دارد که حجّت است بعد از فحص از مخصّصات و مقيدات و قرائن مجاز و متشابهات که مي‌فرمايد:
وَ أُخَرُ مُتَشابِهات‌ٌ الي قوله تعالي وَ ما يَعلَم‌ُ تَأوِيلَه‌ُ إِلَّا اللّه‌ُ وَ الرّاسِخُون‌َ فِي العِلم‌ِ آل عمران آيه 5، و بواطني دارد هفت بطن الي هفتاد بطن که علم به جميع بواطن احدي ندارد جز رسول خدا و ائمّه اطهار که مفاد.
عَلَّم‌َ القُرآن‌َ علم به جميع قرآن نص، ظاهر، محکم، متشابه، بواطن قرآن را شامل مي‌شود لذا در اخبار تفسير به امير المؤمنين کردند و اينکه بيان مصداق است و نيز در اخبار داريم مي‌فرمايد
(لا يعرف القرآن الا من خوطب به).
اگر مراد نوع انسان باشد مراد از علمه البيان بيان ما في الضمير است که قوه ناطقه باشد که گفتند: (الانسان حيوان ناطق) که آنچه در دل دارد مي‌تواند به زبان ظاهر کند و اگر مراد انسان کامل باشد که شخص شخيص پيغمبر اکرم است زيرا کفّار و مشرکين و اهل ضلالت که بکلي از انسانيت خارج شدند أُولئِک‌َ کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ اعراف آيه 178 إِن هُم إِلّا کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ فرقان آيه 46 و اما مؤمنين و لو مقام انسانيت را دست آوردند لکن به هر درجه که باشند باز نقصان دارند فقط انسان کامل معصومين هستند انبياء و ائمه اطهار و اوصياء انبياء و اکمل از کل‌ّ وجود مقدّس ختمي مرتبت است پس مراد از علمه البيان علم ما کان و ما يکون است که در دعاء ندبه مي‌خواني
(و علمته علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقک)
و از خود آن حضرت است فرمود:
(ما من شي‌ء يقربکم الي الجنة و يبعدکم عن النار الّا فقد امرتکم به و ما من شي‌ء يبعدکم عن الجنة و يقربکم الي النار الا فقد نهيتکم عنه).