تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَکى مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً وَ لکِنَّ اللَّهَ يُزَکِّي مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ «21» وَ لا يَأْتَلِ أُولُوا الْفَضْلِ مِنْکُمْ وَ السَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبى وَ الْمَساکِينَ وَ الْمُهاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ «22» إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ «23» يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ «24»
ترجمه
اى کسانيکه گرويديد پيروى مکنيد گامهاى شيطان را و کسيکه پيروى کند گامهاى شيطان را پس همانا او امر ميکند بکار زشت و ناپسند و اگر نبود فضل خدا بر شما و رحمتش پاک نميشد از شما هيچکس هرگز و لکن خدا پاک ميگرداند هر که را ميخواهد و خدا شنواى دانا است
و نبايد سوگند خورند صاحبان فضل از شما و وسعت که ندهند بصاحبان قرابت و درماندگان و هجرت کنندگان در راه خدا و بايد که در گذرند و روى گردانند آيا دوست نميداريد که بيامرزد خدا شما را و خدا آمرزنده مهربان است
همانا آنانکه نسبت
جلد 4 صفحه 17
زنا ميدهند بزنان عفيفه بيخبر با ايمان لعنت کرده شدند در دنيا و آخرت و از براى آنها است عذابى بزرگ
روزى که گواهى دهد بر آنها زبانهاشان و دستهاشان و پاهاشان بآنچه بودند که ميکردند.
تفسير
خداوند متعال بعد از بيان احکام و مواعظ سابقه ارشاد فرموده است اهل ايمان را بپرهيز از متابعت وسوسه دشمن داخلى خودشان که شيطان رجيم است و در عروق بنى آدم مانند خون راه دارد باين تقريب که اى اهل ايمان پيروى و متابعت نکنيد گامها و وسوسه‌هاى شيطان را چون کسيکه پيروى کند او را اگر چه بيک گام باشد امر ميکند او را و وادار مينمايدش بکارهاى زشت و قبيح عقلى يا شرعى و او بقدرى مسلط است در گمراه نمودن بنى آدم که اگر فضل و رحمت خداوند شامل حال شما نبود بنگهدارى و ارشاد و ارائه صلاح و سداد پاک نميماند از شما احدى هرگز بلکه همه را آلوده بمعصيت ميکرد ولى خدا پاک ميکند هر کس را بخواهد بأعطاء ملکه عصمت و عدالت و توفيق صيانت و نگهدارى نفس امّاره از متابعت آن ملعون و اتباعش و در صورت تخلف بأرشاد نمودن بنده را بتوبه و قبول آن و خداوند ميشنود مقالات بندگانرا و ميداند نيّات آنها را و دفع ميکند بليات ايشانرا و در مجمع از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که خطؤات بهمزه قرائت فرموده و بنابراين ظاهرا و او قلب بهمزه شده و زکّى بتشديد نيز قرائت شده مناسبت و لکنّ اللّه يزکّى و من در من احد زائده است و نبايد قسم بخورند يا نبايد کوتاهى کنند صاحبان ثروت از شما و وسعت مالى در دنيا که انفاق نمايند از مال حلال خود بأقارب خودشان و فقراء و کسانيکه هجرت نمودند از اوطان خودشان براى رضاى خدا مانند مسطح بن اثاثه که گفته‌اند پسر خاله ابو بکر و از جمله مهاجرين و اصحاب بدر و فقير بود پس جامع اين جهات بود نسبت باو و ابو بکر باو کمک مالى مينمود و چون عايشه را قذف کرد ديگر با او کمکى نکرد و اين آيه نازل شد چون قسم خورده بود که تا عمر دارد با او کمکى نکند و بعد از اين آيه مرتدع شد لذا بعضى گفته‌اند مراد آنستکه نبايد قسم بخورند که انفاق ننمايند و اين در صورتى است که يأتل مأخوذ از اليّه بتشديد ياء باشد که بمعناى سوگند است ولى اگر
جلد 4 صفحه 18
مأخوذ از ألو باشد که بمعناى تقصير است محتاج بتقدير حرف نفى نيست و در جوامع نقل نموده که نازل شد در باره جماعتى که قسم خورده بودند که صدقه ندهند بکسانيکه وارد شدند در صحبت افک و سخنى گفتند در خصوص تهمت و با آنها مواسات ننمايند و خداوند براى ردع آنها از عمل باين قسم باطل يا کوتاهى در امر انفاق فرموده و بايد عفو کنند و بايد رو بگردانند از تلافى و انتقام از خطا کاران و صرف نظر نمايند از تقصير آنها آيا دوست نداريد شما که در مقام تلافى و انتقاميد که خدا بيامرزد شما را پس شما هم بگذريد از خطاکاران و خدا آمرزنده و مهربان است شما هم بايد با گذشت و مهربان باشيد همانا آنانکه نسبت زنا ميدهند بزنان عفيفه‌اى که از هيچ جا خبر ندارند و مرتکب امرى نشدند که انتظار چنين نسبتى را داشته باشند و ايمان بخدا و پيغمبر و روز جزا دارند دور شدند از رحمت خدا در دنيا که بايد حد قذف بخورند و رسوا و بى آبرو شوند و در آخرت که براى آنها عذاب بزرگى است در روزى که شهادت دهد بر ضرر آنها زبانهاشان که من دروغ گفتم و تهمت زدم و دستهاشان که من دزدى کردم يا ببدن نامحرم رسيدم و پاهاشان که من از جنگ با کفار فرار نمودم يا از بلاد اسلام بدار الکفر رفتم خلاصه حال زبان که معلوم است دست و پا را هم خداوند بقدرت کامله خود بنطق در ميآورد که اقرار بمعاصى خود ميکنند و دهانشان هم بسته ميشود که نميتوانند در حال اقرار دست و پا انکار کنند.