تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَ يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ «25» الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَ الْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثاتِ وَ الطَّيِّباتُ لِلطَّيِّبِينَ وَ الطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّباتِ أُولئِکَ مُبَرَّؤُنَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَرِيمٌ «26» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِکُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى أَهْلِها ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ «27» فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيها أَحَداً فَلا تَدْخُلُوها حَتَّى يُؤْذَنَ لَکُمْ وَ إِنْ قِيلَ لَکُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْکى لَکُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ «28» لَيْسَ عَلَيْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ مَسْکُونَةٍ فِيها مَتاعٌ لَکُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما تَکْتُمُونَ «29»
ترجمه
روزى چنين تمام ميدهد بآنها خداوند جزائشانرا که سزاوار
جلد 4 صفحه 19
است و ميدانند که خدا او است حق آشکار
پليدها براى پليدانست و پليدانند براى پليدها و پاکيزه‌ها براى پاکانست و پاکانند براى پاکيزه‌ها آنگروه منزهند از آنچه ميگويند مر ايشانرا است آمرزش و روزى خوب
اى کسانيکه گرويديد داخل مشويد در خانه‌هائى غير خانه‌هاى خودتان تا آنکه دستورى طلبيد و سلام کنيد بر اهلش اين بهتر است براى شما باشد که شما پند گيريد
پس اگر نيابيد در آنها کسى را پس داخل آنها مشويد تا اجازه داده شود بشما و اگر گفته شود بشما بازگرديد پس باز گرديد آن پسنديده‌تر است براى شما و خدا بآنچه ميکنيد دانا است.
نيست بر شما گناهى که داخل شويد در خانه‌هائى غير مسکون که در آنها برخوردارى است براى شما و خدا ميداند آنچه را آشکار ميکنيد و آنچه پنهان ميداريد.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب احوال روز قيامت فرموده در چنين روزى خداوند جزاى اعمال بندگانرا بآنها بنحوا کمل خواهد داد چون دين بمعناى جزاء است و آن حق است که بايد داده شود بميزان استحقاق و در آنروز مردم ميدانند بعين اليقين و مشاهده ميکنند بديده حق بين که خدا حق ثابت آشکار است بحق و عدل حکم ميکند و بحق ميدهد و مى‌بخشد و بحق ميگيرد و بدوزخ ميفرستد و جز حق و حقيقت حاکم و حکومتى نيست و در تعقيب حديث افک فرموده زنان خبيثه قابل مردان خبيث ميباشند و مردان خبيث لايق زنان خبيثه‌اند و زنان پاک قابل مردان پا کند و مردان پاک لايق زنان پاک چون سنخيت و توافق روحى و اخلاقى در مواصلت و ازدواج شرط است و بايد رعايت شود چنانچه در تفسير الزانى لا ينکح الازانية گذشت و در مجمع اين معنى را از صادقين عليهما السلام نقل نموده علاوه آنکه مردمى بودند که ميخواستند با زنان بد ازدواج نمايند پس خداوند آنها را نهى فرمود و مکروه داشت آنرا براى ايشان و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه اقوال و افعال بد ناشايسته مناسب با اشخاص بد ناپاک است و اشخاص بد ناپاک ملايم با اقوال و افعال بد ناشايسته‌اند و اقوال و افعال خوب پسنديده مناسب با اشخاص خوب پاکيزه است و اشخاص خوب پاک موافق با اقوال و افعال خوب شايسته‌اند و در اضافه و اختصاص ادنى ملابست و
جلد 4 صفحه 20
مناسبت کافى است و در اين باب حديثى از امام باقر عليه السّلام در تفسير اين آيه بمناسبت قول خداوند ليميز اللّه الخبيث من الطيّب در سوره انفال گذشت و حقير در اواخر سوره فاتحه تحقيق آنرا نمودم و در هر حال اشخاص خوب پاک از مرد و زن مبرّى و منزّهند از آنچه ميگويند مردم در باره آنها از تهمت و بهتان بنابر معناى اول و منزهند از آنکه بگويند سخنى از قبيل سخنان آنمردم بنابر معناى دوم و از براى ايشان است خلعت مغفرت الهى و روزى فراوان خوب گواراى بهشت‌برين و نيز فرموده‌اى اهل ايمان داخل نشويد در غير خانه‌هاى مسکونى خودتان تا وقتى که استعلام و استيذان نمائيد از اهل آن خانه‌ها و سلام کنيد بر آنها و چون استيناس موجب علم بحال و رفع خوف از ورود است بمعناى استعلام و استيذان استعمال ميشود و ظاهرا استيناس حاصل ميشود بهر قول و فعلى که بعد از آن معلوم شود رضايت صاحب خانه اگر چه سلام باشد ولى بهتر آنستکه بگويد سلام عليکم اجازه ميدهيد چنانچه در مجمع اين دستور را از پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم نقل نموده و در بعضى از روايات بتسبيح و تحميد و تکبير و سرفه نمودن تفسير شده و قمى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد از استيناس صداى رسيدن کفش بزمين و سلام کردن است و در کافى از آنحضرت نقل نموده که پسر از پدر بايد اذن بگيرد براى ورود بر او ولى پدر از پسر نبايد اذن بگيرد و مرد بايد از خواهر و دخترش اذن بگيرد اگر شوهردار باشند اين استعلام و استيذان و سلام نمودن در وقت دخول در بيت بهتر است از براى شما از سرزده و بى خبر داخل شدن و چون بهتر است خدا دستور فرموده که شما متذکر شويد و بصلاح خودتان عمل نمائيد و اگر نيافتيد در آن خانه‌ها کسى را که اجازه دخول بگيريد از او يعنى کسى جواب شما را نداد پس داخل نشويد تا صاحب خانه اذن دهد شايد نخواسته باشد کسى مطلع از اوضاع خانه او شود لذا جائز نيست کسى از خارج نگاه کند و بر اوضاع داخلى خانه کسى مطلع شود و بعد اذن دخول بگيرد در صورتى که در بسته باشد چون از پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم نقل شده که اذن براى نگاه کردن است مگر در خانه باز باشد که شايد آن اماره رضايت باشد و اگر از طرف صاحب خانه گفته شد برويد و اذن داده نشد منصرف
جلد 4 صفحه 21
شويد و مراجعت کنيد و اصرار نکنيد اگر چه صريحا نگفته باشند آنمراجعت و انصراف آبرومندتر و بهتر از اصرار و انتظار اجازه است براى شما و خداوند باعمال شما بندگان علم دارد ميداند چه اندازه بر طبق دستوراتش عمل ميکنيد و بهمان اندازه بشما اجر ميدهد و گناهى ندارد بلکه جائز است براى شما که داخل شويد در غير خانه‌هاى مسکونى از قبيل خرابه‌ها که صاحب معينى ندارد و کاروانسراها و حمامها و آسياسراها و منازلى که معمولا مردم بى اجازه وارد ميشوند و بنا نيست کسى با اذن وارد شود براى استفاده و بهره‌مند شدن از دفع گرما و سرما و معامله و تنظيف و استراحت مختصرى بدون منع مالک يا براى برداشتن چيزى که از انسان در آن اماکن از سابق جاى مانده و در روايت قمى ره از امام صادق بيوت غير مسکونى بحمامات و خانات و ارحيه تفسير شده و خدا ميداند شما بچه قصد وارد ميشويد و بچه نيت استيذان مينمائيد آيا حاجت مشروعى داريد يا ميخواهيد بر اسرار مردم مطلع شويد و خيال بد داريد و بر طبق آن بشما پاداش خواهد داد.