تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ کانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا (61) لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً إِلاَّ سَلاماً وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُکْرَةً وَ عَشِيًّا (62) تِلْکَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ کانَ تَقِيًّا (63) وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّکَ لَهُ ما بَيْنَ أَيْدِينا وَ ما خَلْفَنا وَ ما بَيْنَ ذلِکَ وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِيًّا (64) رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا (65)
ترجمه
بهشتهاى اقامت دائمى که وعده داده خداوند بخشنده بندگانش را بامر ناپيدا همانا باشد وعده او بجا آورده شده
نميشنوند در آن سخن بيهوده‌اى ولى ميشنوند سلام را و مر ايشانرا است روزيشان بامداد و شبانگاه
اين آن بهشتى است که بميراث ميدهيم از بندگان خود آنرا که باشد پرهيزکار
و فرود نمى‌آئيم مگر بفرمان پروردگارت مرا و را است آنچه در پيش روى ما است و آنچه در پشت سر ما است و آنچه ميان اين دو است و نباشد پروردگار تو فراموش کار
پروردگار آسمان‌ها و زمين و آنچه ميان آن دو است پس عبادت کن او را و بردبارى کن بر عبادت او آيا ميدانى براى او همنامى.
تفسير
- خداوند متعال در آيه قبل بکسانيکه توبه نمودند و کار خوب کردند وعده بهشت داد و در اين آيه اوصاف آنرا بيان فرموده باين تقريب که آن يک بهشت نيست بلکه بهشتهاى متعدد است که جاى اقامت دائمى است چون اصل
جلد 3 صفحه 484
عدن بمعناى اقامت است و دوام مستفاد از اضافه جنّات بآن ميشود پس تصوّر نشود که تمام اهل بهشت در يک جا جمع ميشوند بلکه گفته‌اند هر مؤمنى بهشت مخصوصى دارد و خداوند وعده داده است بندگان مؤمن خود را بآن و ايشان مطمئن شدند با آنکه غايب بود از انظارشان چون ميدانستند که وعده خدا تخلّف نميکند و بهشت موعود و اصل بايشان ميگردد و ايشان هم واصل بآن ميشوند پس بهشت هم آتى است و هم مأتى و وعده خدا منجز است و بجا آورده شده و نميشنوند اهل بهشت در آن کلام لغو و بيهوده و بى‌فائده و زيادى و باطل و دشنام و امثال اينها را بلکه ميشنوند تحيّت و درود و سلام ملائکه و خودشان را بيکديگر که موجب سلامتى و ايمنى از آلام و اسقام است و روزى ايشان صبح و شام بآنها ميرسد و ظاهرا مراد آنستکه روزى آنها پيوسته در تمام اوقات بايشان ميرسد چون آنجا آفتاب و ماه و روز و شبى نيست بلکه عالم نور و روشنى صرف است و تاريکى و ظلمتى وجود ندارد ولى قمّى ره نقل فرموده که اين در بهشتهاى دنيا پيش از قيامت است چون صبح و شام در بهشت آخرت و دائم نيست بلکه در بهشتهائى است که منتقل ميشود بآنها ارواح اهل ايمان و در آنها آفتاب و ماه است اين بهشت با اين اوصاف را خداوند مانند ارثى که از مورث بعد از ارتحالش از دنيا بوارث ميرسد که ملک طلق او است و هيچ مسئوليّت و گرفتارى براى او ندارد عطا ميفرمايد به بندگان پرهيزکار خود بعد از انتقال آنها از اين عالم بعالم ديگر در مجمع از ابن عباس نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بجبرئيل فرمود چرا بيش از اين نزد ما نميآئى اين آيه نازل شد که مفادش جواب جبرئيل است که بتلقين الهى عرض ميکند و فرود نميآئيم ما مگر بامر خدا يعنى من باراده خودم نميتوانم خدمت برسم تقدير امور آتيه و امور گذشته و امر فعلى ما بدست خدا است از هيچ مکانى بمکان ديگر منتقل نميشويم و در هيچ زمانى تا زمان ديگر حرکت نميکنيم مگر بدستور الهى و هيچگاه خداوند تو را بحال خود واگذار و فراموش نميکند اگر چه براى مصلحتى در وحى تأخيرى روى دهد در توحيد از امير المؤمنين عليه السّلام در اين آيه نقل نموده که خداوند تبارک و تعالى نيست آنکه فراموش کند يا غفلت نمايد بلکه او است حفيظ و عليم او پروردگار آسمان‌ها و زمين و ما بين آنها است از موجودات بايد همه را در تمام
جلد 3 صفحه 485
احوال مراقبت و نگهدارى و نگهبانى کند چگونه ممکن است فراموش کار باشد پس صبر کن و ثابت قدم باش بر عبادت و اطاعت او آيا اى حبيب من ميدانى و مى‌يابى کسى را که سزاوار نام الهى باشد که بشود او را خدا خواند و شريک او يا مثل و شبيه و مانند او قرار داد و نيز در توحيد از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که مراد آنستکه آيا ميدانى احدى را که نام او خدا باشد غير از خدا و واضح است که مراد از سؤال نفى است ..