سوره غافر، آیه ۳۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۱
الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذٰلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ
همانها که در آیات خدا بیآنکه دلیلی برایشان آمده باشد به مجادله برمیخیزند؛ (این کارشان) خشم عظیمی نزد خداوند و نزد آنان که ایمان آوردهاند به بار میآورد؛ این گونه خداوند بر دل هر متکبّر جبّاری مُهر مینهد!»
معنی کلمات و عبارات
«الَّذِینَ»: منصوب و بدل از (مَنْ) است، و یا مرفوع و خبر مبتدای محذوف است و در اصل چنین است: هُمُ الَّذِینَ. یا مبتدا است و جمله (کَبُرَ مَقْتاً) خبر آن است. «سُلْطَانٍ»: حجّت و برهان. «کَبُرَ مَقْتاً»: فاعل (کَبُرَ) ضمیر مستتری است که به جدال مفهوم از (یُجَادِلُونَ) برمیگردد. و یا به (مَنْ). یعنی: کَبُرَ مَقْتُهُ. «یَطْبَعُ»: مهر مینهد (نگا: اعراف / روم / ). «قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ»: اضافه موصوف به صفت خود است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - کسانى که بى هیچ دلیل و برهانى، به مجادله و ستیزه جویى در آیات الهى (دین) برخیزند، مبغوض خدا و مؤمنان هستند. «الذین یجدلون فى ءایت اللّه بغیر سلطن أتیهم کبر مقتًا عنداللّه و عند الذین ءامنوا»
«سلطان» به معناى حجت و برهان و «مقت» به معناى بغض شدید است.
۲ - بغض و دشمنى (تبرّا) نسبت به کافران حق ستیز، از اوصاف مؤمنان راستین «الذین یجدلون فى ءایت اللّه... کبر مقتًا... عند الذین ءامنوا»
تذکر خداوند به این که مؤمنان نیز نسبت به مجادله گران بغض و دشمنى دارند; در واقع در صدد مدح آنان و نیز بیان اوصاف پسندیده ایشان است.
۳ - جدال بدون دلیل و برهان در آیات الهى (دین)، موجب گمراهى و محرومیت ابدى از هدایت الهى است. «کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذین یجدلون فى ءایت اللّه بغیر سلطن أتیهم»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این دیدگاه است که «الذین یجادلون ...» بدل براى «من» در آیه پیش باشد.
۴ - جدال در آیات الهى (تعالیم دین)، بدون دلیل و برهان و از سر جهل و بى فکرى، موجب تردید و شکاک بودن انسان در معارف الهى و زیاده روى در مخالفت با آن «کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذین یجدلون فى ءایت اللّه بغیر سلطن أتیهم»
جمله «الذین یجادلون...» در واقع بیانگر علت مسرف و مرتاب (شکاک) بودن برخى از انسان ها است; یعنى، چون برخى به جاى فکر کردن در آیات الهى، از سر جهل و یا تقلید به مجادله با آن بر مى خیزند. از این رو نسبت به تعالیم الهى همواره در شک و تردید به سر مى برند و در مخالفت با تعالیم آسمانى اسراف مى کنند.
۵ - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستیز مصر، درباره خشم انقلابى و انتقام مؤمنان طرفدار موسى(ع) «الذین یجدلون فى ءایت اللّه ... کبر مقتًا ... عندالذین ءامنوا»
تذکر مؤمن آل فرعون به فرعونیان، مبنى بر این که ستیزه جویى در آیات الهى، موجب بغض و دشمنى مؤمنان مى شود; مى تواند بیانگر این نکته باشد که عمل آنان، موجب خشم انقلابى و شورش مؤمنان طرفدار موسى(ع) علیه آنان خواهدگردید.
۶ - لزوم موضع گرفتن و بى تفاوت نبودن در برابر دشمنان دیانت و ستیزه جویان حق ناپذیر «الذین یجدلون فى ءایت اللّه ... کبر مقتًا ... عند الذین ءامنوا»
۷ - دشمنان دیانت و ستیزه جویان با آیات الهى، فاقد منطق و برهان «الذین یجدلون فى ءایت اللّه بغیر سلطن أتیهم»
برداشت یادشده بر این اساس است که «بغیر سلطان ...» قید توضیحى باشد; یعنى، همواره چنین است که مجادله گران با آیات الهى، بدون حجت و برهان به مجادله مى پردازند.
