تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ أَنَّ إِلى‌ رَبِّکَ الْمُنْتَهى‌ (42) وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَکَ وَ أَبْکى‌ (43) وَ أَنَّهُ هُوَ أَماتَ وَ أَحْيا (44) وَ أَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّکَرَ وَ الْأُنْثى‌ (45) مِنْ نُطْفَةٍ إِذا تُمْنى‌ (46) وَ أَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرى‌ (47) وَ أَنَّهُ هُوَ أَغْنى‌ وَ أَقْنى‌ (48) وَ أَنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرى‌ (49) وَ أَنَّهُ أَهْلَکَ عاداً الْأُولى‌ (50) وَ ثَمُودَ فَما أَبْقى‌ (51) وَ قَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ کانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَ أَطْغى‌ (52) وَ الْمُؤْتَفِکَةَ أَهْوى‌ (53) فَغَشَّاها ما غَشَّى (54) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکَ تَتَمارى‌ (55) هذا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى‌ (56) أَزِفَتِ الْآزِفَةُ (57) لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ کاشِفَةٌ (58) أَ فَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ (59) وَ تَضْحَکُونَ وَ لا تَبْکُونَ (60) وَ أَنْتُمْ سامِدُونَ (61) فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَ اعْبُدُوا (62) ترجمه‌ و بدرستيکه بسوى پروردگار تو است پايان هر امر و بدرستيکه او خنداند و گرياند و بدرستيکه او ميراند و زنده گرداند و بدرستيکه او آفريد دو صنف حيوان را که ذکور و اناث است‌ از نطفه‌اى وقتى که مقدّر و ريخته ميشود و بدرستيکه بر او است آفريدن ديگر و بدرستيکه او توانگر ساخت و سرمايه داد و بدرستيکه او پروردگار ستاره شعرى است‌ و بدرستيکه او هلاک نمود قوم عاد نخستين را و ثمود را پس باقى نگذارد و قوم نوح را پيشتر همانا آنها بودند ستمکارتر و سرکش‌تر و سرزمين زير و زبر شده را سرنگون ساخت‌ پس فرا گرفت آنرا آنچه فرا گرفت‌ پس بکدام نعمت پروردگارت شک ميآورى‌ اين بيم دهنده‌ايست از بيم دهندگان پيشين‌ نزديک شد نزديک شونده‌ نيست مر آنرا جز خدا ظاهر سازنده‌اى‌ آيا پس از اين سخن تعجّب ميکنيد و مى‌خنديد و نمى‌گرييد و شما مشغول بلهو و لعبيد پس سجده کنيد مر خدايرا و بندگى کنيد او را. تفسير خداوند متعال در آيات سابقه چند جمله از صحف موسى و ابراهيم‌ جلد 5 صفحه 95 عليهما السلام نقل فرموده بود و در اين آيات متعرّض بقيّه مطالب آن دو کتاب آسمانى شده ميفرمايد و آنکه بسوى پروردگار عالم است بازگشت تمام امور از فصل خصومات و جزاى اعمال و غيرها و در روايات ائمه اطهار بانتهاء تکلّم و حسن سکوت وقتى منجرّ بگفتگو در ذات خدا شود تفسير شده و موجبات سرور و حزن بندگانرا خداوند فراهم ميفرمايد پس او ميخنداند و ميگرياند و قمّى ره نقل فرموده که خدا آسمانرا ميگرياند بباران و زمين را ميخنداند بگل و گياه و خداوند ميميراند بندگانرا در دنيا برسيدن اجل مقدّر و زنده ميکند آنها را در قبر و قيامت براى مجازات اعمالشان و خداوند خلق فرموده انسان و حيوان را دو صنف ذکور و اناث نر و ماده از نطفه و منى مرد و زن وقتى که از محلّ خود خارج و ريخته شود در رحم زن و قرار گيرد در آن و بعضى تمنى را بتقدير تفسير نموده‌اند و بنابراين شايد مراد تبديل صورت آن از خون و تغيير رنگ آن بسفيدى باشد در مسير خود از اصلاب آباء بأرحام امّهات چنانچه در نقل قمّى ره اشاره بآن شده است و بر خدا است که خلق ديگرى بفرمايد و مردم را در وقت معيّنى زنده فرمايد و داد مظلوم را از ظالم بستاند چون وسائل ظلم را بظالم داده و وسائل دفاع را بمظلوم نداده و وعده انتقام را باو و پاداش اعمال خوب و بد بندگانرا بآنها داده و بايد بوعده خود وفا کند و او بى‌نياز فرموده است مردم را باداره معاش آنها و زائد بر آن از اموال براى مزيد نعمت و مکنت و در معانى و قمّى ره از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که مراد بى‌نياز