سوره غافر، آیه ۲۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۹
فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْحَقِ مِنْ عِنْدِنَا قَالُوا اقْتُلُوا أَبْنَاءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ وَ اسْتَحْيُوا نِسَاءَهُمْ وَ مَا كَيْدُ الْكَافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ
و هنگامی که حقّ را از سوی ما برای آنها آورد، گفتند: «پسران کسانی را که با موسی ایمان آوردهاند بکشید و زنانشان را (برای اسارت و خدمت) زنده بگذارید!» امّا نقشه کافران جز در گمراهی نیست (و نقش بر آب میشود).
معنی کلمات و عبارات
«جَآءَهُم بِالْحَقِّ»: حق را برای ایشان آورد که مراد قوانین آسمانی و معجزات دالّ بر نبوّت است. «أُقْتُلوا أَبْنَآءَ الَّذِینَ ...»: کشتار دوم بنیاسرائیل توسّط فرعون و فرعونیان مراد است (نگا: تفسیر قاسمی). «فِی ضَلالٍ»: سردرگمی است. هدر رفتن و بینتیجه شدن است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - موسى(ع) با راه یافتن به دربار فرعونیان، پیام حق الهى را به آنان ارائه کرد. «لقد أرسلنا موسى ... إلى فرعون و همن و قرون ... فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا»
۲ - نفوذ و راه یافتن به مراکز قدرت و حکومت هاى استکبارى، به منظور رساندن پیام الهى به آنان و دفاع کردن از حق، کارى روا و پسندیده است. «و لقد أرسلنا موسى ... إلى فرعون و همن و قرون ... فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا»
۳ - ارائه حق، گوهر و قلمرو اصلى دین الهى «فلمّا جاءهم بالحقّ»
مقصود از «حقّ» در آیه شریفه، دین و پیام الهى است. این تعبیر گویاى مطلب یاد شده است.
۴ - نیاز بشر، به وحى و دین الهى در شناخت حق و راه درست «فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا»
برداشت یاد شده از آمدن قید «عندنا» براى «حقّ» به دست مى آید.
۵ - فرمان فرعون، هامان و قارون، بر کشتن فرزندان ذکور مؤمنان همراه موسى(ع) «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه»
۶ - وحشت و احساس خطر فرعون، هامان و قارون از گسترش آیین موسى و قوت گرفتن پیروان آن حضرت «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه»
از فرمان فرعون و... به قتل ایمان آورندگان به موسى(ع)، برداشت یاد شده استفاده مى شود.
۷ - کشتار فرزندان ذکور مؤمنان، تنها راه پیشگیرى از رواج آیین موسى، در نگاه فرعون، هامان و قارون «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه»
برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که نخستین واکنش فرعون و... در برابر ایمان آورندگان به موسى(ع)، قتل پسران آنان بود.
۸ - آیین توحیدى موسى(ع) در زمان حکومت فرعون، هامان و قارون، به شدت در حال گسترش بود. «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه»
فرمان قتل فرزندان مؤمنان به موسى(ع)، نشان دهنده گسترش شدید آیین موسى است; زیرا در صورت کندبودن آن، فرمان قتل به عنوان نخستین واکنش از سوى فرعونیان صادر نمى شد.
۹ - زنده گذاشتن دختران مؤمنان - على رغم کشتار پسران آنان - اقدام بى رحمانه دیگر فرعون، هامان و قارون علیه موسى(ع) و بنى اسرائیل بود. «و استحیوا نساءهم»
۱۰ - خطر آفرین نبودن ایمان دختران بنى اسرائیل به آیین موسى، براى حکومت و اقتدار فرعونیان «و استحیوا نساءهم»
فرمان زنده نگه داشتن دختران مؤمنان به موسى(ع) - على رغم فرمان عمومى کشتار فرزندان آنان - مى تواند گویاى مطلب یاد شده باشد.
