آیه ۱۹ سوره غافر

سوره غافر، آیه ۱۹ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۹

يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِي الصُّدُورُ

او چشمهایی را که به خیانت می‌گردد و آنچه را سینه‌ها پنهان می‌دارند، می‌داند.

معنی کلمات و عبارات
«خَآئِنَةَ الأعْیُنِ»: خیانت چشمان و دزدانه نگاه کردن آنها. چشمان خائن و بدنظر. در صورت اوّل، واژه (خَآئِنَة) مصدر است، و در صورت دوم اسم فاعل، و اضافه صفت به موصوف خود است و در اصل (الأعْیُنَ الْخَآئِنَة) است.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - آگاهى خداوند، به نگاه هاى خیانت بار و دزدانه بشر «یعلم خائنة الأعین» ۲ - حرمت هر نوع نگاه خائنانه و به دور از امانت و رضایت مندى «یعلم خائنة الأعین» ۳ - آگاهى خداوند به اسرار پنهان شده در سینه ها «یعلم ... ما تخفى الصدور» ۴ - تمامى حرکت هاى نهان و آشکار و اسرار و ضمایر انسان ها، در قلمرو علم خداوند است. «یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور» ۵ - آگاهى و اعتقاد به احاطه علمى خداوند بر وجود انسان ها، بازدارنده آنان از هرگونه گناه و ستم «و ما للظلمین من حمیم ... یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور» ذکر شدن آگاهى همه جانبه خداوند از احوال انسان ها - پس از یادکردن از ستمکاران - مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد. ۶ - علم همه جانبه خداوند به احوال ظاهر و باطن انسان ها، دلیل توانایى او بر حسابرسى سریع بندگان «إنّ اللّه سریع الحساب ... یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور» برداشت یاد شده بر این اساس است که جمله «یعلم خائنة الأعین...» تعلیل براى جمله «إنّ اللّه سریع الحساب» باشد; یعنى، چون خداوند از تمامى حالات انسان ها آگاهى کامل دارد، اعمال بندگانش را با سرعت رسیدگى خواهد کرد و نیازى به ارائه دلیل و شهود ندارد. ۷ - آگاهى همه جانبه خداوند بر احوال بندگانش، دلیل بى ثمر بودن حمایت نزدیکان و شفاعت براى کافران و مشرکان است. «ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع . یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور» برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که جمله «یعلم خائنة الأعین ...» تعلیل براى جمله «ما للظالمین من حمیم...» باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۸ - «قال سألت أباعبداللّه(ع)، عن قوله عزّوجلّ «یعلم خائنة الأعین» فقال: ألم تَرَ إلى الرجل ینظر إلى الشىء و کأنّه لاینظر إلیه فذلک خائنة الأعین; [منبع: معانى الأخبار، ص ۱۴۷; نورالثقلین، ج ۴، ص ۵۱۷، ح ۳۳.] [راوى] مى گوید: از امام صادق(ع) از آیه «یعلم خائنة الأعین» سؤال نمودم، حضرت فرمود: آیا ندیده اى که شخصى به چیزى به گونه اى [زیر چشمى ]نگاه مى کند که گویا به آن نگاه نمى کند و این همان خیانت چشم ها است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
  • انسان، دارای حالت پنهانکاری+۵ آیه
  • پنهان نبودن حرکات خیانتامیز چشمان انسانها، از خداوند
  • اگاهی خداوند، به چشمچرانی انسانها+۲ آیه
  • تهدید چشمچرانان به مجازات، از سوی خداوند+۲ آیه
  • قضاوت و داوری به حق خداوند، برخاسته از علم و اگاهی همه جانبه او+۲ آیه
  • انذار و تهدید خداوند به خاینان، نسبت به عذاب قیامت+۱ آیه
  • قیامت، صحنه رسوایی و مجازات خیانتکاران+۱ آیه
  • اگاهی خداوند به نگاههای خیانت بار چشم
  • نظر دوختن به نامحرم، از خیانتهای چشم
  • اعتقاد به احاطه علمی خداوند بر اعمال انسانها، بازدارنده انان از هرگونه خیانت+۲ آیه
  • سینه ها، مخزن اسرار ادمیان+۴ آیه
  • توجّه به دانایی گسترده خداوند و اگاهی او از عملکرد ادمی، زمینه پرهیز ادمی از ظلم+۴ آیه
  • علم همه جانبه خداوند، پشتوانه حسابرسی اعمال بندگان، در قیامت+۵ آیه
  • توجّه به احاطه علمی خداوند بر انسان، بازدارنده انان از هرگونه خیانت+۲ آیه
  • توجّه به علم همه جانبه خدا به رازهای دل انسانها، بازدارنده انسان از ستم کاری+۳ آیه
  • توجّه به اگاهی همه جانبه خداوند از اعمال ادمی، بازدارنده وی از گناه و عصیان+۳ آیه
  • علم همه جانبه خداوند به احوال ظاهر و باطن انسانها، موجب توانایی او بر حسابرسی بندگان+۴ آیه
  • اگاهی خداوند، به امور نفسانی و اسرار نهان انسانها+۹ آیه
  • علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۱۱ آیه
  • خداوند، دانا به مقاصد خیانتکاران+۳ آیه
  • اگاهی خداوند به نگاههای خیانت بار چشم
  • قلب ادمی مخزن اسرار او+۷ آیه
  • اگاهی خداوند از اسرار قلبها+۷ آیه
  • علم به خبیر بودن خدا، زمینه اجتناب از نگاههای غرضالود به نامحرم+۱ آیه
  • اگاهی خداوند به نگاههای خیانتبار و زیرچشمی انسانها
واژه‌ها