۸ - معارف دینى و آیات الهى، مبتنى بر دلیل و برهان «الذین یجدلون فى ءایت اللّه بغیر سلطن أتیهم»
۹ - مبانى دینى و اصول اعتقادى و نیز هرگونه بحث و گفتوگو درباره آنها، باید مبتنى بر دلیل و برهان باشد. «الذین یجدلون فى ءایت اللّه بغیر سلطن أتیهم»
برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که خداوند، کسانى را که بدون دلیل و برهان درباره دین مجادله مى کنند، محکوم کرده است.
۱۰ - خداوند، بر قلب هر متکبر تجاوزگرى، مهر مى زند و او را از فهم درست حقایق الهى محروم مى سازد. «کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار»
به هر متجاوزى که از قانون بگذرد، «جبار» گویند. (قاموس المحیط).
۱۱ - تکبر و تجاوزگرى، موجب محرومیت از درک صحیح حقایق الهى و مانع از پذیرش آن مى شود. «کذلک یضلّ اللّه ... کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار»
۱۲ - تکبر و تجاوزگرى، موجب پافشارى بر راه باطل، تردید در حق و ستیزه جویى با آیات الهى (تعالیم دین) است. «من هو مسرف مرتاب . الذین یجدلون فى ءایت اللّه ... کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این احتمال است که جمله «کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار» درصدد بیان علت اسراف و تردید در حق و جدال در آیات الهى باشد (که در آیه پیش و صدر این آیه، مورد بحث قرار گرفته است).
۱۳ - پافشارى بر راه باطل، تردید در حق و جدال در آیات الهى - باوجود دلایل روشن - نشانه مهر شدن قلب و وجود روح تکبر و تجاوزگرى در آدمى «من هو مسرف مرتاب . الذین یجدلون فى ءایت اللّه ... کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار»
۱۴ - متکبران تجاوزگر، مورد بغض و دشمنى خدا و مؤمنان هستند. «کبر مقتًا عند اللّه و عند الذین ءامنوا کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار»
۱۵ - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسى(ع)، مؤثر واقع شد. «و قال رجل مؤمن من ءال فرعون ... أتقتلون رجلاً ... کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار»
برداشت بالا به خاطر این نکته است که فرعون، در آغاز برخورد با موسى(ع) برکشتن او مصمم گشته، این مطلب را به همه اطرافیانش اعلام کرده بود (قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أرى); ولى پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جاى کشتن وى دستور داد برجى بسازند تا او نسبت به درستى ادعاى آن حضرت به تحقیق بپردازد.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۶۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۱–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تلاش مؤمن آل فرعونآثار مجادله در دینافراط در دین ستیزیانذار از غضب پیروان موسیبی منطقی حق ناپذیرانختم قلب متجاوزانختم قلب متکبرانعوامل اصرار بر باطلعوامل اصرار بر حق ناپذیریعوامل شک در دینمبغوضان مؤمنانمبغوضیت متجاوزانمبغوضیت مجادله گران در آیات خدامبغوضیت مجادله گران در دینموضعگیری علیه حق ناپذیرانموضعگیری علیه دشمنان دیننشانه های تجاوزاهمیت برهان در دینمجادله بی برهانممانعت از قتل موسیانذار مصریان