تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَمَّا جاءَنِي الْبَيِّناتُ مِنْ رَبِّي وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِينَ (66) هُوَ الَّذِي خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُکُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکُمْ ثُمَّ لِتَکُونُوا شُيُوخاً وَ مِنْکُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَ لِتَبْلُغُوا أَجَلاً مُسَمًّى وَ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ (67) هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ فَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ کُنْ فَيَکُونُ (68) أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ أَنَّى يُصْرَفُونَ (69) الَّذِينَ کَذَّبُوا بِالْکِتابِ وَ بِما أَرْسَلْنا بِهِ رُسُلَنا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (70)
ترجمه
بگو همانا من نهى کرده شدم که عبادت کنم آنانرا که ميخوانيد غير از خدا چون آمد مرا دليل‌ها از پروردگارم و امر کرده شدم که تسليم شوم براى پروردگار جهانيان
او است آنکه آفريد شما را از خاک پس از نطفه پس از خون بسته پس بيرون ميآورد شما را بحال کودکى پس نگهميدارد تا برسيد بکمال قوّتتان پس تا بشويد پير مردانى و بعضى از شما کسى است که ميميرد پيش از اين و تا برسيد بوقتى نامبرده شده و باشد که شما بعقل دريابيد
او است آنکه زنده ميکند و ميميراند پس چون حکم کند بامرى جز اين نيست که ميگويد مر او را بباش پس ميباشد
آيا نديدى آنانرا که مجادله مينمايند در آيت‌هاى خدا که بکجا برگردانده ميشوند
آنانکه تکذيب نمودند کتابرا و آنچه را که فرستاديم بآن پيغمبرانمان را پس زود باشد که بدانند.
جلد 4 صفحه 538
تفسير
خداوند متعال امر فرموده است به پيغمبر خاتم که بمشرکين مکه بفرمايد خدا مرا نهى فرموده از عبادت بتها که معبود شما است چون بحجج و براهين الاهيّه براى من معلوم شده که معبود بحق خداى يکتا است و جز او معبود باطل است هر چه باشد و مأمور شدم از جانب حق که تسليم او امر پروردگار جهانيان باشم و بهيچ وجه نميتوانم با عقايد و اعمال شما موافقت نمايم و پس از اين دستور استدلال فرموده بر استحقاق خود براى پرستش و ستايش و نفى استحقاق غير باين تقريب که او است آنخداوند قادر عليم حکيمى که خلق فرمود شما را در ابتدا از خاک چون آدم عليه السّلام را که پدر تمام خلق است از خاک آفريد و بعدا خلق فرمود شما را از نطفه که آن هم از غذا توليد ميشود و غذا از خاک و بعدا از علقه که خون بسته است و بعد شما را در احوال و اطوار مختلفه نقل دهد تا بيرون آورد شما را از رحم مادر در حاليکه کودک نوزاد باشيد و گفته‌اند طفل در کلام عرب بر واحد و جمع اطلاق ميشود و اينجا مراد جمع است يعنى بيرون ميآورد شما را اطفالى يک يک پس نشو و نما ميدهد شما را تا برسيد بکمال قوّه و رشد خودتان و کلمه اشدّ يا مفرد است بصورت جمع يا جمع است و مفرد ندارد يا مفرد آن شدّت بکسر است در هر حال در همين معنى استعمال ميشود که از هجده تا سى سال باشد پس نگهدارى ميفرمايد شما را تا پير مردان سالخورده شويد و عمر طبيعى کنيد و بعضى هم قبل از رسيدن بحدّ رشد يا پير مردى مى‌ميريد چون هر کس اجل مقدّر نامبرده معيّنى دارد در علم خدا که بايد شما بندگان بآن برسيد و دار فانى را وداع نمائيد و اينها همه براى آنستکه شما تعقّل کنيد و خداشناس شويد و بوظيفه بندگى خود قيام نمائيد با علم و معرفت و از ثواب آن بهره‌مند گرديد در آخرت که دار باقى و مقرّ ابدى شما است و او همين طور که شما را حيات داد از خاک مى‌ميراند و باز خاک ميکند و باز زنده مينمايد در قيامت و بيرون ميآورد از خاک خلاصه آنکه اين کارها براى او زحمتى ندارد او وقتى بخواهد امرى واقع شود فورا واقع ميشود مانند آنکه بگويد موجود شو پس ميشود و گر نه معدوم که قابل خطاب نيست کلام خدا فعل او است و تعجب در اين است که با اين ادلّه دالّه بر توحيد خدا و رسالت تو که قرآن مبين است مى‌بينى کفار مکه که مجادله و مشاجره و اشکال تراشى ميکنند در آيات خدا و دلائل صدق
جلد 4 صفحه 539
تو چگونه منقلب و منصرف از حق بباطل ميشوند ولى مطمئن باش که خدا آنانرا که تکذيب قرآن تو را که اکمل کتب آسمانى است نمودند و کسانى را که تکذيب کردند ساير کتب سماوى را که پيغمبران ما آوردند به مجازات کامل خواهد رسانيد و بعد از اين مى‌دانند که چه عمل ناروائى از آنها صادر شده است.