تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبابَ (36) أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ کاذِباً وَ کَذلِکَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما کَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاَّ فِي تَبابٍ (37) وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِکُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ (38) يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ وَ إِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دارُ الْقَرارِ (39) مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِکَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ (40)
ترجمه
و گفت فرعون اى هامان بنا کن براى من قصرى شايد من برسم بوسائلى
وسائل آسمانها پس مطّلع شوم بر خداى موسى و همانا من هر آينه گمان ميکنم او را دروغگو و اين چنين زينت داده شد براى فرعون بدى کردارش و باز داشته شد از راه و نبود تدبير و مکر فرعون مگر در تباهى
و گفت آنکس که گرويد اى قوم من متابعت نمائيد مرا هدايت ميکنم شما را براه صواب
اى قوم من جز اين نيست که اين زندگانى دنيا مايه اندک تعيّش است و همانا آخرت آن است سراى آرام گرفتن
کسيکه بکند کار بدى پس جزا داده نميشود مگر مانند آن و کسيکه بجا آورد کار شايسته‌اى از مرد يا زن با آنکه گرونده باشد پس آن
جلد 4 صفحه 528
جماعت داخل ميشوند در بهشت روزى داده ميشوند در آن بيشمار
تفسير
از مواعظ مؤمن سابق الذّکر فرعون بهامان وزيرش دستور بناى رفيع محکمى از آجر و گچ داد که شايد واقف شود بوسائلى از وسائل علوى براى کشف وجود خدائى که حضرت موسى از او و اوصافش خبر داده يا براى آنکه برود بر بامش و نظر نمايد در حرکات نجوم و از آن استکشاف نمايد محرّک خبير بصيرى را يا براى آنکه بر مردم اشتباه کارى نمايد که جائى از اين بلندتر نيست بيائيد به‌بينيد خدائى وجود ندارد يا واقعا حماقتش گل کرده بود و خيال ميکرد خدا را در بلندى ميشود ديد و در هر حال اظهار نمود که بگمان من موسى دروغ ميگويد و خدائى که او را به نبوّت مبعوث نموده باشد وجود ندارد لذا خداوند ميفرمايد اينچنين شيطان جلوه داد در نظر او دستور احمقانه‌اش را که نفهميد خدا ديدنى نيست و بام قصر وسيله معرفت باو نمى‌باشد و بازداشته شد از راه معرفت بخدا که تأمّل و نظر در آيات آفاق و انفس است و صدّ بفتح صاد نيز قرائت شده است يعنى او بازداشت مردم را از راه خداشناسى و بر هر تقدير اين تدبير و مکر و حيله و اشتباه کارى و چاره‌جوئى او ابدا براى خودش و پيروانش مؤثّر و مفيد نشد بلکه موجب خسارت و زيانکارى و هلاکت گرديد و مؤمن آل فرعون باز مشغول بموعظه و نصيحت مردم گرديد و گفت اى قوم و قبيله و اهل بلد من پيروى کنيد از مواعظ من راه رشد و صلاح و صواب اينست که من بشما ارائه ميدهم و براى اظهار ملاطفت باز خطاب يا قوم را تکرار نمود و تذکّر داد که اين زندگانى موقت و لذّت مشوب بآلام و اسقام دنيا آنقدر ارزش ندارد که شخص عاقل براى آن مرتکب چنين جنايت بزرگى که قتل و تکذيب پيغمبر خدا باشد بشود بايد در فکر آخرت که سراى باقى و جايگاه هميشگى ما است بود هر کس مرتکب کار بد و گناهى شود بميزان استحقاقش معذّب ميشود نه زيادتر و هر مرد و زنى که ايمان داشته باشد بخدا و روز جزا و وسائط ميان خالق و خلق و کار خوب شايسته بنمايد ببهشت ميرود و از روزى و نعم بى‌شمار و بى‌پايان آن بهره‌مند خواهد شد و آنجا ديگر حساب ميزان استحقاق نيست خداوند بفضل و کرم خود بايشان اجر و ثواب عنايت خواهد فرمود و ظاهرا اين آيه هم جز و کلام مؤمن است ولى بعضى آنرا مستقلا
جلد 4 صفحه 529
از خود خدا دانسته‌اند.