آیه ۱۸ سوره غافر

سوره غافر، آیه ۱۸ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۹

وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لاَ شَفِيعٍ يُطَاعُ

و آنها را از روز نزدیک بترسان، هنگامی که از شدّت وحشت دلها به گلوگاه می‌رسد و تمامی وجود آنها مملوّ از اندوه می‌گردد؛ برای ستمکاران دوستی وجود ندارد، و نه شفاعت کننده‌ای که شفاعتش پذیرفته شود.

معنی کلمات و عبارات
«یَوْمَ الأَزِفَةِ»: روز نزدیک. مراد قیامت است که به علّت نزدیک بودن آن چنین نامیده شده است (نگا: نجم / ). «إِذْ»: بدل از (یَوْمَ) است. «الْحَنَاجِرِ»: جمع حَنْجَرَة، حلقوم. گلوگاه. «الْقُلُوبُ لَدَی الْحَنَاجِرِ»: این سخن کنایه از شدّت خوف و مضیقت است (نگا: احزاب / ). «کَاظِمِینَ»: فرو خورندگان خشم. کسانی که غم و اندوه را در سینه‌ها حبس می‌کنند. حال است. «حَمِیمٍ»: دوست صمیمی و دلسوز (نگا: شعراء / .
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص) مأمور انذار و اخطار به مردم درباره روز قیامت «و أنذرهم یوم الأزفة» ۲ - قیامت، روزى است قریب الوقوع. «یوم الأزفة» «الآزفة» اسم فاعل از فعل «أزِفَ به معناى «قَرُبَ» مى باشد. «یوم الآزفة»; یعنى، روز نزدیک شونده. ۳ - «یوم الآزفة» از نام هاى قیامت «یوم الأزفة» ۴ - پیامبر(ص)، مأمور انذار و اخطار مردم از لحظه فرا رسیدن مرگ و قریب الوقوع بودن آن براى همگان «و أنذرهم یوم الأزفة» برخى از مفسران «یوم الآزفة» را روز فرا رسیدن مرگ دانسته اند; زیرا آنچه نزدیک به انسان و قریب الوقوع است، لحظه مرگ او است. هم چنین تعبیر «إذ القلوب لدى الحناجر...» درباره لحظه مرگ انسان ها، مناسب تر از لحظه فرا رسیدن قیامت مى باشد. ۵ - به گلو رسیدن جان انسان ها، از شدت غم و اندوه در قیامت «إذ القلوب لدى الحناجر» هرگاه انسان در تنگناهاى سخت قرار گیرد، احساس مى کند که گویى قلبش از جا کنده مى شود. گاهى به این مطلب گفته مى شود: «جانش به لب رسید». در زبان عرب از این حالت به «بلغت القلوب الحناجر» تعبیر مى شود. ۶ - قیامت، داراى غم و اندوه کشنده و زجرآور، به گونه اى که کسى ناى سخن گفتن و فریاد زدن ندارد. «إذ القلوب لدى الحناجر کظمین» «کاظم» (مفرد «کاظمین») اسم فاعل از «کظم» به معناى فردى است که نفسش در گلو حبس شده باشد. «کاظمین»; یعنى، کسانى که ساکت اند و قادر به سخن گفتن نیستند. ۷ - وجود شرایط و صحنه هاى سخت و اندوه بار براى انسان در قیامت «إذ القلوب لدى الحناجر کظمین» ۸ - به گلو رسیدن جان انسان ها، از شدت غم و اندوه هنگام مرگ «إذ القلوب لدى الحناجر کظمین» برداشت یاد شده مبتنى بر این احتمال است که این دسته از آیات، مربوط به لحظات مرگ باشد; نه روز قیامت. ۹ - محرومیت ستمکاران در قیامت، از یارى دوست و نزدیکان دلسوز و شفاعت شفیعان «ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع» «حمیم» در لغت به معناى دوست (العین) و به «القریب المشفق» (نزدیک دلسوز) معنا شده است (مفردات راغب). ۱۰ - وجود شفاعت در قیامت و پذیرفته شدن آن از سوى خداوند، براى برخى از شفیعان «و لا شفیع یطاع» قید «یطاع» براى «شفیع» مى رساند که در قیامت، شفاعت کنندگانى وجود دارد که مورد اطاعت قرارگیرند (سخنشان درباره دیگران پذیرفته شود); ولى ظالمان از چنین شفیعانى محروم اند. ۱۱ - محرومیت ستمگران به هنگام دشوارى مرگ از هرگونه یارى دوست و نزدیکان دلسوز خود و شفاعت شفیعان «ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع» ۱۲ - ظلم، موجب محرومیت از یارى دوست و نزدیکان دلسوز و شفاعت شفیعان در هنگام مرگ و روز قیامت «ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع» از یاد شدن کافران و مشرکان با عنوان ظالمان، برداشت بالا به دست مى آید. ۱۳ - کفر و شرک، ظلم است و کافران و مشرکان، از هرگونه یارى دوست و نزدیکان دلسوز خود و شفاعت شفیعان محروم اند. «ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع» برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که این آیات، در سلسله آیاتى قرار دارد که درباره کافران و مشرکان سخن مى گوید و مقصود از «ظالمین» آنان مى باشند.
تفسیر (۷)
روایات و احادیث

