سوره فصلت، آیه ۳۴ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۸۰
وَ لاَ تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌ حَمِيمٌ
هرگز نیکی و بدی یکسان نیست؛ بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است!
معنی کلمات و عبارات
«لاتَسْتَوی»: مساوی و برابر و یکسان نیست. «إدْفَعْ»: پاسخ بده (نگا: مؤمنون / ). از میان بردار (نگا: بقره / حجّ / ). «وَلِیٌّ»: دوست. رفیق. «حَمِیمٌ»: گرم. صمیمی. «إدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ»: (نگا: مؤمنون / ).
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - مساوى نبودن خوبى و بدى، امرى روشن و آشکار «و لا تستوى الحسنة و لا السیّئة»
۲ - برخورد نیک و شایسته در برابر رفتارهاى زشت و ناپسند دشمنان، توصیه خداوند به پیامبر(ص) «و لاتستوى الحسنة و لا السیّئة ادفع بالتى هى أحسن»
۳ - سعه صدر و حسن برخورد - حتى با مخالفان - امرى بایسته براى رهبران جامعه اسلامى «ادفع بالتى هى أحسن»
۴ - جواز مقابله به مثل، در برابر برخوردهاى ناپسند * «ادفع بالتى هى أحسن»
از واژه «أحسن» - که صفت تفضیلى است - مى توان استفاده کرد که برخورد نیک در برابر اعمال نادرست، بهترین روش و شیوه احسن است و این بدان معنا نیست که مقابله به مثل، در برابر بدى فاقد حسن باشد.
۵ - نقش اساسى اخلاق نیک مبلغان و رهبران دینى، در تأثیرگذارى بر دیگران «و من أحسن قولاً ... ادفع بالتى هى أحسن»
۶ - تأثیر شگرف حسن خلق و برخورد نیک، در تبدیل دشمنى ها به دوستى ها «فإذا الذى بینک و بینه عدوة کأنّه ولىّ حمیم»
۷ - رعایت اخلاق نیک و برخورد مناسب با دشمنان، امرى پسندیده و نیکو «ادفع ... فإذا الذى بینک و بینه عدوة»
۸ - تأثیرپذیرى سریع انسان ها، از اخلاق نیک دیگران «ادفع بالتى هى أحسن فإذا الذى بینک و بینه عدوة کأنّه ولىّ حمیم»
با توجه به این که «إذا»ى فجائیه براى بیان ناگهانى بودن امرى به کار مى رود و نوعى ملازمه با سرعت و شتاب وقوع آن دارد، مطلب بالا استفاده مى شود.
۹ - برخوردهاى نامناسب، عامل تنش و اصطکاک در جامعه «ادفع بالتى هى أحسن ... کأنّه ولىّ حمیم»
از مفهوم آیه شریفه استفاده مى شود که اگر محبت و مهرورزى، این قدرت را دارد که دشمن را به دوست واقعى تبدیل کند; پس معلوم مى شود ریشه بسیارى از دشمنى ها، برخوردهاى نامناسب است.
۱۰ - مسلمانان، موظف به انتخاب بهترین روش ها در جهت کاستن و یا زدودن دشمنى ها و تنش هاى اجتماعى «ادفع بالتى هى أحسن ... کأنّه ولىّ حمیم»
۱۱ - استفاده از امور روشن و همه فهم، در جهت تبلیغ و هدایت، روشى قرآنى است. «و لاتستوى الحسنة و لا السیّئة ... کأنّه ولىّ حمیم»
تکیه بر اصل تفاوت خوبى و بدى - که امرى روشن و قابل فهم براى همگان است - به عنوان پیش درآمد سفارش به اخلاق نیک در تبلیغ، بیانگر مطلب یاد شده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۵۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۱–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار خوش اخلاقی رهبران دینیآثار خوش اخلاقی مبلغاناهمیت رفع دشمنیاهمیت شرح صدر رهبران دینیخوشرفتاری محمدقیاس خوبی با بدیمقابله به مثل در عمل ناپسندوضوح تفاوت خوبی و بدیعوامل دوستیخوش اخلاقی با دشمنانآثار خوش اخلاقیعوامل رفع دشمنیاهمیت حل اختلاففضایل اخلاقیعوامل مؤثر در تبلیغروش برخورد با دشمنانتأثیرپذیری انساناهمیت اتحادعوامل اختلافمسؤولیت رهبریآثار عمل ناپسندپایه های رفتارمسؤولیت مسلمانانتوصیه به محمدروش هدایتروش تبلیغتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۰)
- برخورد نیک در برابر رفتارهای ناشایست، زمینهساز اشتی و تبدیل دشمنیها به دوستی
- ایجاد صمیمیّت و دوستی میان انسانها، بر اثر احسان به یکدیگر
- مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
