تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
نَحْنُ أَوْلِياؤُکُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ لَکُمْ فِيها ما تَشْتَهِي أَنْفُسُکُمْ وَ لَکُمْ فِيها ما تَدَّعُونَ (31) نُزُلاً مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ (32) وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ قالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (33) وَ لا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَکَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (34) وَ ما يُلَقَّاها إِلاَّ الَّذِينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقَّاها إِلاَّ ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (35)
ترجمه
مائيم دوستان شما در زندگانى دنيا و در آخرت و براى شما است در آن آنچه دلخواه شما باشد و براى شما است در آن آنچه تمنّا نمائيد
با آنکه آن تشريفات ورودى است از خداى آمرزنده مهربان
و کيست نيکوتر در سخن از کسيکه خواند بسوى خدا و کردکار شايسته و گفت همانا من از منقادانم
و يکسان نيست خوبى و بدى دفع کن بآنچه آن بهتر است پس آنگاه کسى که ميانه تو و او دشمنى است گوئى او دوستى است خويشاوند
و دارا نشوند آن را مگر آنان که صبر کردند و دارا نشود آن را جز صاحب بهره بزرگ.
تفسير
ملائکه سابق الذکر که در وقت مرگ بر کسانيکه ثابت قدم در ايمان بودند براى رفع خوف و حزن و بشارت ببهشت نازل ميشوند بايشان مى- گويند ما در دنيا دوستان شما بوديم که شما را از شرّ شيطان حفظ مينموديم و اينک هم با شما هستيم تا براى شما آنچه را دلخواه شما باشد آماده نمائيم و بدانيد که شما در اين عالم بتمام آرزوهاتان خواهيد رسيد و اين نعمتها که بشما و اصل ميشود که مانند تشريفات ورودى مهمان است مربوط بما نيست همه از طرف خداوند آمرزنده مهربان است که براى اکرام و اعظام شما فرستاده شده گواراى وجود باد و خدا ميفرمايد و که بهتر باشد از جهت گفتار از کسيکه دعوت نمود مردم را بسوى خدا و بجا آورد عمل شايسته را در بين خود و خداى خود و اقرار نمود با سلام و انقياد و تسليم در برابر اوامر الهى چون معلوم است کسى بهتر از چنين کس نيست که عياشى ره نقل نموده او على عليه السّلام است و بعضى گفته‌اند مراد پيغمبر صلى اللّه عليه و اله است که مانند حضرت ابراهيم که فرمود و انا اوّل المسلمين اقرار باسلام و انقياد در برابر اوامر الهى نمود ولى بيشتر بر حسب ظاهر فرموده‌اند مراد آن حضرت و تمام ائمه و دعاة الى اللّه ميباشند و در مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده در ذيل آيه اول که يعنى ما دوستان شما هستيم در دنيا که حفظ ميکنيم شما
جلد 4 صفحه 558
را در آن و نزد مرگ و در آخرت و قمى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که فرمود نمى‌ميرد هيچ کس که دوست ما و دشمن دشمنان ما باشد مگر آنکه پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و امير المؤمنين و حسنين عليهم السّلام ببالين او حاضر ميشوند و بشارت باو ميدهند و در تفسير امام عليه السّلام حديث مفصّلى از پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم نقل فرموده که خلاصه‌اش آنست که همان ملک الموت که براى قبض روح بنده مؤمن دوازده امامى حاضر ميشود تمام دلتنگى و نگرانى و تشويش او را از فقد مال و مفارقت عيال و نرسيدن بآمال و غيرها به ارائه دادن مقامات و نعم اخروى و رفقاى بهتر و برتر او را در آن عالم باو از او برطرف مينمايد بطوريکه ديگر هيچ حزنى از گذشته ندارد و هيچ ترسى از آينده براى او باقى نمى‌ماند و با کمال دلخوشى و اطمينان خاطر در سايه پيغمبر صلى اللّه عليه و اله و امير المؤمنين عليه السّلام و اولاد طاهرين آن دو جايگزين خواهد شد بشرط آنکه استقامت خود را در محبّت بآن خاندان معظّم تا آخر عمر حفظ کرده باشد و نيز خداوند براى دلگرمى رسول اکرم بدعوت ميفرمايد و مساوى نيست رفتار و گفتار خوب با رفتار و گفتار بد در آثار دنيوى و پاداش اخروى تو بايد دفاع نمائى از رفتار و گفتار بد کفار برفتار و گفتار خوب خود اگر احسن مجرّد از معناى تفضيل باشد و الّا ببهتر وجهى که ممکن باشد دفع آن از وجوه خير يعنى در مقابل اذيت و آزار و گفتار ناهنجار آنها بايد صبر و سکون و مدارا و معارضه بخوبى و احسان نمائى و بکلمات ملاطفت آميز دل آنها را بدست آورى و چون چنين کنى آن کس که ميان تو و او دشمنى و عداوت است مانند دوست و خويشاوند مهربان گردد ولى و اجد اين خصلت و خلق نيکو نمى‌شوند مگر کسانى که صبر و بردبارى و تحمل را شعار خود نمايند و نميرسد باين موهبت مگر کسى که خداوند بهره و نصيب وافرى از خير دنيا و آخرت باو عنايت فرموده است و کلمه لا در و لا السّيّئة زائده براى تأکيد نفى است و در کافى از امام صادق عليه السّلام در تفسير و لا تستوى الحسنة و لا السّيّئة نقل نموده که حسنه تقيّه است بتقيه در مذهب و در مجمع از آن حضرت نقل نموده که و ما يلقّيها الّا کلّ ذى حظّ عظيم.
جلد 4 صفحه 559