تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِذِ الْأَغْلالُ فِي أَعْناقِهِمْ وَ السَّلاسِلُ يُسْحَبُونَ (71) فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ (72) ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما کُنْتُمْ تُشْرِکُونَ (73) مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَکُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً کَذلِکَ يُضِلُّ اللَّهُ الْکافِرِينَ (74) ذلِکُمْ بِما کُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما کُنْتُمْ تَمْرَحُونَ (75)
ترجمه
هنگاميکه غلها در گردنهاى آنها است و زنجيرها کشيده ميشوند
در آب داغ پس در آتش سوزانده شوند
پس گفته شود مر آنها را کجايند آنچه بوديد که شريک قرار ميداديد
غير از خدا آنانرا گويند گم شدند از ما بلکه نبوديم که بخوانيم پيش از اين چيزى را اين چنين بگمراهى واميگذارد خدا کافران را
اين براى آنستکه بوديد خوشحال ميشديد در زمين بناحق و براى آنستکه بوديد چنانکه نشاط داشتيد.
تفسير
ظاهرا اذا الاغلال متعلّق است بسوف يعلمون در آيه سابقه يعنى ميدانند نتيجه سوء اعمال خودشان را وقتى که غلها در گردنهاشان باشد و با زنجيرها کشيده شوند در کنار آب جوشانى که براى تشريفات ورودى آنها تهيه شده و بعدا هيزم آتش جهنم شوند و ظاهرا و السلاسل عطف بر اغلال است و يسحبون حال است از آنها و محتمل است و السّلاسل مبتدا باشد و يسحبون خبر آن و در هر حال کلمه بها که راجع بسلاسل است حذف شده چون با زنجيرها کشيده ميشوند پس ملائکه غضب بآنها گويند کجايند آنانکه شما براى خدا شريک قرار ميداديد در دنيا و آنها جواب گويند ما گم کرديم آنها را يا اثرى از آنها ظاهر نيست بلکه مانند آن است حال ما که در دنيا ابدا عبادت نکرده باشيم چيزيرا چون بهيچ وجه خيرى از آنها بما نميرسد اين چنين خدا بحال گمراهى واميگذارد و سلب توفيق مينمايد از کسانيکه از روى عناد و لجاج و تعصّب و تکبّر منکر آيات
جلد 4 صفحه 540
الهى شدند که معبودهاى خودشان را از دست داده و از عبادتشان ثمرى نبرده‌اند و حال آنها گرديده مانند شخص متحيّرى که اول اقرار ميکند و بعدا انکار مينمايد چون بعضى گفته‌اند واقعا ميگويند ما در دنيا مشرک نبوديم يا چيزى را که مستحق عبادت باشد پرستش ننموديم و بنابر اين صدر و ذيل کلامشان خالى از تنافى و تشويش نيست چون اولا گفتند آنچه شريک قرار داديم گم شدند از ما و ثانيا گفتند ما آنها را در دنيا پرستش ننموديم و اين خذلان و سلب توفيق الهى از آنها براى آن بود که خوشحال بودند در دنيا بمخالفت پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و سرکشى از فرمان خدا و پرستش بتها و سرگرم بودند بعيش و نوش و نشاط و عشرت و يادى از آخرت نمى‌نمودند و براى مبالغه در توبيخ و ملامت در آيه اخيره عدول از غيبت بخطاب شده است و گفته‌اند فرح اعمّ از حق و باطل است لذا مقيّد بغير حق شده و مرح مخصوص بباطل است و از بعضى روايات استفاده ميشود که دشمنان ائمه اطهار هم از مصاديق اين آياتند و اين عذابها شامل حال آنها خواهد شد و چنانچه خداوند کسانيرا که تکذيب نمودند کتاب را مشرک و کافر خوانده کسانى هم که تکذيب نمودند بيانات پيغمبر صلى اللّه عليه و اله را در تأويل کتاب مشرک و کافرند و بعضى مرح را بفرح زياد تفسير نموده‌اند.