۱۱ - زنان بنى اسرائیل، فاقد هر گونه قدرت در جامعه فرعونى و نقش تأثیرگذار در سرنوشت سیاسى و اجتماعى «و استحیوا نساءهم»
از این که فرعونیان دستور قتل دختران ایمان آورندگان به موسى(ع) را صادر نکردند، مى توان مطلب یاد شده را به دست آورد; زیرا اگر زنان براى آنان خطرآفرین بودند و خود آنان و یا ایمان آوردنشان، نقشى در جامعه مى داشت; قهراً در مجازات قتل با مردان شریک مى شدند.
۱۲ - موضع گیرى واحد فرعون، هامان و قارون در چگونگى و شیوه مبارزه با موسى(ع) و پیروان او «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه و استحیوا نساءهم»
۱۳ - امکان اتحاد و موضع گیرى واحد صاحبان زر و زور در برابر تعالیم پیامبران الهى (چون پیامبر اسلام) «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه و استحیوا نساءهم»
۱۴ - توطئه مشترک فرعون، هامان و قارون براى کشتار فرزندان ذکور مؤمنان در عصر موسى(ع) نافرجام ماند. «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه ... و ما کید الکفرین إلاّ فى ضلل»
۱۵ - نافرجام ماندن توطئه هاى کافران علیه مؤمنان، از سنت هاى الهى است. «و ما کید الکفرین إلاّ فى ضلل»
۱۶ - فرعون، هامان و قارون، از کافران بودند. «إلى فرعون و همن و قرون فقالوا سحر کذّاب ... و ما کید الکفرین إلاّ فى ضلل»
۱۷ - دلدارى خداوند به پیامبر(ص) و مؤمنان، در مورد نافرجام ماندن توطئه هاى کافران علیه جانشان «قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه ... و ما کید الکفرین إلاّ فى ضلل»
مفسران بر این عقیده اند که آیه شریفه با بیان تاریخ موسى(ع) و مؤمنان به او و نیز فرعونیان، در صدد دلدارى به پیامبر اسلام و مؤمنان است که وضعیتى مشابه آنان در مکه داشتند.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۶۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ایمان زنان بنی اسرائیلاحساس خطر قاروناحساس خطر هاماناهمیت دفاع از حقاوامر قاروناوامر هامانترس از دین موسیترس از قدرت موسیترس قارونحق طلبی ادیان آسمانیزنان در حکومت فرعونشکست توطئه فرعونشکست توطئه قارونشکست توطئه هامانقتلهای قارونقتلهای هاماننفوذ در حکومت مستکبراننقش اجتماعی زنان بنی اسرائیلهماهنگی دشمنان موسیهماهنگی قدرتمندان با ثروتمندانکفر قارونکفر هامانگسترش دین موسیقتلهای فرعونترس هامانروش مبارزه قارونروش مبارزه هامانهماهنگی دشمنان محمداحساس خطر فرعوننیاز به دیناوامر فرعوناستحیای زنان بنی اسرائیلشکست توطئه کافرانمؤمنان به موسیهماهنگی دشمنان انبیاموسی در دربار فرعونترس فرعوننیاز به وحیعمل به تکلیف موسیقتل پسران بنی اسرائیلتاریخ دوران موسیروش مبارزه فرعونکفر فرعونحقیقت دینمبارزه با موسیدلداری به مؤمنانرسالت موسیمنابع شناختنیازهای معنوی انساندلداری به محمدعمل پسندیدهتاریخ بنی اسرائیلسنتهای خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۱)
- استبداد، درپیدارنده استثمار+۴ آیه
- فرعون، حاکمی مستبدّ و خودکامه+۶ آیه
- بهرهکشی از زنان بنیاسراییل، به وسیله فرعون+۲ آیه
- بهرهکشی و استثمار زنان بنیاسراییل، از سوی فرعونیان+۵ آیه
- بهرهکشی فرعون از زنان بنیاسراییل، با کشتن مردان انان+۲ آیه
- دستور قارون به بهرهکشی از زنان مؤمن بنیاسراییل+۲ آیه
- دستور هامان به استثمارِ زنان مؤمن در بنیاسراییل+۲ آیه
