تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا زَکَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُکَ بِغُلامٍ اسْمُهُ يَحْيى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا «7» قالَ رَبِّ أَنَّى يَکُونُ لِي غُلامٌ وَ کانَتِ امْرَأَتِي عاقِراً وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْکِبَرِ عِتِيًّا «8» قالَ کَذلِکَ قالَ رَبُّکَ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ وَ قَدْ خَلَقْتُکَ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ تَکُ شَيْئاً «9» قالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قالَ آيَتُکَ أَلاَّ تُکَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَ لَيالٍ سَوِيًّا «10» فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ فَأَوْحى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُکْرَةً وَ عَشِيًّا «11»
ترجمه
اى زکريا ما مژده ميدهيم تو را به پسرى که نام او يحيى است قرار نداديم از براى او پيش از اين همنامى
گفت پروردگار من از کجا ميباشد براى من پسرى با آنکه بوده است زنم نازا و بتحقيق رسيده‌ام من از پيرى به نهايت ناتوانى
گفت اينچنين گفت پروردگار تو آن بر من آسان است و بتحقيق آفريدم تو را پيش از اين با آنکه نبودى چيزى
گفت پروردگار من قرار ده براى من علامتى گفت علامت تو آنستکه سخن نميگوئى با مردم سه شب با آنکه سالم باشى
پس بيرون آمد بر قومش از محراب پس اشاره کرد بآنها که تسبيح گوئيد بامداد و شبانگاه.
تفسير
- دعاى حضرت زکريّا باجابت رسيد و خطاب از جانب رب الارباب بتوسط ملائکه باو شد که ما بشارت ميدهيم تو را بوجود پسرى که خودمان قبلا اسم او را يحيى گذارديم براى آنکه دلش بمحبّت و اطاعت خدا زنده است و کسى را موسوم باين اسم تاکنون ننموديم و اين موجب مزيد افتخار او است که خداوند خودش براى او اسم گذارده آنهم اسمى که دلالت بر فضل او ميکند و سابقه ندارد حضرت زکريّا از شدّت فرح و خوشحالى از اين بشارت استبعاد عادى نمود و عرضه داشت از کجا و کى چنين پسرى براى من بوجود ميآيد با آنکه زن من نازا است و خودم بمنتهاى پيرى و ضعف و ناتوانى رسيده‌ام خداوند فرمود امر از قرارى است که گفت پروردگارت چنين فرزندى دادن بچنين پدر و مادرى براى من آسان است مگر نه اين بود که تو را از کتم عدم بعرصه وجود آوردم حال نميتوانم قوّت تو را زياد کنم و نقص رحم زوجه‌ات را بر طرف نمايم در مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که خداوند پنج سال بعد از بشارت يحيى را بزکريّا عطا فرمود و اين دلالت دارد بر آنکه اسباب و وسائل و وسائط ظاهريّه در قدرت خداوند مدخليّتى ندارد خدا هر وقت هر کار بخواهد ميکند ولى بايد مصلحت باشد و حضرت زکريا
جلد 3 صفحه 463
هم ميدانست که اين امور براى خدا اهميّتى ندارد ولى اين سؤال تعجّب آميز را نمود براى آنکه بمذاق عامّه مشى نموده باشد و جوابى که آنها را قانع نمايد بشنود و بگويد در هر حال چون وقت اين عطا معلوم نبود و حضرت زکريا کمال اشتياق را بوجود چنين پسرى داشت عرض کرد پروردگارا علامتى براى من قرار بده که بدانم وقت آن شده که چنين موهبتى بمن بفرمائى خداوند فرمود علامتش آنستکه سه شبانه روز نميتوانى با مردم سخن بگوئى با آنکه سالم باشى و مرضى بخودت و زبانت عارض نشده باشد گفته‌اند شبى با عيالش هم بستر شد صبح که خواست صحبت کند ديد زبانش بند آمده ولى ميتواند ذکر بگويد و دعا کند و زبور بخواند فهميد وعده خداوند انجاز شده از معبد خود بيرون آمد و به بنى اسرائيل که منتظر اقامه جماعت بودند با سر و دست اشاره نمود که نماز را فرادى بخوانيد در صبح و شام که معمولا بجماعت ميخوانديد يا آنکه مانند من تسبيح بگوئيد و بنابر معناى اوّل مراد از تسبيح نماز است براى اشتمال نماز بر تسبيح و ذکر و بنابر احتمال دوم مراد متابعت قوم است با او در ذکر براى آنکه مأمور باين امر بوده و اينکه اينجا از سه شبانه روز بليالى تعبير شده و در سوره آل عمران بايام براى آنستکه معلوم شود مراد شبانه روز است نه روز تنها يا شب تنها چنانچه متعارف است که ميگويند فلانى سه روز آنجا ماند يا سه شب آنجا ماند با آنکه سه شبانه روز مانده است و کلمه عتيّا مصدر است بمعناى عتوّ که از حد در گذشتن است و محراب بر جايگاه عبادت اطلاق ميشود اعمّ از مسجد و محراب آن و مصلّى براى آنکه جايگاه حرب با شيطان است ..