تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) يا يَحْيى‌ خُذِ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ وَ آتَيْناهُ الْحُکْمَ صَبِيًّا «12» وَ حَناناً مِنْ لَدُنَّا وَ زَکاةً وَ کانَ تَقِيًّا «13» وَ بَرًّا بِوالِدَيْهِ وَ لَمْ يَکُنْ جَبَّاراً عَصِيًّا «14» وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا «15» ترجمه‌ اى يحيى بگير کتاب را به نيروى يزدانى و داديم او را فرمان در کودکى‌ و مهربانى از جانب خودمان و پاکى را و بود پرهيزکار و نيکوکار با پدر و مادرش و نبود سرکش معصيت کار و نازل شد سلامتى بر او در روز که متولد شد و روز که ميميرد و روز که مبعوث ميشود در حاليکه زنده است.. جلد 3 صفحه 464 تفسير - خداوند تعالى در اين مقام اختصار عجيبى در کلام فرموده چون معلوم است مراد آنستکه يحيى متولّد شد و بر شد رسيد و ما باو گفتيم اى يحيى بگير تورية را با قوّت تمام و عزم بر عمل بآن بتوفيق ربّانى و تأييد سبحانى و کمک يزدانى و عطا نموديم باو حکمت و منصب نبوّت را در حال صباوت و کودکى از ابن عباس نقل شده که آنحضرت در سه سالگى باين مقام فائز گرديد در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که فرمود زکريا وفات نمود پس ارث برد از او يحيى کتاب و حکمت را با آنکه صبى و صغير بود و اين آيه را تلاوت فرمود و نيز از امام جواد عليه السّلام نقل نموده که استدلال فرمود باين آيه بر امامت خود چون امامت هم مانند نبوّت است که اگر خدا بخواهد بصبى هم عطا ميفرمايد و در مجمع از امام رضا عليه السّلام نقل نموده که بچّه‌ها به يحيى گفتند بيا برويم بازى کنيم فرمود ما براى بازى خلق نشديم پس خداى تعالى فرمود در باره او که ما باو حکم داديم در کودکى و کلمه حنان ظاهرا مشتقّ از حنين است که آن ناله ناقه است وقتى مشتاق به بچه‌اش شود و بر رحمت و عطوفت و مهربانى و دلسوزى اطلاق ميشود و از اين قبيل است تحنّن و تعطّف لذا در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که پرسيدند مراد خداوند از حنانا من لدنّا چيست که در باره حضرت يحيى فرموده جواب فرمود مراد تحنّن خدا است عرض کردند چه تحننى خدا در باره او داشت فرمود وقتى که ميگفت پروردگارا خدا ميفرمود لبّيک اى يحيى و در مجمع از آنحضرت اينمعنى نقل شده و در محاسن از امام صادق عليه السّلام علاوه بر اين معنى نقل شده که ميفرمود بخواه حاجت خود را و کلمه زکوة ظاهرا مأخوذ از تزکيه باشد بمعناى پاکى و پاکيزگى از اخلاق رذيله و صفات خبيثه و اعمال ناشايسته که انبياء عظام منزّه و مبرّى از آنها هستند خلاصه آنکه اشاره بمقام عصمت است که از جانب خداوند براى پيغمبر و امام مقدّر شده و آنحضرت باين مقام نرسيد مگر براى آنکه ذاتا متّقى و پرهيزکار و خدا ترس و نيکوکار و فرمانبردار نسبت بپدر و مادر بود و نبود سرکش و متمرّد و طاغى و باغى نسبت بآن دو و ساير خلق چه رسد بخدا و خود و در تفسير امام عليه السّلام است که خداوند ملحق نفرمود بمردها کودکى را مگر چهار نفر عيسى بن مريم و يحيى بن زکريا و حسن و حسين عليهم السلام را و شمه‌اى از احوال هر يک را بيان‌ جلد 3 صفحه 465 فرموده و در ضمن قصّه حضرت يحيى فرموده که خداوند باو در کودکى حکم داد و براى اين بود که در کودکى وقتى کودکان او را ببازى دعوت مينمودند ميفرمود بخدا ما براى بازى خلق نشديم ما براى سعى و کوشش در امر بزرگى خلق شديم و خداوند باو عطوفت و مهربانى داد نسبت بپدر و مادرش و ساير خلق و طهارت عطا فرمود براى کسانيکه باو ايمان آورند و تصديق او کنند و پرهيز مينمود از شرور و معاصى و نيکى ميکرد بپدر و مادر و احسان مينمود نسبت بآنها و اطاعت ميکرد اوامرشان را و نبود جبّار معصيت کار که بکشد از روى غضب و بزند از روى غضب بلکه مأمور بامر خدا بود و هيچ بنده خدائى نبود که خطائى يا قصد خطائى از او سر نزد مگر يحيى بن زکريا که گناهى نکرد و قصد گناهى هم ننمود و بنابراين شايسته است که خداوند در سه موقع مناسب سلام و تحيّت فرستد بر او اوّل روز ولادت دوّم روز وفات سوّم روز بعث و حيات ابدى که اين سه روز روز نزول در دنيا و ورود بعالم برزخ و قيام در برابر حضرت احديّت است يا آنکه سلامتى و ايمنى نازل فرمايد بر او از شرّ شيطان در دنيا روز تولّد و از سکرات موت و وحشت قبر و عذاب برزخ روز وفات و از هول مطّلع و عقبات محشر و آتش جهنّم روز قيامت و اينکه از روز ولادت بماضى و از روز وفات و بعث بمستقبل تعبير شده براى آنستکه وقت تقدير نزول سلامتى بعد از ولادت و قبل از موت و بعث بوده و اين مرجّح معناى دوّم است بر معناى اوّل با آنکه آن اظهر است بنظر بدوى و نيز مؤيّد اينمعنى است روايتى که در عيون از حضرت رضا عليه السّلام نقل شده که فرمود پر وحشت‌ترين اوقات خلق سه موطن است روز که از مادر متولّد ميشود و دنيا را ميبيند و روز که ميميرد و آخرت را معاينه ميکند با اهلش و روز که مبعوث ميشود از قبر و مشاهده ميکند خود و آثار اعمال خود را در محشر و بتحقيق سلام کرد خدا بر يحيى در اين سه موطن و ايمن فرمود او را از ترس پس فرمود و سلام عليه يوم ولد و يوم يموت و يوم يبعث حيّا و حضرت عيسى هم بر خود سلام کرد در اين سه موطن پس گفت و السّلام على يوم ولدت و يوم اموت و يوم ابعث حيّا چه قدر شبيه است احوال اين دو پسر خاله بيکديگر و چه قدر شبيه است احوال حضرت سيد الشهداء بحضرت يحيى سلام اللّه عليهم اجمعين و معناى حقيقى سلام سلامتى است و در اين مقام معناى‌ جلد 3 صفحه 466 ديگر مناسب نيست اگر چه مراد تحيّت الهى باشد و بنابراين مئال هر دو معنى يکى است چنانچه در حديث اشاره بآن شده است و اگر کسى طالب تحقيق باشد بشفاء الصّدور مرحوم والد ماجد قدس سره در شرح السّلام عليک يا ابا عبد اللّه مراجعه نمايد ..