- کفر و حقناپذیری، زمینه استثمارگری
- ایمان گروهی از بنیاسراییل به موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- کشتن پسران بنیاسراییل، از راههای پیشگیری سقوط نظام فرعونی در دیدگاه فرعون، هامان و قارون+۲ آیه
- تضعیف و نابود کردن پیروان موسی(علیه السلام) انگیزه فرعونیان، از کشتار گسترده پسران بنیاسراییل+۱ آیه
- استثمار و بهرهکشی فرعونیان، از زنان بنیاسراییل+۶ آیه
- قتل پسران و زنده نگهداشتن زنان بنیاسراییل، شکنجه سخت فرعونیان به انان+۵ آیه
- استثمار و بهرهکشی از زنان بنیاسراییل، فرمان فرعون، هامان و قارون+۲ آیه
- فرعونیان، درصدد جلوگیری از به قدرت رسیدن بنیاسراییل با قتل پسران انان+۱ آیه
- همراهی مؤمنان بنیاسراییل با موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- کشتار پسران بنیاسراییل، به دست فرعونیان+۶ آیه
- تکذیب حسابرسی در اخرت، از زمینههای کشتار افراد بیگناه، در جامعه+۲ آیه
- ارایه حق، گوهر و قلمرو اصلی دین الهی
- ابلاغ پیام حق از سوی موسی(علیه السلام) به فرعونیان، با راه یافتن به دربار انان+۱ آیه
- حقستیزی فرعونیان، پس از ارایه حق به انها+۲ آیه
- حرمت استثمار و بهره کشی از زن+۶ آیه
- قتل مردان بنی اسراییل و زنده نگه داشتن زنان انان، به دست فرعونیان، با هدف استثمار و تضعیف انها+۷ آیه
- برخورد خشونت امیز فرعون با بنی اسراییل، با کشتن پسران انان+۵ آیه
- کشتن پسران بنی اسراییل، به رغم زنده نگه داشتن دختران انان، شکنجه ای سخت برای بنی اسراییل+۵ آیه
- استثمار و بهره کشی فرعونیان، از زنان بنی اسراییل+۵ آیه
- قتل پسران و زنده نگه داشتن زنان بنی اسراییل، شکنجه سخت فرعونیان به انان+۴ آیه
- استثمار و بهره کشی از زنان بنی اسراییل، فرمان فرعون، هامان و قارون+۱ آیه
- استمرار شکنجه مخالفان، در دوران فرعون+۸ آیه
- بنی اسراییل، تحت فشار و شکنجه فرعونیان+۸ آیه
- فرار بی نتیجه کافران از کیفر و عذاب قیامت+۱ آیه
- استثمار و بهره کشی فرعون، از زنان بنی اسراییل+۳ آیه
- حق ستیزی فرعون، پس از ارایه حق به وی+۲ آیه
- حق ناپذیری فرعون، در برابر اتمام حجّت موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- فرعون، حاکمی گمراه و گمراهگر+۲ آیه
- فرعون، از زمره کفرپیشگان+۱ آیه
- دستور فرعون به قتل پسران افراد مؤمن به موسی(علیه السلام) و زنده نگه داشتن دختران شان+۲ آیه
- کشتن پسران بنی اسراییل، تنها راه پیشگیری از رواج ایین موسی(علیه السلام)، در دیدگاه فرعون، هامان و قارون+۲ آیه
- ابلاغ و ارایه معارف حق به قارون، از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- برخورد عنادامیز قارون با موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل، در پی دعوت به حق و ابلاغ ایات و براهین روشن به او+۱ آیه
- دعوت موسی(علیه السلام) از قارون، برای پذیرش حق با ادلّه و براهین روشن+۲ آیه
- قارون، از کافران قوم موسی+۲ آیه
- ساحر خواندن موسی(علیه السلام)، از عوامل کفر قارون+۲ آیه
- دروغگو خواندن موسی(علیه السلام)، از عوامل کفر قارون+۲ آیه
- نپذیرفتن حق و مبارزه با ان با کشتن فرزندان مؤمنان به موسی، از عوامل کفر قارون+۲ آیه
- حیله و مکر قارون علیه موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل، پس از دعوت وی به حق با ابلاغ ایات و معجزات الهی به وی، از سوی ان حضرت+۱ آیه