باستانآثار مجادله در آیات خدابرهان در آیات خدابرهان در دینبی منطقی دشمنان دیندشمن ستیزی مؤمنانعوامل دین ستیزیمبغوضیت متکبراننشانه های ختم قلبعوامل محرومیت از درک حقایقمحرومان از درک حقایقبی منطقی مکذبان آیات خدانشانه های تکبرقصه مؤمن آل فرعونانذارهای مؤمن آل فرعونانذار فرعونیانآثار تجاوزاهمیت برهان در عقیدهموانع حق پذیریقصه فرعونآثار تکبرصفات مؤمنانعوامل گمراهیافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۱)
- هشدارها و پندهای مؤمن الفرعون به فرعونیان+۴ آیه
- مجادله درباره ایات خدا، ناشی از کبر و استکبار+۱ آیه
- تجاوزگری و تکبّر، سبب محرومیّت از درک درست حقایق الهی و مانع پذیرش ان
- قلب بسته متکبّران، ناتوان از درک درست ایات الهی
- ختم قلب، مانع درک درست ایات الهی و ایمان به انها
- متکبران جدال کننده در ایات الهی فاقد منطق و برهان
- مجادلهکنندگان در ایات خدا، مردمی متکبّر+۱ آیه
- جدال متکبّران در ایات الهی، نشانه مُهر شدن قلب انان
- تکبّر زمینه جدال در برابر ایات خدا+۱ آیه
- جدال بدون دلیل و برهان در ایات الهی، موجب گمراهی+۱ آیه
- جدال در ایات الهی، نشانه مهر شدن قلب و وجود روح تکبّر و تجاوزگری
- جدال در ایات الهی، موجب خشم شدید خدا و مؤمنان
- تکبرّ موجب جدال بدون برهان در برابر ایات الهی+۱ آیه
- جدالکنندگان در ایات الهی مردمی مسرف و شکّاک+۱ آیه
- مسرفان جدال کننده در ایات حق، فاقد منطق و برهان+۱ آیه
- خوی متکبّرانه، باعث ختم قلب
- روحیّه خودبزرگبینی، باعث مجادله بیدلیل و بیاساس
- تلاش برای جبران کمبود شخصیّت با بزرگنمایی، منشا زنگار و مُهر خوردن قلب
- استبداد و زورگویی، زمینه مهر خوردن و ختم قلب از سوی خداوند
- جدالگران بیبرهان در ایات الهی، مبغوض خدا و مؤمنان
- بغض شدید خداوند نسبت به ستیزهجویان در ایات الهی، بدون هیچ دلیلی
- جدال بدون دلیل در ایات الهی، باعث مغبوضیّت شدید انسان در پیشگاه خدا و مؤمنان
- بغض شدید مؤمنان، نسبت به ستیزهجویان در ایات خدا بدون دلیل
- اسراف و تجاوز از حدّ خود، برخاسته از روحیّه تکبّر+۱ آیه
- تکبّر و خودبرتربینی، زمینه جدال در ایات الهی+۱ آیه
- تکبّر، موجب مهر نهاده شدن بر قلب متکبر
- تردید در حق، ناشی از روحیّه تکبّر+۱ آیه
- تکبّر کافران در برابر ایات خدا+۲ آیه
- زورگویی، از اوصاف برخی متکبّران
- فرعونیان، گروهی متکبّر و خودخواه+۲ آیه
- جدال استوار بر علم و منطق، دارای ارزشی ستودنی+۵ آیه
- جدالکنندگان بیبرهان و جاهل مبغوض خدا و مؤمنان+۱ آیه
- مجاز و روا بودن جدال، براساس دانش و برهان+۵ آیه
- جدال بدون دلیل الفرعون، در ایات الهی
- تکبّر و خودبرتربینی مشرکان، زمینه جدال انان درباره خدا+۳ آیه
- گمراهی، زمینهساز جدال در ایات الهی+۱ آیه
- مجادله در ایات خدا، نشانه جهل و نادانی
- روا نبودن مجادله، درباره ایات خدا، بدون برهان+۱ آیه
- وجوب ایمان به ایات الهی+۴ آیه
- حرمت استکبار و تکبّرورزی، در برابر ایات خداوند+۲ آیه
- حرمت جدل غیر عالمانه، درباره خداوند+۷ آیه
- جواز جدال، بر اساس دانش و برهان+۷ آیه
- ستیزه جویی متکبران تجاوزگر در ایات خدا، موجب بغض و دشمنی خدا
