تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اذْکُرْ فِي الْکِتابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِها مَکاناً شَرْقِيًّا «16» فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجاباً فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا «17» قالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمنِ مِنْکَ إِنْ کُنْتَ تَقِيًّا «18» قالَ إِنَّما أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلاماً زَکِيًّا «19» قالَتْ أَنَّى يَکُونُ لِي غُلامٌ وَ لَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ وَ لَمْ أَکُ بَغِيًّا «20»
قالَ کَذلِکِ قالَ رَبُّکِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ وَ لِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَ رَحْمَةً مِنَّا وَ کانَ أَمْراً مَقْضِيًّا «21»
ترجمه
و ياد کن در کتاب مريم را هنگاميکه کناره‌گيرى کرد از کسانش در جائى از جانب مشرق
پس گرفت از برابر ايشان پرده‌اى پس فرستاديم بسوى او روح خودمان را پس متمثّل شد براى او بصورت انسانى درست اندام
گفت همانا من پناه ميبرم بخداى بخشنده از تو اگر هستى پرهيزکار
گفت نيستم من مگر فرستاده پروردگارت تا ببخشم بتو پسر پاکيزه‌اى
گفت از کجا ميباشد مرا پسرى با آنکه دست نرسانده بمن انسانى و نبودم زناکار
گفت اينچنين گفت پروردگار تو که آن بر من آسان است و تا بگردانم آنرا علامتى براى مردم و رحمتى از ما و بوده است امرى مقرّر شده.
تفسير
خداوند تعالى بعد از قصّه حضرت زکريّا و يحيى شروع بذکر قصّه مريم و عيسى عليه السّلام نمود براى نسبت ايشان با يکديگر و شباهت احوالشان و اينکه قدرت خداوند در ولادت عيسى عليه السّلام بى‌پدر بيشتر ظاهر شد از ولادت يحيى از پدر پير و مادر نازا باين تقريب که فرمود اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ياد کن در قرآن از قصّه مريم بنت عمران وقتى که اعتزال و کناره‌گيرى نمود از اقوام و عشاير خود براى عبادت در مکانيکه از اماکن شرقى بود براى آنکه آفتاب رو باشد و بعضى گفته‌اند ميخواست غسل کند و سرش را شانه نمايد و پرده‌اى آويخت براى آنکه از کسانش مستور باشد و از اينجا معلوم ميشود که حجاب در شرايع سابقه هم ثابت بوده و اختصاص بدين مقدّس اسلام ندارد چون اگر نبود حضرت مريم عليها السلام از کسان خود اتّخاذ حجاب نميفرمود ناگاه جبرئيل که ملقّب بروح الامين
جلد 3 صفحه 467
است از جانب خداوند نزد او آمد بصورت جوانى زيبا و خوش اندام مريم از نهايت عفّت بوحشت افتاد و گفت من پناه ميبرم بخداوند رحمن از تو اگر با تقوى و پرهيزکارى چون شخص خدا ترس اگر اتفاقا قصد سوئى به کسى داشته باشد اگر طرف از شرّ او پناه بخدا ببرد از آنقصد بر ميگردد و اگر متوجّه نباشد که آن عمل سوء منافى با تقوى است متوجّه ميشود مانند آنکه بگويند اگر مسلمانى مردم آزارى مکن جبرئيل گفت آسوده خاطر باش که من از طرف همان خداى رحمن که پناه باو بردى آمدم تا ببخشم بتو از جانب او و بعضى بجاى لأهب ليهب قرائت نموده‌اند يعنى تا ببخشد او بتو پسرى که پاک و پاکيزه باشد از گناه و اخلاق رذيله بتوسط دميدن من در پيراهن تو روح او را مريم گفت از کجا باشد براى من چنين پسرى با آنکه دست بشرى بمن نرسيده از راه حلال و هيچگاه العياذ باللّه زناکار نبودم جبرئيل گفت اينچنين گفت پروردگار تو که آن براى من آسان است و اين کار را ميکنم براى آنکه وجود آن پسر را از مثل تو زن پاک دامنى بدون پدر علامت و دليل قدرت خود قرار دهم براى خلق و تا رحمتى باشد از من بر بندگان که هدايت و ارشاد شوند بتوسط او براه راست و دين حقّ و اين کار از قضاى حتم و حکم قطعى الهى بود که در علم ازلى گذشته بود واقع شود و شد ..