- وحدت رویّه قارون با فرعون و هامان، در مکر و توطیه بر علیه موسی(علیه السلام) و پیروانش+۲ آیه
- کشتار فرزندان ذکور مؤمنان به موسی(علیه السلام) و زنده نگه داشتن زنان مکر و راه پیشگیری رواج ایین موسی(علیه السلام) در نگاه قارون+۲ آیه
- تباهی و ناکامی قارون، در مکر و حیله بر ضدّ موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۱ آیه
- قارون، چهره ای سرشناس و پر نفوذ، در جامعه خود+۳ آیه
- فرجام هلاکت بار قارون، نمونه ای از سرگذشت انسانهای بد فرجام و نابود شده+۳ آیه
- بیان فرجام هلاکت بار قارون برای پیامبر(صلی الله علیه واله)از سوی خداوند، جهت دلداری ان حضرت، در مورد نافرجام بودن توطیه های کافران، علیه ایشان و پیروانش+۲ آیه
- وحدت رویّه قارون با فرعون و هامان، در برخورد مستکبرانه با ایات و معجزات ارایه شده از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- همکاری قارون با فرعون و هامان علیه موسی(علیه السلام)و بنی اسراییل+۲ آیه
- فرمان قارون، هامان و فرعون به قتل پسران مؤمنان بنی اسراییل به موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- رواج قتل و خونریزی، در حکومت فرعون+۶ آیه
- کشتن پسران بنی اسراییل، تنها راه پیشگیری از رواج ایین موسی(علیه السلام)، در دیدگاه فرعون، هامان و قارون+۲ آیه
- کفر و حق ناپذیری، زمینه استثمارگری
- استثمارگری کفرپیشگان فرعونی
- فرعون، از زمره کفرپیشگان+۲ آیه
- فرعونیان، از زمره کافران+۱ آیه
- تکبّر کافران در معاشرت با دیگران+۴ آیه
- سست بودن کید مکاران و به فرجام نرسیدن ان+۱ آیه
- مکر و نیرنگ فرعون، با متّهم کردن موسی علیه السلام به ساحری دروغپرداز+۲ آیه
- حیله و نیرنگ قارون، با متّهم کردن موسی علیه السلام به سحر و دروغ+۱ آیه
- مکر و نیرنگ هامان، با متّهم ساختن موسی علیه السلام به دروغ و سحر+۱ آیه
- ایمان گروهی از بنیاسراییل به موسی علیه السلام+۱ آیه
- رسالت موسی علیه السلام، استوار بر حق+۱ آیه
- ترس و احساس خطر هامان از گسترش جمعیّت بنیاسراییل و قوّت گرفتن حضرت موسی علیه السلام+۱ آیه
- دستور هامان به استثمار زنان مؤمن در بنیاسراییل+۱ آیه
- کشتن فرزندان پسر مؤمنان، از اوامر هامان در مبارزه با موسی علیه السلام+۱ آیه
- زنده نگهداشتن زنان مؤمنان برای خدمت به فرعونیان، از اوامر هامان در مبارزه با موسی علیه السلام+۱ آیه
- حقناپذیری و حقستیزی هامان در برابر موسی علیه السلام+۱ آیه
- شکست، نتیجه نهایی مکر و توطیه هامان نسبت به موسی علیه السلام و مؤمنان همراه او و در برابر ایات حق خداوند+۳ آیه
- هامان، فردی گمراه و گمراهگر+۱ آیه
- کفر هامان به ایات خداوند و رسالت موسی علیه السلام+۱ آیه
- مکر و توطیه هامان در برابر حق و رسالت موسی علیه السلام+۱ آیه
- در گمراهی بودن و بینتیجه ماندن مکر و حیله هامان در برابر موسی علیه السلام و رسالت او+۱ آیه
- توطیه مشترک فرعون، هامان و قارون بر کشتار فرزندان ذکور مؤمنان در عصر موسی علیه السلام، نافرجام و محکوم به شکست+۱ آیه
- کشتار فرزندان ذکور مؤمنان، تنها راه پیشگیری از رواج ایین موسی علیه السلام در نگاه هامان+۱ آیه
- توطیه مشترک هامان و قارون علیه بنیاسراییل و پیروان موسی+۱ آیه