- جدال کنندگان در ایات الهی بدون دلیل و برهان، از دشمنان سرسخت خداوند
- جدال کنندگان در ایات الهی بدون دلیل و برهان، از دشمنان سرسخت مؤمنان
- شجاعت تحسین برانگیز مؤمن ال فرعون، هنگام تبلیغ و دفاع از موسی(علیه السلام)، با هشدارهای کوبنده به فرعون و فرعونیان+۴ آیه
- شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۱ آیه
- جدال در حق و ایات خدا، مانع درک و شناخت ان
- ختم قلب (بر اثر گناه)، از موانع شناخت صحیح و درک حقایق+۱ آیه
- تردید در حقّانیّت دین، با وجود دلایل روشن و اشکار، موجب گمراهی+۱ آیه
- مجادله بدون دلیل و برهان در ایات الهی (دین)، موجب گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی+۲ آیه
- بهره مندی از علم و اگاهی، سبب مُجاز بودن ادمی بر احتجاج و مجادله با مخالفان+۴ آیه
- جدال در ایات الهی، موجب گرفتاری به غضب خدا و خشم مؤمنان
- جدال درباره خدا، موجب گرفتاری به خشم و غضب الهی+۲ آیه
- دلهای مؤمنان، اکنده از خشم، نسبت به مجادله گران در ایات الهی
- قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۱ آیه
- ختم قلب، مانع درک ایات الهی و ایمان به انها+۲ آیه
- استبداد و زورگویی، زمینه مهر خوردن و ختم قلب
- تکبر، زمینه ختم و مهر خوردن قلب، به فرمان خدا
- جدال بی دلیل در ایات الهی، زمینه مهر خوردن قلب ادمی
- لجاجت، از عوامل بسته شدن قلب و درک نکردن معارف الهی
- مهر نهادن خداوند بر هر قلب متجاوز و ستیزه جو، در برابر ایات الهی
- مهر نهادن خداوند بر قلب تکبر کننده در برابر ایات الهی
- قلب بسته متکبّران، ناتوان از درک درست ایات الهی
- جدال متکبران در ایات الهی، نشانه مهر شدن قلب انان
- تکبّر، زمینهساز روحیّه لجاجت و مجادلهگری بدون دلیل در انسان، در مورد عقاید خویش+۳ آیه
- حقناپذیران لجوج و مجادلهگران در ایات الهی، مورد خشم خدا و مؤمنان
- جدال در ایات الهی، بدون دلیل و از سر جهل و لجاجت، موجب اسراف و تجاوز از حدّ+۱ آیه
- جدال و لجاجت بدون دلیل در ایات الهی، موجب گمراهی+۱ آیه
- جدال در ایات الهی بدون دلیل و از سر جهل و لجاجت، زمینه مهر شدن قلب انسان
- روحیّه تکبّر مجادلهگران، عاملی برای لجاجت انان در برابر ایات الهی+۱ آیه
- مصریان باستان، مردمی لجوج و حقناپذیر+۱ آیه
- نکوهش مؤمن الفرعون از مصریان باستان، به علّت مواضع لجوجانه درباره رسالت پیامبران (به رغم مشاهده دلایل روشن او)+۲ آیه
- رفتار لجوجانه مصریان باستان، در مخالفت بیش از حدّ با دین الهی و تردید در حقّانیّت ان، از عصر یوسف علیه السلام تا موسی علیه السلام+۲ آیه
- مصریان لجوج، مردمانی مبغوص در نزد خداوند+۱ آیه
- جدال بیهوده در ایات الهی، موجب گمراهی در بینش مؤمن الفرعون+۱ آیه
- مُهر شدن قلبهای متکبّر ستمگر (از هرگونه درک و فهم) از بینشهای مؤمن الفرعون+۱ آیه
- شجاعت تحسینبرانگیز مؤمن الفرعون، در دفاع از موسی علیه السلام با هشدارهای کوبنده به فرعون و فرعونیان+۱ آیه
- هشدار مؤمن الفرعون به قوم خود، درباره خشم انقلابی و انتقام مؤمنان طرفدار موسی از انان+۱ آیه
- بغض شدید مؤمنان نسبت به ستیزهجویان در ایات خدا
- دلهای مؤمنان، اکنده از خشم و بغض، نسبت به مجادله گران در ایات خدا