سوره غافر، آیه ۱۹ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۹
يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِي الصُّدُورُ
او چشمهایی را که به خیانت میگردد و آنچه را سینهها پنهان میدارند، میداند.
معنی کلمات و عبارات
«خَآئِنَةَ الأعْیُنِ»: خیانت چشمان و دزدانه نگاه کردن آنها. چشمان خائن و بدنظر. در صورت اوّل، واژه (خَآئِنَة) مصدر است، و در صورت دوم اسم فاعل، و اضافه صفت به موصوف خود است و در اصل (الأعْیُنَ الْخَآئِنَة) است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - آگاهى خداوند، به نگاه هاى خیانت بار و دزدانه بشر «یعلم خائنة الأعین»
۲ - حرمت هر نوع نگاه خائنانه و به دور از امانت و رضایت مندى «یعلم خائنة الأعین»
۳ - آگاهى خداوند به اسرار پنهان شده در سینه ها «یعلم ... ما تخفى الصدور»
۴ - تمامى حرکت هاى نهان و آشکار و اسرار و ضمایر انسان ها، در قلمرو علم خداوند است. «یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور»
۵ - آگاهى و اعتقاد به احاطه علمى خداوند بر وجود انسان ها، بازدارنده آنان از هرگونه گناه و ستم «و ما للظلمین من حمیم ... یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور»
ذکر شدن آگاهى همه جانبه خداوند از احوال انسان ها - پس از یادکردن از ستمکاران - مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد.
۶ - علم همه جانبه خداوند به احوال ظاهر و باطن انسان ها، دلیل توانایى او بر حسابرسى سریع بندگان «إنّ اللّه سریع الحساب ... یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور»
برداشت یاد شده بر این اساس است که جمله «یعلم خائنة الأعین...» تعلیل براى جمله «إنّ اللّه سریع الحساب» باشد; یعنى، چون خداوند از تمامى حالات انسان ها آگاهى کامل دارد، اعمال بندگانش را با سرعت رسیدگى خواهد کرد و نیازى به ارائه دلیل و شهود ندارد.
۷ - آگاهى همه جانبه خداوند بر احوال بندگانش، دلیل بى ثمر بودن حمایت نزدیکان و شفاعت براى کافران و مشرکان است. «ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع . یعلم خائنة الأعین و ما تخفى الصدور»
برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که جمله «یعلم خائنة الأعین ...» تعلیل براى جمله «ما للظالمین من حمیم...» باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۲۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۵۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۸–۲۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۹
روایات و احادیث
۸ - «قال سألت أباعبداللّه(ع)، عن قوله عزّوجلّ «یعلم خائنة الأعین» فقال: ألم تَرَ إلى الرجل ینظر إلى الشىء و کأنّه لاینظر إلیه فذلک خائنة الأعین; [منبع: معانى الأخبار، ص ۱۴۷; نورالثقلین، ج ۴، ص ۵۱۷، ح ۳۳.] [راوى] مى گوید: از امام صادق(ع) از آیه «یعلم خائنة الأعین» سؤال نمودم، حضرت فرمود: آیا ندیده اى که شخصى به چیزى به گونه اى [زیر چشمى ]نگاه مى کند که گویا به آن نگاه نمى کند و این همان خیانت چشم ها است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بی تأثیری شفاعت از مشرکانبی تأثیری شفاعت از کافرانحرمت نگاه خائنانهخیانت چشمنگاه خائنانهراز سینه هاسرعت حسابرسی خدااحکام نگاهحسابرسی انسان هاعلم خدا به رازهاموانع ظلمآثار عقیده به علم خداعلم خدا به اعمالدلایل قدرت خداموانع گناهآثار علم خداوسعت علم خداعلم غیب خداعلم خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- انسان، دارای حالت پنهانکاری+۵ آیه
- پنهان نبودن حرکات خیانتامیز چشمان انسانها، از خداوند
- اگاهی خداوند، به چشمچرانی انسانها+۲ آیه
- تهدید چشمچرانان به مجازات، از سوی خداوند+۲ آیه
- قضاوت و داوری به حق خداوند، برخاسته از علم و اگاهی همه جانبه او+۲ آیه
- انذار و تهدید خداوند به خاینان، نسبت به عذاب قیامت+۱ آیه
- قیامت، صحنه رسوایی و مجازات خیانتکاران+۱ آیه
- اگاهی خداوند به نگاههای خیانت بار چشم
- نظر دوختن به نامحرم، از خیانتهای چشم
- اعتقاد به احاطه علمی خداوند بر اعمال انسانها، بازدارنده انان از هرگونه خیانت+۲ آیه
- سینه ها، مخزن اسرار ادمیان+۴ آیه
- توجّه به دانایی گسترده خداوند و اگاهی او از عملکرد ادمی، زمینه پرهیز ادمی از ظلم+۴ آیه
- علم همه جانبه خداوند، پشتوانه حسابرسی اعمال بندگان، در قیامت+۵ آیه
- توجّه به احاطه علمی خداوند بر انسان، بازدارنده انان از هرگونه خیانت+۲ آیه
- توجّه به علم همه جانبه خدا به رازهای دل انسانها، بازدارنده انسان از ستم کاری+۳ آیه
- توجّه به اگاهی همه جانبه خداوند از اعمال ادمی، بازدارنده وی از گناه و عصیان+۳ آیه
- علم همه جانبه خداوند به احوال ظاهر و باطن انسانها، موجب توانایی او بر حسابرسی بندگان+۴ آیه
- اگاهی خداوند، به امور نفسانی و اسرار نهان انسانها+۹ آیه
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۱۱ آیه
- خداوند، دانا به مقاصد خیانتکاران+۳ آیه
- اگاهی خداوند به نگاههای خیانت بار چشم
- قلب ادمی مخزن اسرار او+۷ آیه
- اگاهی خداوند از اسرار قلبها+۷ آیه
- علم به خبیر بودن خدا، زمینه اجتناب از نگاههای غرضالود به نامحرم+۱ آیه
- اگاهی خداوند به نگاههای خیانتبار و زیرچشمی انسانها