تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکَبِّرِينَ (76) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَإِمَّا نُرِيَنَّکَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّکَ فَإِلَيْنا يُرْجَعُونَ (77) وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْکَ وَ ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْمُبْطِلُونَ (78) اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْأَنْعامَ لِتَرْکَبُوا مِنْها وَ مِنْها تَأْکُلُونَ (79) وَ لَکُمْ فِيها مَنافِعُ وَ لِتَبْلُغُوا عَلَيْها حاجَةً فِي صُدُورِکُمْ وَ عَلَيْها وَ عَلَى الْفُلْکِ تُحْمَلُونَ (80)
ترجمه
داخل شويد از درهاى جهنم جاودانيان در آن پس بد است جايگاه تکبر کنندگان
پس صبر کن همانا وعده خدا حق است پس يا مينمايانيم تو را برخى از آنچه وعده ميدهيم بآنها يا ميميرانيم تو را پس بسوى ما بازگردانده ميشوند
و بتحقيق فرستاديم پيغمبرانى پيش از تو بعضى از آنها کسانى هستند که خوانديم قصه ايشانرا بر تو و بعضى از آنها کسانى هستند که نخوانديم قصه ايشان را بر تو
جلد 4 صفحه 541
و روا نبود براى پيغمبرى که بياورد معجزى مگر بدستور خدا پس چون بيايد فرمان خدا حکم شود بحق و زيان نمايند آنجا اهل باطل
خدا است آنکه قرار داد براى شما چهارپايان را تا سوار شويد بعض آنها را و بعضى از آنها را بخوريد
و براى شما در آنها منفعتها است و تا برسيد بوسيله سوار شدن بر آنها بحاجتى که در دلهاى شما است و بر آنها و بر کشتى حمل کرده ميشويد.
تفسير
خداوند متعال در روز قيامت بکفار سابق الذکر خطاب ميفرمايد که داخل شويد در جهنم از درهاى هفتگانه آن که هر يک مخصوص بدسته‌اى است و قبلا بيان شده و بدانيد که بايد هميشه آنجا باشيد و بد جايگاهى است آن براى اهل تکبر از عبادت خدا و سرکشى از فرمان پيغمبر او يعنى بسيار سخت و ناگوار است توقف در آنجا و به پيغمبر خاتم در مقابل آزار و انکار آنها دستور فرموده که صبر و بردبارى فرمايد و بداند که وعده عذاب خداوند آنها را حق و محقّق است و تخلّف پذير نيست نهايت آنکه يا در دنيا ارائه ميدهد به پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم خوارى و ذلّت و قتل و اسارت آنها را يا در آخرت با حضور آن حضرت آنها را بجزاى کامل اعمالشان خواهد رسانيد چون بازگشت تمام خلق بحکم او است و اينکه فرموده بعض آنچه وعده داديم براى آنست که عذاب کامل آنها در قيامت است که بر هر تقدير بايد بکفار برسد چه در دنيا معذّب شده باشند چه نشده باشند و خداوند براى تسليت خاطر پيغمبر اکرم از انکار و اصرار کفار بر کفر و آزار اشاره فرموده است بقصص انبياء عظام و صدمات ايشان از اقوامشان که پاره‌اى از آنها در قرآن ذکر شده و بيشتر ذکر نشده چون در خصال از ائمه اطهار نقل نموده که عدد ايشان يکصد و بيست و چهار هزار بوده و در مجمع هشت هزار نيز نقل نموده که چهار هزار از بنى اسرائيل و چهار هزار از غير آنها بوده‌اند و معتمد قول اول است و بنا نبوده که پيغمبرى بدلخواه خود يا قومش هر معجزه‌اى که بخواهد يا بخواهند بياورد چون معجزه خلاف جريان امور است بر وفق عادت و بايد ضرورتى باشد که ايجاب کند آنرا و مصلحتى که اهمّ از مصلحت جريان امور عادى باشد و خداوند مقدّر فرموده است بمقتضاى حکمت و مصلحت براى هر پيغمبرى معجزى را که ثابت شود بر اهل انصاف نبوت او به آن نه آنکه واگذار نموده
جلد 4 صفحه 542
باشد جريان امور را باختيار کسانى تا بدلخواه خودشان هر روز چيز نو ظهور و خلاف عادتى مشاهده نمايند يا از آن بهره‌مند گردند و چون بيايد فرمان خداوند بعذاب کفار خواه در دنيا باشد خواه در آخرت حکم الهى بحق و صدق و عدل صادر گردد که نجات اهل حق و عذاب اهل باطل است و زيانى بالاتر از معذّب شدن بعذاب الهى و محروم شدن از نعم نامتناهى نيست و خداوند انعام را که شتر و گاو و گوسفند باشد خلق فرموده براى استفاده بندگان از خود آنها بسوارى و خوردن گوشتشان نهايت آنکه استفاده از گوسفند منحصر بخوردن و استفاده از شتر اعمّ از خوردن و سوارى است و استفاده از گاو غالبا خوردن و احيانا سوارى است و نيز از منافع حاصله از آنها مانند شير و پشم و کرک و امثال آنها و براى رسيدن بندگان باغراض و آمال خودشان بوسيله سوارى يا بار نمودن بر آنها در سفرهاى تجارتى يا سياحتى و فرموده بر بعضى انعام که شتر باشد و بر کشتى خود و زنانتان و اطفال و اموالتان حمل کرده ميشويد در صحرا و دريا و بعضى انعام در اين آيه را مخصوص بشتر دانسته‌اند چون عرب آن را کشتى بيابان خوانده و اينجا با فلک ازدواج شده است و شتر است که واجد هر دو ثمر سوارى و خوردن است و فرد اکمل انعام و اين تذکّرات موجب تشکّر از نعم بى‌پايان خداوند منّان خواهد شد.