تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَناجِرِ کاظِمِينَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لا شَفِيعٍ يُطاعُ «18» يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ «19» وَ اللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا يَقْضُونَ بِشَيْ‌ءٍ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ «20»
ترجمه
و بيم ده آنها را از روز قيامت که نزديک است هنگاميکه دلها رسيده باشد بحلقوم‌ها در حاليکه فرو برندگانند خشم خودشان را نيست براى ستمکاران خويشى و نه شفاعت کننده‌اى که اطاعت شود
ميداند خيانت چشمها را و آنچه را پوشيده ميدارد سينه‌ها
و خدا حکم ميکند بحق و آنان را که ميخوانند غير از او حکم نميکنند بچيزى همانا خدا او شنواى بينا است.
تفسير
- خداوند متعال مأمور فرموده پيغمبر اکرم را که بيم دهد مردم را از روز قيامت که يکى از القاب آن آزفه است يعنى دانيه و نزديک چون هر چه محقّقا بيايد نزديک است و در آن روز از ترس و بيم دلها از جا کنده شود و بحلقوم
جلد 4 صفحه 521
و گلو رسد نه برگردد بجاى خود که آرام گيرند و نه بيرون آيد که راحت شوند و پر شود درونشان از غم و اندوه ولى جرأت نفس کشيدن ندارند و ناچارند عقده گلوگير خود را فرو برند و لب باز ننمايند و اهل شرک و نفاق نه خويش و غمخوارى دارند و نه شفاعت کننده‌اى که قبول شود شفاعت او در توحيد از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که هيچ مؤمنى مرتکب گناه نشود مگر آنکه بدش آيد از آن و پشيمان گردد و پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم فرموده کفايت ميکند پشيمانى از توبه و فرموده کسيکه خوشحال کند او را کار خوبش و بد حال کند او را کار بدش او مؤمن است چون کسيکه گناهى کند و پشيمان نشود مؤمن نيست و لازم نميشود براى او شفاعت و او ظالم است و خداوند فرموده نيست براى ظالمين خويشى و نه شفيع مطاعى و خداوند ميداند نظر نمودن از زير چشم را و اشاره محرمانه بچشم را چنانچه در معانى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که پرسيدند از معناى خائنة الأعين فرمود آيا نديدى که کسى نظر ميکند بچيزى مانند آنکه نظر ننموده بآن اين معناى خيانت چشمها است و از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نقل شده که وقتى عاد بن بشير عرض کرد من منتظر بودم که اشاره فرمائى بقتل ابن ابى السّرح و فورا امتثال نمايم فرمود پيغمبران را خائنة الاعين نباشد و ظاهرا مراد هر نظر و عمل دزدى و خيانت کارانه چشم باشد و نيز ميداند خداوند اسرار درونى اشخاص را از حبّ و بغض و کينه و آنچه در سينه و ضمير دارند و بر حسب احاطه علميه خود بجزئيات و کليات حکم ميکند بحق و حقيقت و واقع و بت‌ها که اهل شرک در مقابل خداوند براى خودشان معبود قرار دادند شعور و ادراک ندارند که حکم نمايند چه رسد بحکم حق و واقع مخفى از انظار ولى خداوند ميشنود تمام مسموعات را و ميبيند تمام مبصرات را و مجازات مينمايد بندگان را باقوال و اعمال و عقايد مخفى و آشکار و قمى ره نقل فرموده که مراد از کاظمين مغمومين مکروبين است و بعضى خائنة الاعين را بنظره محرّمه تفسير نموده‌اند و ظاهرا مراد نباشد و اللّه اعلم.
جلد 4 صفحه 522