تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ کانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَ کانُوا بِعِبادَتِهِمْ کافِرِينَ «6» وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ هذا سِحْرٌ مُبِينٌ «7» أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلا تَمْلِکُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِما تُفِيضُونَ فِيهِ کَفى بِهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ «8» قُلْ ما کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ ما أَدْرِي ما يُفْعَلُ بِي وَ لا بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ ما يُوحى إِلَيَّ وَ ما أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُبِينٌ «9» قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ کانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ عَلى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ «10»
ترجمه
و چون محشور شوند مردم ميباشند براى آنها دشمنانى و باشند بپرستش آنها کافران
و چون خوانده شود بر آنها آيات ما که روشن است گويند آنانکه کافر شدند مر حقّ محقّق را هنگاميکه آمد آنها را اين جادوئى آشکار است
بلکه ميگويند بدروغ نسبت داد آنرا بگو اگر بافته و بدروغ نسبت داده باشم آنرا پس مالک و صاحب اختيار نيستيد براى من از خدا چيزى را او داناتر است بآنچه زبان درازى ميکنيد در آن کافى است او که باشد گواه ميان من و شما و او است آمرزنده مهربان
بگو نيستم نوپديدار از پيغمبران و نميدانم چه کرده ميشود با من و نه با شما پيروى نميکنم مگر آنچه را که وحى کرده ميشود بمن و نيستم من مگر بيم دهنده آشکار
بگو آيا ميدانيد که اگر بوده باشد از نزد خدا و کافر شده باشيد بآن و گواهى دهد شاهدى از بنى اسرائيل بر مانند آن پس ايمان آورد و سرکشى و تکبر کرده باشيد همانا خدا هدايت نميکند گروه ستمکاران را.
تفسير
خداوند متعال خبر داده است از حال معبودهاى باطل از هر جنس و نوع يا خصوص بتها که در آيات سابقه ذکر شد به بيان آنکه روز قيامت آنها دشمن پرستندگان خودشانند و از آنان بيزارى ميجويند و منکر سزاوار بودن خودشان براى عبادت ميشوند بعد از آنکه خداوند آنها را بنطق آورده باشد و بعضى جمله و کانوا بعبادتهم کافرين را بانکار نمودن کفّار عبادت معبودهاى خودشان را حمل نموده‌اند و اين خلاف ظاهر است در اين آيه اگر چه در واقع محقق است و بعدا بيان فرموده است حال پرستش کنندگان آنها را که چون آيات بيّنات قرآن را براى آنها تلاوت نمايند اين کفّار که از باب تعصّب و عناد منکر هر حقّ و حقيقتى که بر آنها عرضه شود ميگردند ميگويند اين قرآن سحرى است
جلد 4 صفحه 648
آشکار چون مى‌بينند تمام فصحاء و بلغاء از اتيان بمثل آن عاجزند و نميخواهند اقرار کنند که کلام خدا است بلکه ميگويند خودش ساخته و پرداخته و بدروغ نسبت بخدا ميدهد و دستور فرموده به پيغمبر خود که بآنها بفرمايد من غرضى ندارم جز آنکه آيات قرآن را که مشتمل بر مواعظ و نصايح و احکام مفيده است تلاوت نمايم براى آنکه شما بخير دنيا و آخرت برسيد و اگر افترا بخدا زده باشم و خدا بخواهد مرا عقاب کند شما نميتوانيد عذاب خدا را از من دفع نمائيد پس چرا من براى نفع شما خودم را مقصّر پيش خدا نمايم و خدا بهتر ميداند که شما چه نسبتهاى ناروائى بقرآن و بمن ميدهيد و کافى است خدا که شاهد و گواه ميان من و شما باشد و اگر توبه کنيد خدا شما را مى‌آمرزد چون او آمرزنده و مهربان است که تعجيل در عقوبت نميکند و مردم را بصلاح دنيا و آخرتشان دعوت ميفرمايد و نيز بآنها بفرمايد من اوّل پيغمبرى نيستم که از جانب خدا مبعوث شده باشم و از جزئيات احوال خود و شما در آتيه خبر ندارم که بدانم بسر من و شما از محنت و بلا چه ميآيد بلى آنچه را خداوند بمن وحى فرموده من ميدانم و بمقتضاى آن عمل مينمايم و بآن خبر ميدهم مانند آنکه ميدانم خداوند بالاخره مرا بر شما نصرت و ظفر ميدهد و دينم را در آفاق منتشر ميفرمايد وظيفه من فقط بيان معارف و احکام حقّه و بيم دادن مردم است به بيان فصيح و بليغ از مخالفت اوامر خدا و علم غيب مخصوص باو است کسى نبايد توقع داشته باشد از پيغمبر که حوادث و سر انجام هر فردى را در زندگى بيان نمايد پيغمبران گذشته هم چنين نبودند که از تمام حوادث آتيه خبر داشته باشند و نيز بآنها بفرمايد بمن بگوئيد اگر قرآن واقعا از طرف خدا نازل شده باشد و شما انکار کرده باشيد آنرا و يکنفر از بنى اسرائيل که نزد شما مسلّم بعلم و تقوى باشد شهادت داده باشد که اصول معارف آن از قبيل توحيد و عدل و معاد و منع از شرک و ظلم و غيره مطابق با تورية است که آن حقّ است و لذا اسلام اختيار نموده باشد مانند عبد اللّه بن سلام که گفته‌اند مقبوليّت عامّه داشت و باين جهت ايمان آورد و شما تکبّر و سرکشى از قبول آن نموده باشيد آيا ستم بخودتان و خلق ننموده‌ايد و بدانيد که خدا راهنمائى نميکند به بهشت گروه ستمکاران را و چون اينجمله دلالت بر جواب شرط داشته از کلام حذف شده
جلد 4 صفحه 649
است و بعضى گفته‌اند مراد از شهادت شاهدى از بنى اسرائيل حضرت موسى است که در تورية ذکر فرموده مانند اصول معارف قرآن را و بحق بودنش ايمان آورده است چون بيان کرده اوصاف پيغمبر آخر الزّمان را در تورية و بنظر حقير بعيد است و اللّه اعلم.