تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَ الْکافِرُونَ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ «26» وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لکِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ «27» وَ هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا وَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَ هُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ «28» وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ «29» وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَيْدِيکُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ کَثِيرٍ (30)
ترجمه
و اجابت مينمايد آنانرا که گرويدند و کردند کارهاى شايسته و زياده ميدهد ايشانرا از فضل خود و کافران براى آنها عذابى سخت است
و اگر وسعت دهد خدا روزى را براى بندگانش هر آينه ستم کنند در زمين ولى فرو ميفرستد باندازه آنچه ميخواهد همانا او بر بندگانش مطّلع بينا است
و او است که فرو ميفرستد باران را بعد از آنکه نوميد شدند و منتشر ميگرداند رحمتش را و او صاحب اختيار ستوده است
و از نشانه‌هاى قدرت او است آفريدن آسمانها و زمين و آنچه پراکنده کرد در آن دو از جنبنده و او بر جمع کردنشان وقتى که بخواهد توانا است
و چيزيکه برسد بشما از مصيبت پس براى امرى است که کسب کرده است دستهاى شما و ميگذرد از بسيارى از آنها.
تفسير
خداوند متعال دعاى اهل ايمان و اعمال صالحه را در باره خودشان و برادران دينيشان در صورتى که صلاح باشد اجابت ميفرمايد و اعمال ايشانرا قبول ولدى الاقتضاء زيادتر از آنچه خواستند و استحقاق داشتند تفضّلا بايشان عطا خواهد فرمود ولى کفّار از اينمعانى بهره ندارند و براى آنها عذاب سخت در قيامت است در کافى از امام باقر عليه السّلام در ذيل اين آيه نقل نموده که فرمود آن مؤمن است که دعا ميکند براى برادر مؤمن خود در غيابش پس ملائکه آمين مى‌گويند و خدا ميفرمايد براى تو دو برابر آنست که طلب نمودى براى او و مسئول تو را اجابت نمودم براى دوست داشتن تو او را و در مجمع از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نقل نموده که زياد ميکند خدا براى ايشان از فضلش شفاعت را از کسيکه واجب شده است براى او آتش از کسانيکه نيکى کردند بايشان در دنيا و معلوم است که تفضّل بر بندگان بايد بر وفق مصلحت آنها باشد و اگر خداوند وسعت دهد روزى را بر بندگانش و هر چه بخواهند بآنها عطا فرمايد هر آينه از حدّ خود تعدّى و تجاوز نمايند و زياد خوشحال و سرگرم شوند بدنيا و از آخرت غفلت نمايند و بيکديگر ظلم کنند ولى خداوند هر کس را بميزان صلاح دنيوى و اخروى او روزى و مال و عزّت ميدهد و او از ضمائر و مقدار قابليّت و استعداد ثروت و اقتضاء حال و وسعت مجال بندگان
جلد 4 صفحه 582
خود با خبر است مى‌داند و ميبيند مصالح و مفاسد امور آنها را در حديث قدسى است که همانا بعضى از بندگان من کسى است که اصلاح نميکند او را مگر غنا و بى‌نيازى و اگر فقير نمايم او را فاسد ميکند فقر او را و همانا بعضى از بندگان من کسى است که اصلاح نميکند او را مگر فقر و ندارى و اگر بى‌نياز کنم او را فاسد ميکند او را دارائى و اين براى آنستکه من تدبير مينمايم امور بندگان خود را با علمى که بباطن آنها دارم و آن خداوند ذات مقدسى است که نازل ميکند از آسمان باران نافع بموقع لازم را که غيث خوانده ميشود بعد از آنکه نااميد شده باشند از آن بندگان که بيشتر موجب مسرّت و خوشحالى و مقتضى براى شکرگزارى است و منتشر مينمايد و پراکنده ميکند رحمت خود را در کوه و دشت و صحرا و دريا و بهره مى‌برند از آن انسان و حيوان و اشجار و گل و گياه و او است مدير امور و مالک رقاب و صاحب اختيار بندگان و ستوده و مستحق پرستش و ستايش است و از دلائل قدرت او است خلقت آسمانها و زمين با اين عظمت و وسعت و تمام موجودات جاندار از ملائکه و جن و انس و انواع حيوانات که در آسمانها و زمين پراکنده فرموده و او بر جمع و حشر و اعدام و ايجاد آنها هر وقت بخواهد قادر و مقتدر است و آنچه برسد از مصيبت بر بندگان گناه‌کار که مخاطب در آيه اخيره‌اند بقرينه نسبت کسب معصيت بآنها براى گناهى است که از آنها سرزده با آنکه خداوند از بسيارى از معاصى آنها ميگذرد در کافى از امام صادق عليه السّلام در ذيل اين آيه نقل نموده است که نيست براى کسى پيچ و تاب رگى و صدمه سنگى و لغزش پائى و خراش بدن از چوبى مگر بسبب گناه و امّا آنچه خدا عفو مينمايد بيشتر است از آنچه تعجيل ميفرمايد در عقوبت آن در دنيا و خدا اجلّ و اکرم است از آنکه باز او را در آخرت عقوبت نمايد و در مجمع قريب به اين معنى از امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام در جواب کسيکه سؤال نموده از مصائب وارده بر اهل بيت عصمت و طهارت نقل نموده که خداوند اولياء خود را مخصوص بمصائبى ميفرمايد براى مزيد اجرشان بدون گناه و ظاهرا اختصاص باولياء ندارد مصائب وارده بر اطفال و اشخاص بيگناه ديگر هم موجب اجر خواهد بود و اللّه اعلم.
جلد 4 صفحه 583