سوره شوری(الشورى)، آیه ۲۹ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۸۶
وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِن دَابَّةٍ وَهُوَ عَلَىٰ جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَاءُ قَدِيرٌ
و از آیات اوست آفرینش آسمانها و زمین و آنچه از جنبندگان در آنها منتشر نموده؛ و او هرگاه بخواهد بر جمع آنها تواناست!
معنی کلمات و عبارات
«خَلْقُ»: آفرینش. آفریدهها. «بَثَّ»: پخش و پراکنده کرده است. مراد پدید آوردن و افزایش و پراکندن است. «دَآبَّةٍ»: جنبنده. این واژه شامل انسانها و موجودات ریز ذرّهبینی و حیوانات غولپیکر و تمام چیزهای زنده میباشد. (نگا: بقره / انعام / ، فاطر / ). «مَا بَثَّ فِیهِمَا مِن دَآبَّةٍ»: این آیه و آیه سوره نحل، با صراحت بیان میدارند که در پهنه آسمان نیز جنبندگان زنده موجود و فراوانند. «جَمْعِهِمْ»: گرد آوردن ذویالعقول، یعنی انسانها، برای حساب و کتاب قیامت. مراد گرد آوردن انسانها (نگا: نساء / ، انعام / ، مرسلات / ) و سایر حیوانات (تکویر / در هنگامه قیامت است. «هُوَ عَلَی جَمْعِهِمْ إذَا یَشَآءُ قَدِیرٌ»: برخی این جمله را دالّ بر این میدانند که چه بسا روزی و روزگاری، موجودات ذویالشعور آسمانها و زمین با یکدیگر تماس حاصل کنند و جهانیان با یکدیگر ارتباط پیدا نمایند.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - آفرینش آسمان ها و زمین و جانداران، از نشانه هاى روشن خدا و قدرت او است. «و من ءایته خلق السموت و الأرض و ما بثّ فیهما من دابّة»
۲ - آفرینش آسمان ها مقدم بر آفرینش زمین* «و من ءایته خلق السموت و الأرض»
۳ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد «السموت»
۴ - آسمان ها، دربردارنده موجودات زنده و جاندار «و ما بثّ فیهما من دابّة»
برداشت یاد شده با توجه به معناى «دابّة» است که به موجود زنده و داراى حرکت، اطلاق مى شود.
۵ - جانداران موجود در آسمان ها، فراوان و گسترده اند; نه اندک و استثنایى «و ما بثّ فیهما من دابّة»
با توجه به واژه «بثّ» - که به معناى پراکندگى است - فراوانى موجودات زنده در آسمان هارا مى توان استفاده کرد; زیرا با توجه به فراخناى آسمان ها، اگر موجودات زنده اندک باشند، تعبیر «بثّ» مناسب نمى باشد.
۶ - اندیشه و مطالعه در آفرینش طبیعت، از راه هاى خدا شناسى است. «و من ءایته خلق السموت و الأرض و ما بثّ فیهما من دابّة»
۷ - آفرینش آسمان ها، زمین و موجودات زنده، تنها بخشى از آیات الهى است. «و من ءایته»
با توجه به معناى «من» - که براى تبعیض است - به دست مى آید که جهان هستى سرشار از آیات خداوند است و آفرینش آسمان ها و زمین تنها بخشى از آنها مى باشد.
۸ - خداوند، توانا بر گردآورى موجودات زنده جهان، هر زمان که مشیتش بدان تعلق گیرد. «و هو على جمعهم إذا یشاء قدیر»
۹ - تعیین زمان برپایى قیامت، در اختیار خداوند و در گرو مشیت او است. «و هو على جمعهم إذا یشاء قدیر»
با توجه به این که زمان جمع آورى موجودات روز قیامت است، از آیه شریفه استفاده مى شود که تعیین زمان آن وابسته به اراده و مشیت خداوند است.
۱۰ - تولد و مرگ موجودات، وابسته به مشیت الهى است. «و من ءایته خلق السموت ... و هو على جمعهم إذا یشاء قدیر»
ممکن است منظور از جمع - به قرینه «بثّ» - نابودى و انقراض تمامى موجودات باشد; همان گونه که آفرینش و پراکندگى آنها به دست خداوند است.
۱۱ - تمامى موجودات زنده در قیامت، محشور خواهند شد. «و هو على جمعهم إذا یشاء قدیر»
با توجه به ضمیر «هم» در «جمعهم» - که به همه موجودات (ما بثّ فیهما) بر مى گردد - مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۲ - شعورمندى و تکلیف تمامى موجودات زنده هستى * «و هو على جمعهم إذا یشاء قدیر»
چنانچه «دابّة» بر همه جنبندگان اطلاق شود و آیه شریفه محشور گشتن تمامى آنان در قیامت را متذکر گردد، این احتمال قوت مى گیرد که عقل، شعور و تکلیف اختصاص به انسان ندارد.
۱۳ - برپایى قیامت براى آفریننده هستى، امرى سهل و آسان است. «و من ءایته ... و هو على جمعهم إذا یشاء قدیر»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۵۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۵۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۵۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۹
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تاریخ خلقت آسمان هاتجمع موجوداتتکلیف موجوداتموجودات زنده آسمان هاکثرت موجودات آسمان هاحشر اخروی موجوداتتاریخ خلقت زمینسهولت قیامتتفکر در آفرینششعور موجوداتخلقت آسمان هاخلقت موجوداتخلقت زمینوقت قیامتمنشأ حیاتدلایل خدا شناسیمنشأ مرگتعدد آسمان هاآثار مشیت خدامشیت خدانشانه های قدرت خداقدرت خداویژگیهای قیامتاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۸ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۳ آیه
- وجود جنبندگانی میان موجودات اسمانی+۱ آیه
- موجودات اسمانها، از ایات خدا+۲ آیه
- افرینش اسمانها، ایه خدا+۳ آیه
- افرینش جنبندگان در روی زمین از ایات الهی+۴ آیه
- افرینش زمین، از ایات خدا+۲ آیه
- وجود موجوداتی در اسمان از ایات خدا+۴ آیه
- وجود موجوداتی در زمین از ایات خدا+۴ آیه
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۴ آیه
- افرینش اسمانها، زمین و جنبندگان، دلیل قدرت خداوند بر حشر، در قیامت
- حشر و حاضر شدن تمام انسانها نزد پروردگار، هنگام رستاخیز+۵ آیه
- حشر و رستاخیز تمام انسانها در روز قیامت، برخاسته از قدرت لایزال الهی+۱ آیه
- مشیّت خداوند، منشا حشر همه انسانها و موجودات
- پراکنده بودن حیوانات در زمین، از ایات الهی برای خردورزان+۱ آیه
- گسترش و پراکندگی هر نوع جنبنده ای بر روی زمین، به فرمان خداوند+۳ آیه
- برانگیخته شدن همه جنبندگان زمین، در قیامت+۱ آیه
- حشر حیوانات در قیامت، با قدرت مطلق خداوند
- اعاده خلقت اشیا، به فرمان خداوند+۱ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۳ آیه
- جنبندگان، از جمله موجودات زمینی+۱ آیه
- حشر تمام انسانها در روز قیامت، جلوه ای از قدرت لایزال الهی+۱ آیه
- قدیر / اسماوصفات+۴ آیه
- حشر جنبندگان، در دست مشیّت و قدرت خداوند
- قدرت مطلق خداوند، منشا حاکمیّت مشیّت او