تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِکَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ (41) أَوْ نُرِيَنَّکَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ (42) فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْکَ إِنَّکَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (43) وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ (44) وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ (45)
ترجمه
پس اگر ببريم تو را پس همانا ما از آنها انتقام کشندگانيم
يا
جلد 4 صفحه 605
بنمايانيم بتو آنچه را که وعده داديم آنها را پس همانا ما بر آنها قدرت دارندگانيم
پس چنگ بزن بآنچه وحى شد بسوى تو همانا تو بر راه راستى
و همانا آن هر آينه موجب تذکّر است براى تو و براى خويشانت و زود است که پرسيده شويد
و بپرس از آنانکه فرستاديم پيش از تو از پيغمبرانمان آيا قرار داديم غير از خداى بخشنده معبودهائى که پرستيده شوند.
تفسير
خداوند متعال براى تقويت قلب و تسليت خاطر حبيب خود از آزار کفّار قريش در تعقيب آيه سابقه ميفرمايد پس اگر ببريم ما تو را از اين عالم به عالم آخرت انتقام تو را از آنها بعد از تو خواهيم کشيد يا ارائه خواهيم داد به تو عذابى را که وعده داديم بر آنها وارد نمائيم اگر باقى گذاريم تو را در دنيا و در هر حال اقتدار ما بر آنها ثابت و محقّق است و کلمه امّا مرکّب از ان شرطيّه و ماء زائده است براى تأکيد و خلاصه مفاد دو آيه آنستکه آنها از عذاب ما رهائى ندارند خواه تو باشى خواه نباشى پس با کمال دلگرمى و اطمينان خاطر متمسّک و متشبّث باش بقرآن و بدانکه تو بر راه مستقيم بهشت ثابت و برقرارى و همانا آن قرآن موجب تذکّر و ياد آورى و نام نيک است براى تو و خويشانت تا روز قيامت که در آنروز از اداء حقّ آن اعمّ از حفظ احترام و عمل باحکام و شکر اين انعام پرسيده خواهيد شد در مجمع روايت نموده که جابر بن عبد اللّه انصارى ره گفت من نزديکترين مردم بودم به پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم در حجّة الوداع وقتى که در منى بوديم حضرت فرمود باصحاب که ميبينم شما را بعد از من کافر شويد و گردن يکديگر را بزنيد و قسم بخدا اگر چنين کنيد مرا بيابيد در لشگرى که با شما بجنگند پس توجّه بپشت سر خود کرد و سه مرتبه فرمود يا على پس ديديم آثار وحى در وجود آنحضرت ظاهر گشت و نازل شد فامّا نذهبنّ بک فانّا منهم منتقمون بعلى بن ابى طالب عليه السّلام و از ابن عباس ره هم اين معنى نقل شده که بتوسط على بن ابى طالب عليه السّلام خدا انتقام از آنها خواهد کشيد و ظاهرا مراد در رجعت است ولى قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد آنستکه اگر ببريم تو را اى محمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم از مکّه بمدينه پس ما تو را برميگردانيم بمکّه و انتقام ميکشيم از آنها بعلى بن ابى طالب عليه السّلام و شمه‌ئى از اين مقال در سوره المؤمنون
جلد 4 صفحه 606
گذشت و نيز قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که مراد از انّک على صراط مستقيم ثبوت بر ولايت على عليه السّلام است و على صراط مستقيم است و در ذيل آيه بعد در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که ما قوم پيغمبريم و ما مسئوليم و از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مقصود مائيم و ما اهل ذکريم و ما مسئوليم يعنى ائمه عليهم السلام و در بصائر از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و اهل بيت او اهل ذکرند و ايشان مسئولانند و اين معانى با ظاهر منافات ندارد چنانچه کرارا تذکّر داده شده است که مراد معانى خفيّه و افراد کامله است و گفته‌اند خداوند امر فرموده به پيغمبر خود که سؤال فرمايد از امّتهاى انبياء سابق که آيا خداوند براى خود هيچوقت شريکهائى قرار داده که مردم پرستش آنها را نمايند تا آنها بگويند خير نداده و مشرکين مکّه متوجه شوند که مذهب آنها مخالف با تمام اديان حقّه است ولى اين معنى مخالف با ظاهر آيه اخيره و روايات کثيره از عامّه و خاصه است چون مستفاد از آنها آنستکه اين امر از خداوند در شب معراج به پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم شد که از انبياء سابق که همه در بيت المقدّس براى اقتداء بحضرت حاضر شده بودند سؤال فرمايد از اصل اديان حقّه که توحيد خدا و نفى شرک است و در روايات خاصه است که او سؤال فرمود و ايشان اقرار نمودند بتوحيد خدا و نفى شرک و رسالت آنحضرت و فضل اهل بيت او بر امّت و فضل شيعيان ايشان براى آنکه عهد و ميثاق خودشان را با خدا به پيغمبر آخر الزّمان تسليم و بپايان برسانند و اين بعد از آن بود که بفيض اقتداء بآنحضرت رسيده بودند و بنابر اين آيه شريفه حاجت بتقدير امم يا اتباع قبل از من أرسلنا ندارد که بنا بر معناى اوّل دارد ولى در مجمع آن معنى را باکثر مفسّرين نسبت داده و ظاهرا مراد اهل سنّت باشد و بنظر حقير اين معنى متعيّن است چون با ظاهر آيه موافق و با صريح روايات منطبق است و محتاج بتقدير و تکلّف نيست و بعضى گفته‌اند در شب معراج اين آيه نازل و ظاهرا امر شد به پيغمبر که سؤال کند ولى حضرت نفرمود چون خود علم داشت و پيغمبران چون شنيدند آيه را همه بتوحيد و نفى شرک اقرار و اعتراف نمودند و گفتند ما همه مبعوث بر آن بوديم و اللّه تعالى اعلم بحقائق الامور.
جلد 4 صفحه 607