- لزوم تسامح و تساهل و برخورد شایسته در برابر کافران و دشمنان دین، هنگام دعوت انان به سوی خدا+۱ آیه
- اتّخاذ بهترین شیوه در برابر بدی دیگران، موجب همانند شدن دشمن به دوست صمیمی
- اتّخاذ بهترین شیوه در برابر بدی دیگران موجب همانند شدن دشمن به دوست صمیمی
- پیامبر(صلی الله علیه واله) تحت تعلیم خداوند، در کیفیّت رفتار با مردم+۲ آیه
- تبدیل دشمنیها به دوستیهای ریشهدار، از اثار حسن خلق
- خوش خلقی و گفتار نیک، توصیه خداوند به بندگانش+۲ آیه
- حسن خلق در معاشرت با دیگران، سفارش خداوند+۲ آیه
- خصال نیک و انسانی، از اسباب حسن معاشرت با دیگران+۱ آیه
- صبر و شکیبایی، از عوامل حسن خلق، در معاشرت با دیگران+۱ آیه
- برتری روشن و قطعی حسنه بر سیّیه
- لزوم حسن خلق و رفتار نیک، در برابر بدیها+۱ آیه
- رعایت اخلاق نیک و برخورد مناسب با دشمنان، توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)
- برخورد نیک در برابر رفتار ناپسند دشمنان، تنها در توان انسانهای شکیبا+۱ آیه
- تاثیر شگرف حسن خلق و برخورد نیک، در تبدیل دشمنیها به دوستیها
- برخورد نیک و حسن خلق، موجب تبدیل شدن دشمنی به دوستی
- افساد و اخلالگری در روابط انسانها، از دامهای شیطان+۳ آیه
- دشمنی و کینه توزی بین انسانها، از ابزار شیطان+۳ آیه
- صبرپیشگی عامل نیکی در برابر بدی دیگران+۲ آیه
- صبر و شکیبایی مفیدتر و ارزشمندتر از قصاص و مقابله به مثل+۴ آیه
- صبر، نشانه بهره مندی از کمال انسانی و خصلتهای نیک+۱ آیه
- نیکی در برابر بدی دیگران از اخلاق انسانهای صبور+۳ آیه
- صابران دارای شرح صدر و توان تحمل مخالفان+۱ آیه
- توجّه به اصل بدیهی برتری نیکی بر بدی زمینه ساز صبر در برابر بدی دیگران+۱ آیه
- خصلت نیک و کمال انسانی از عوامل دستیابی به خصلت شکیبایی+۱ آیه
- رعایت عدالت، در براورد شخصیّت انسانها و گروهها و احترام به ارزشهای متعالی انان روشی الهی+۱ آیه
- عفو و گذشت در برابر بدیها، بستری برای ایجاد دوستیها و پیوندهای محکم
- برتری عفو و گذشت، نسبت به مقابله با بدیها
- تحمّل در برابر عمل ناشایست دیگران و عفو، بهتر از مقابله به مثل، نزد خداوند+۳ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور عفو، در قبال بدیهای مشرکان+۱ آیه
- عفو و چشم پوشی از بدیها و مقابله انها به نیکی، از توصیه های خداوند متعال+۱ آیه
- دارا بودن مقام صبر و تحمّل، موجب گذشت انسانها در برابر بدیها+۱ آیه
- دارا بودن فضایل اخلاقی، موجب گذشت انسان در برابر بدیها+۱ آیه
- مساوی نبودن خوبی و بدی، امری اشکار در داوری عقل
- برخورد نیک در مقابل برخوردهای گناه الود، از توصیه های خدا+۳ آیه
- خداوند، تعلیم دهنده محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور صبر و شکیبایی، در برابر سختیها و ناملایمات+۱ آیه
- صبر پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر بد رفتاریها و دفع ان به بهترین وجه، زمینهساز برطرف شدن دشمنیها و جلب دوستی دیگران+۱ آیه
- دستیابی پیامبر صلی الله علیه و اله به خصلت نیکی در برابر بدی، در سایه شکیبایی+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور شکیبایی در برابر بدیهای دیگران و دفع ان به بهترین وجه+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به مدارا و ملایمت، هنگام روبهرو شدن با گفتار ناشایست مخالفان+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور به کارگیری بهترین روشها، در قبال بدیهای دشمنان+۱ آیه
- دفع بدیهای دیگران به شیوه نیکو از اداب معاشرت+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله تحت تعلیم خداوند در کیفیت رفتار با مردم+۱ آیه
- نیکی به جای بدی، موجب دوست مهربان شدن دشمن، برای انسان
- پاسخ دادن بدیها با خوبی، زمینه پیدایش مهربانی
- در امان نبودن مؤمنان از وسوسه شیطان جز با پناه بردن به خدا+۱ آیه
- وسوسه و تلاش شیطان، در واداشتن مؤمنان به انتقامجویی+۱ آیه