۱۴ - «عن موسى بن جعفر(ع) ... ما من مؤمن یرتکب ذنباً إلاّ ساء ذلک و ندم علیه ... فإن لم یندم على ذنب یرتکبه فلیس بمؤمن و لم تجب له الشفاعة و کان ظالماً و اللّه تعالى یقول: «ما للظالمین من حمیم و لا شفیع یطاع»; [منبع: نورالثقلین، ج ۴، ص ۵۱۷، ح ۳۲; توحید صدوق، ص ۴۰۸، ح ۶.] از امام کاظم(ع) روایت شده است: ...هیچ مؤمنى نیست که پس از ارتکاب گناه ناراحت و پشیمان نشود... و اگر بر گناه خود پشیمان نشود، مؤمن نیست و شفاعت براى او نخواهد بود و او ظالم است. خداوند تعالى مى فرماید: ماللظالمین من حمیم و لاشفیع یطاع ».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
  • ستم، عامل محرومیّت از امداد خدا+۷ آیه
  • ستمگران، محروم از امداد در اخرت+۲ آیه
  • انذار انسانها از قیامت، از وظایف پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • انذار مردم، از رسالتهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • هشدار و انذاردادن به انسانها، تکلیف الهی بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
  • هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از عذاب قیامت
  • به گلو رسیدن جان انسانها در قیامت، از شدّت غم و اندوه
  • وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
  • ترس و وحشت زیاد، از عوامل رسیدن جان ادمی به حلقوم+۱ آیه
  • رسیدن جان انسانها به حلقوم انها، از شدّت غم و اندوه در قیامت
  • رسیدن جان ستمگران به حلقوم، نشانه خوف انان، در قیامت
  • داوری خداوند بین مشرکان، در قیامت+۱ آیه
  • حق، اساس داوری خدا میان ظالمان و مشرکان، در قیامت+۱ آیه
  • انذار و تهدید خداوند به خاینان، نسبت به عذاب قیامت+۱ آیه
  • قیامت، صحنه رسوایی و مجازات خیانتکاران+۱ آیه
  • قیامت، صحنه بی تاثیری دوستیها+۲ آیه
  • محرومیّت ظالمان از داشتن دوست، در قیامت
  • محرومیّت ظالمان، از حمایت دوستان، در قیامت+۲ آیه
  • نیاز انسان به دوست دلسوز، حتّی در قیامت+۳ آیه
  • ظلم، عامل محرومیّت از شفاعت، در قیامت
  • ظلم، موجب محرومیّت از شفاعت شفیعان، هنگام مرگ و روز قیامت
  • ظلم کنندگان، محروم از هرگونه یار و یاور، در قیامت+۸ آیه
  • توجّه به دانایی گسترده خداوند و اگاهی او از عملکرد ادمی، زمینه پرهیز ادمی از ظلم+۴ آیه
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی
  • توجّه به علم همه جانبه خدا به رازهای دل انسانها، بازدارنده انسان از ستم کاری+۳ آیه
  • بروز برخی حالتهای روانی و حوادث سخت، موجب تپش و اضطراب قلب+۱ آیه
  • رسیدن دل به حنجره در قیامت، از شدت مشکلات و ترس و اندوه
  • انذار مردم از روز قیامت و عذاب ان، وظیفه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • عارض شدن اثار ترس و وحشت بر دلها، در قیامت
  • قیامت، روزی نزدیک و حتمی+۱ آیه
  • انذار انسانها، از وظایف و رسالتهای پیامبر صلی الله علیه و اله+۵ آیه
  • «انذِر»+۴ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۴ آیه
  • ستمگران، محروم از دوستان دلسوز و مهربان در قیامت
  • ظلم و ستم، زمینهای برای از دست دادن دوست مهربان در قیامت
  • محرومیّت ستمگران به هنگام قیامت، از هرگونه یاری دوست دلسوز و مهربان+۱ آیه
  • وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
واژه‌ها