اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنّا سَخَّرنَا الجِبال‌َ مَعَه‌ُ يُسَبِّحن‌َ بِالعَشِي‌ِّ وَ الإِشراق‌ِ «18» وَ الطَّيرَ مَحشُورَةً کُل‌ٌّ لَه‌ُ أَوّاب‌ٌ «19»
جلد 15 - صفحه 227
محققا ما مسخر کرديم با او کوه‌ها را که تسبيح ميکردند با او شب و روز و پرنده‌ها را با او محشور بودند و تمام از براي او تمکين و مطاع بودند.
چند جمله از اينکه آيه شريفه ميتوان استفاده نمود:
جمله اوّلي اينکه تمام موجودات عالم از جمادات و نباتات و حيوانات و کرات جويّه از شمس و قمر و کواکب و غير اينها تمام عقل و شعور و معرفت بخدا دارند و تسبيح و تقديس حق ميکنند و عبادت و اطاعت او را مينمايند چنانچه بر طبق اينکه آيات بسياري داريم مثل وَ إِن مِن شَي‌ءٍ إِلّا يُسَبِّح‌ُ بِحَمدِه‌ِ وَ لکِن لا تَفقَهُون‌َ تَسبِيحَهُم- اسرا آيه 46- و حمل بر تسبيح تکويني که دلالت بر وجود حق و صفات او غلط صرف است زيرا او را مي‌فهميم و درک ميکنيم. و مثل آيه وَ يُسَبِّح‌ُ الرَّعدُ بِحَمدِه‌ِ وَ المَلائِکَةُ مِن خِيفَتِه‌ِ رعد آيه 14- و مثل آيه وَ لِلّه‌ِ يَسجُدُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ مِن دابَّةٍ- نحل آيه 51- و مثل آيه شريفه أَ لَم تَرَ أَن‌َّ اللّه‌َ يَسجُدُ لَه‌ُ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ وَ الشَّمس‌ُ وَ القَمَرُ وَ النُّجُوم‌ُ وَ الجِبال‌ُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَاب‌ُّ وَ کَثِيرٌ مِن‌َ النّاس‌ِ وَ کَثِيرٌ حَق‌َّ عَلَيه‌ِ العَذاب‌ُ- حج آيه 18- و غير اينها از آيات و حمل بر تسبيح و سجده تکويني منافي با کثير من النّاس است زيرا انسان اعظم آية من آيات اللّه است:
أ تزعم انّک جرم صغير || و فيک انطوي العالم الاکبر
نمونه تمام مخلوقات علوي و سفلي مجرّدات و مادّيات در انسان موجود است.
جمله ثانيه اينکه خداوند متعال براي داود مسخّر فرمود تمام
جلد 15 - صفحه 228
اينها را که در تحت فرمان او بودند و اطاعت اوامر او را مي‌نمودند که ميفرمايد:
إِنّا سَخَّرنَا الجِبال‌َ مَعَه‌ُ يُسَبِّحن‌َ بِالعَشِي‌ِّ وَ الإِشراق‌ِ صباحا و مساء شب و روز.
(جمله ثالثه اينکه داود زبان طيور و جمادات و حيوانات را ميدانست و به آنها امر و نهي ميکرد حتّي آهن در دست او مثل موم نرم ميشد که ميفرمايد وَ أَلَنّا لَه‌ُ الحَدِيدَ- سبأ آيه 10-.
جمله رابعه- تمام طيور و حيوانات در خدمتش حاضر بودند که احاطه داشت بجميع آنها که ميفرمايد:
وَ الطَّيرَ مَحشُورَةً کُل‌ٌّ لَه‌ُ أَوّاب‌ٌ.