سوره غافر، آیه ۷۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۵
ذٰلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِ وَ بِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ
این (عذاب) بخاطر آن است که بناحقّ در زمین شادی میکردید و از روی غرور و مستی به خوشحالی میپرداختید!
معنی کلمات و عبارات
«بِمَا کُنتُمْ تَفْرَحُونَ ...»: مراد فرح و شادی مذموم است، مثل شادمانی مغرورانهای که در برابر به دست آوردن اموال و امتعه دنیا برای بعضیها حاصل میشود تا بدانجا که آخرت را از یادشان میبرد و کارشان را به انجام گناهان میکشاند (نگا: آلعمران / انعام / ، هود / ، قصص / ) یا شادی حاصل از مصیبت و رنج دیگران (نگا: آلعمران / توبه / و ). «بِمَا کُنتُمْ تَمْرَحُونَ»: مراد خُیَلاء و تفاخر و افاده بر مردم است (نگا: اسراء / ، لقمان / ).
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - شادمانى ناحق و سر مستى گسترده در جامعه از سوى کافران و مشرکان، سبب گرفتار شدن آنان به انواع عذاب ها در قیامت «ذلکم بما کنتم تفرحون فى الأرض بغیر الحقّ و بما کنتم تمرحون»
«با» در «بما کنتم» براى سببیت است. «فرح» (مصدر «تفرحون») به معناى سرور و شادمانى است و «مرح» (مصدر «تمرحون») به معناى سرور و شادمانى افراطى و بیش از حد است آن گونه که سبب غرور و سر مستى مى گردد. گفتنى است در این برداشت ، مشار الیه «ذلکم» عذاب هاى یاد شده در آیات پیشین، دانسته شده است.
۲ - سرور و شادمانى به حق و به دور از افراط و سر مستى، امرى مقبول و مجاز «ذلکم بما کنتم تفرحون فى الأرض بغیر الحقّ»
برداشت یاد شده از قید «بغیرالحقّ» براى فرح و سرور مذموم، به دست مى آید.
۳ - افراط در شادمانى و زندگى سرمستانه، زمینه ساز غفلت از حقایق و معارف الهى و انکار و تکذیب آنها «الذین کذّبوا بالکتب ... ذلکم بما کنتم تفرحون فى الأرض بغیر الحقّ و بما کنتم تمرحون»
برداشت یاد شده بر این اساس استوار است که مشار الیه «ذلکم» تکذیب کافران باشد.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار افراط در سرورآثار سرمستی مشرکاناعتدال در سرورسرور جایزموجبات عذاب اخروی مشرکانموجبات عذاب اخروی کافرانآثار سرمستی کافرانزمینه تکذیب دینآثار سرمستیزمینه غفلتزمینه حق ناپذیریآسیب شناسی دینی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
- عذاب سخت الهی، کیفر شادمان شدن به امور باطل و ناحق+۳ آیه
- متکبّران، انسانهای شادمان به باطل+۲ آیه
- تکبّر و خودبرتربینی، زمینه گرایش ادمی به راه ضلالت و گمراهی+۲ آیه
- جاودانگی در اتش، کیفر متکبّران+۶ آیه
- برخورداری کافران، از روحیّه تکبّر+۲ آیه
- مجادله مشرکان درباره خدا، ناشی از روحیّه تکبّر انان+۴ آیه
- غرور، مستی و شادیهای باطل و ناحق، موجب خلود در جهنّم+۱ آیه
- سرمستی و شادمانی باطل، موجب گرفتاری به عذاب ابدی جهنّم+۱ آیه
- سرور و شادمانی به حق و به دور از افراط و سرمستی، امری مقبول و مجاز
- حرمت سرور و سرمستی ناحق+۲ آیه
- سرور به حق و به دور از افراط، امری مجاز
- سرور به حق و به دور از افراط، امری مقبول
- افراط در سرور، موجب شرک به خدا+۲ آیه
- افراط در سرور، درپی دارنده غفلت از خدا+۱ آیه
- گمراهی کافران، پیامد افراط انان در سرور و بدمستی در زمین+۱ آیه
- افراط بدکاران در شادی و خوشحالی، عامل کیفر و دوزخی شدن انان+۶ آیه
- سرور زودگذر مشرکان، با پایانی سخت و غم انگیز+۳ آیه
- سرور زودگذر مشرکان، با پایانی سخت و فرجام دوزخ+۳ آیه
- ضرورت پرهیز از هرگونه شرک و التقاط+۲ آیه
- غرور، زمینه ساز شرک ادمی+۱ آیه
- سرمستی و غرور مشرکان، موجب غفلت انان از یاد خدا+۱ آیه
- سرور و سرمستی به ناحق مشرکان، مایه گرفتاری انان به عذاب اخرتی+۳ آیه
- باور و توجّه به کیفر حتمی کافران در قیامت زمینه ساز صبر رهبران الهی در برابر عنادورزی مخالفان+۵ آیه
- غرور و خودپسندی، درپی دارنده کیفر الهی+۲ آیه
- افراط در سرور و شادمانی، عامل غفلت از خدا+۲ آیه
- مشرکان، از زمره کافران+۲ آیه