نمودن هر انسانى است بمعاش او و خوشنود نمودن او است بکسب بازوى خود و قمّى ره نقل فرموده که شعرى نام ستاره‌اى است در آسمان که آخر شب طلوع ميکند و قريش و قومى از عرب او را عبادت مينمودند و بنابراين تخصيص آن بذکر براى اثبات مخلوقيّت است که با خالقيت منافات دارد و خداوند هلاک فرمود قوم عاد را که از پيشينيان بودند و پيغمبر آنها هود بود و گفته شده جمعى از آنها در وقت هلاک آن قوم در مکّه بودند و بعدا ظاهر شدند و بعاد اخرى معروف گشتند و نيز هلاک فرمود قوم ثمود را که پيغمبر آنها حضرت صالح بود و احدى از آنها يا از هر دو قوم را جلد 5 صفحه 96 خداوند در زمين باقى نگذارد و نيز هلاک فرمود قوم نوح عليه السّلام را که قبل از آن دو قوم و ستمکارتر بخلق و طاغى و ياغى‌تر با خدا بودند چون آنحضرت را بسيار آزار مينمودند و نميگذاردند کسى نزد او برود و بقدرى او را ميزدند که توانائى حرکت برايش نمى‌ماند و نيز خداوند ساقط فرمود اهل قراء لوط را که زير و زبر شد وقتى جبرئيل آنرا بآسمان برد و سرنگون بزمين افکند پس احاطه نمود بر آن قراء عذاب الهى بطوريکه بوصف در نيايد و قمّى ره نقل فرموده که مراد از مؤتفکه بصره است بدليل آنکه امير المؤمنين عليه السّلام آنرا باين اسم خوانده و تکذيب زيادى از آن و اهلش فرموده و نقل فرموده که تاکنون دو مرتبه زير و زبر شده و دفعه سوم در رجعت خواهد شد و خداوند بعد از ذکر اين قضايا اجمالا که تفصيل آنها در سور سابقه گذشته است چون اينها الطافى بوده که نسبت باهل ايمان شده ميفرمايد پس بکدام يک از نعم و الطاف پروردگارت اى بنده حق‌شناس شک مى‌آورى و از آن بتوحيد او پى نميبرى با آنکه همه دلالت بر آن دارد يا در کدام يک از اين ادلّه توحيد خدا مجادله مينمائيد چون اينها همه انتقامات الهيّه بوده که از ستمکاران بر انبياء و اهل ايمان کشيده شده و موجب عبرت و انذار خلق گشته لذا بعدا ميفرمايد اين پيغمبر منذر هم يکى از آن انبياء و منذرين سابق است همان عذابها که براى ستمکاران بآنها نازل شد بر اهل شرک و عناد مکّه مترقب است نزديک شد آن حادثه که بايد نزديک شود يا اکنون نزديک شده نيست جز خدا کسى قادر بر دفع و رفع آن و قمّى ره نقل فرموده که مراد قيامت است و جمعى از مفسرين هم بآن تفسير نموده‌اند و هيچ نفسى نميتواند از شدائد و اهوال آن جلوگيرى نمايد و برطرف کند آنها را يا ظاهر سازد و برپا کند قيامترا و تأنيث کاشفه يا باعتبار نفس است که مؤنّث مجازى است يا براى آنکه مصدر است مانند عاقبت و عافيت يعنى نيست براى آن از غير خدا کشفى و نزديکى قيامت باعتبار تحقّق وقوع آنست در آتيه‌اى که دوام ندارد و بزودى تمام ميشود اينها بيانات مفسرين است ولى بنظر حقير مراد همان انتقامات الهى و عذابهاى دنيوى است که بآنها واصل شد از قتل و اسارت و ذلّت و غيرها بقرينه آيات سابقه و اينکه اخيرا فرموده آيا از اين‌ جلد 5 صفحه 97 خبر تعجّب ميکنيد از روى انکار و استهزاء مينمائيد از باب استکبار و گريه نميکنيد از فرط حزن و انزجار و در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد از آنحديث اخبار سابقه است و از آن معلوم ميشود که اينخبر اخير هم از قبيل همان اخبار و از سنخ همان انذار است و محتمل است مراد از قيامت که قمّى ره نقل فرموده قيامت صغرى باشد يعنى اجل شما نزديک شده و کسى جز خدا نميتواند از آن جلوگيرى نمايد و شما هنوز مشغول لهو و لعب يا غافل از ذکر خدا و در انکار و استکباريد پس روى نياز بدرگاه کارساز آوريد و سجده کنيد خدا را و بندگى و اطاعت نمائيد او را و دست از پرستش بتها برداريد تا مشمول رحمت الهى شويد و چون امر ظاهر در وجوب است در آخر اين سوره واجب است سجده نمودن چنانچه قبلا بيان شد و اللّه تعالى و اوليائه اعلم بمراده در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه مداومت نمايد بر قرائت سوره النّجم در هر روز يا در هر شب به نيک نامى و محبوبيّت در ميان مردم زندگانى کند و آمرزيده از دنيا رود و الحمد للّه رب العالمين. جلد 5 صفحه 98